A equidistancia dos demais

bench-2737225_1280

Dicía Jean Echenoz que el adoitaba opinar pouco de política por considerarse un mal analista de tal materia. Acaso fora unha réplica preventiva: hoxe seica todo artista debe dar o seu parecer sobre o Goberno, sobre a crise económica (a que houbo, na que seguimos, ou a vindeira), sobre o emprego de fondos públicos e demais. Tanto é así que algunha entrevista lese coma un cuestionario de actualidade coa súa seccionciña de cultura.

Experimento a reticencia de Echenoz con bastante frecuencia, non en encontros coa prensa, porque nin eu son tan relevante, nin teño ocasión de telos por este motivo, senón en sitios coma as redes sociais. Unha das últimas modas, predicible desde hai xa anos, é desexar a quen se amosa equidistante ó tratarse o tema dalgún conflito ou reivindicación un infarto de miocardio, se a masa tivo un bo día, ou unha morte lenta con hemorraxia interna se están coma sempre.

E resulta que eu son, polo común, equidistante.

Un fato de xabarís arrasando un milleiral non é equidistante: consideran unicamente a súa posición e os seus intereses. Se non se concorda con eles, o que se leva é unha colleita botada a perder ou un ataque frontal cos cairos por diante. Eu son equidistante porque non pertenzo ó reino animal, agás en certas situacións nas que é inevitable que abrolle o que de tal teño, coma todo humano. O valor actual do cerebro humano caeu coma o prezo da vivenda a partires de 2008. Hai máis postureo ca nunca ata onde me alcanza a memoria no tocante á cultura en calquera sentido, mais está diminuíndo o uso do cerebro ata un nivel crítico por baixo. Non vexo máis explicación ó feito de que licenciados universitarios aparezan na interné botando pestes de quen, sinxelamente, garda un silencio prudente unha vez asimilada a súa versión dos feitos como fiscal de teatro de títeres, fai por comprender tamén a do acusado, dubida, ata non ver proba definitiva, das dúas por igual e se limita a deixar a súa resolución a quen lle competa e entenda máis, non emitindo, no mellor dos casos, máis ca unha simple opinión.

“Equidistante!”, é o insulto que recibe o que non dispara contra Xan só porque Pericán, que nin é xuíz nin é Deus, coide que mereza catro tiros cunha do doce.

A equidistancia dos demais é o que libraría a Pericán deses mesmos catro tiros se a Xan lle dera por facer coma el de xeito convincente. Por moito que Pericán non se decate, por ter desenchufado o miolo e conectado no seu sitio un avespeiro de velutinas.

Sobre novelas inverosímiles e sen trama

triskel-dans-le-granit_large_rwd

Formúlase Manuel Veiga Taboada no seu artigo máis recente en Biosbardia un par de cuestións interesantes, nas que suxire a necesidade de revisar un par de conceptos: o de novela unida a unha trama perfectamente artellada e o da verosimilitude literaria, segundo o que hoxe se entende por tal nos dous casos.

(Fala tamén doutras cousas, coma da competencia que para a literatura supón o cinema, por exemplo, que non vexo xa tan atinadas. Literatura e cinema son formas diferentes de contar unha historia, cada unha con características das que a outra carece. É coma dicir que, na gastronomía, o primeiro plato e maila sobremesa son competidores. Certo é que hai quen ve o asunto dese xeito. É outro conto xa.)

Veiga descré do método da novela supervendas, onde todo no seu desenvolvemento ha de estar medido ó milímetro, con cada dato contrastado documentalmente. O que el chama “historicismo”. Para el, a literatura representa a liberdade da invención. Sen desprezar este método (todos os coñecidos valen e teñen cabida; o malo é se, como está sucedendo, un ou dous exerce/n “monopolio” no sistema e afoga/n o resto), hai tempo que coincido. Un paper cun estilo menos aséptico do habitual pouco ten que ver coa creación literaria, digo eu. Aparte, adoitan adoecer de encefalograma plano no que atinxe á composición dos personaxes e á capacidade da idea de se crear un “carácter distintivo”, máis aló das típicas viraxes argumentais sorprendentes, se cadra pola imposición de non saír do esquema, a risco, se tal sucedera, de acabar por ser demasiado o atrevemento: de parecer radical.

De igual maneira, acho algo excesiva a importancia que se lle confire á verosimilitude do narrado, sobre todo se falamos de literatura, que, contraposta á realidade, é esencialmente mentira, por moito que se pretenda facela pasar polo contrario en máis dunha ocasión. No relato, novela, etcétera, máis loada por críticos, lectores ou por ambos, haberá un cento de detalles inverosímiles. Tranquilamente. Hai que ter en conta, tamén, o que o escritor pretenda expresar, e se esa inverosimilitude (se así se percibe) pesa máis ou menos en función disto. Igual é inverosímil porque ten que selo: porque doutra maneira resultaría algo anodino. Ben sei, por outra parte, que para moitos, escribir consiste en contar algo que pareza verosímil malia non selo. É sabido que aquí entran os ollos que len ese algo. Coma no caso dos árbitros no deporte, dubido da existencia dun criterio unificado mentres eses ollos sexan humanos. E hoxe semella falarse coma se existira. E aínda mesmo se existira, a autoridade que o sostivera sería sempre cuestionable.

Explico todo o anterior porque, e non sei se vos pasa o mesmo, a miña memoria como lector é fragmentaria por enriba de todo. Do que leo, teña consideración xeral de literatura máis “alta” ou menos alta, o que reteño á volta dun mes ou de cinco non é unha trama “ambiciosa” tecida coma un labirinto sen fallo, non é a complexidade da interacción entre os protagonistas, non é o seu valor como “obra xeracional”, como “documento”, nin nada diso. Non. O que queda é un diálogo, unha característica particular dun personaxe, a descrición de certo acto en certa escena, un golpe de enxeño para finalizar un parágrafo, ou varias ou todas as citadas. Se é certa esa afirmación científica de que a memoria humana tende a descartar o malo, non sexa o demo que teña lido eu moita morrallada. Non digo que non. Pero se cadra a finalidade das artes, despois de todo, é o goce espiritual, e as probas académicas cumprimentadas para pasar o control dun tribunal avaliador son cousa máis axeitada para as oposicións a un corpo de funcionarios.

Os ladróns de corpos 2.0

Invasion-of-the-body-Snatchers-0

Tiña pensado escribir sobre a aparente obriga de case todo artista actual de opinar sobre a actualidade política. Unha entrevista con Dave Eggers, como adoita suceder con escritores así, deume un tema mellor.
Eggers non libra, desta tampouco, de preguntas que pouco ou nada teñen que ver coa súa obra. E si, de política tocou. Non hai que pensar moito para adiviñar sobre quen lle preguntaron ou sobre quen el mesmo dá a súa opinión, se cadra por aforrarlle folgo ó entrevistador: correcto, sobre Donald Trump.
Logo das expresións de mágoa habituais (é un inepto, unha desgracia, etcétera), acaba por enlazar a figura de Trump coa masculinidade. Vai máis aló e di que ve moitos “homes inútiles” no país, porque perderon os seus empregos e, seica sumidos nunha crise existencial, acabaron votando a Trump. Nun paso tremebundo, sentencia que se os Estados Unidos foran gobernados por unha muller serían “unha nación máis pacífica e eficiente”.
Dave Eggers ten dado proba de posuír unha cabeciña fóra do común. A mesma que escribiu Ahora sabréis lo que es correr. Cústame dubidar que saiba que o que dixo é propio dun faladoiro vespertino con publicidade de cafeteiras. Penso máis ben que se decata perfectamente pero cre que debe dicir iso por algún tipo de imperativo moral, non sei se ditado pola época. Ou poida que de certo o crea e precise, como é o tema da súa última novela, empezar de cero en todos os sentidos. Un reseteo, diría un informático.
Sospeito que, de ser o primeiro caso, non é o único colega que se sinta impelido a dicir caralladas, esaxeracións sen o único que as fai tolerables, o humor, desvaríos inclusive. Semella que os mova a necesidade de ir canda os tempos, como dixen, ou que certas mentalidades moi estendidas lles teñan abducido o pensamento, coma n’ Os ladróns de corpos, de Jack Finney e logo de Don Siegel. Por cousas así celebro non ser un escritor famoso. Creo que, aínda que me vira dentro da camisa de xente coma Eggers, a miña resistencia mental non deixaría fírgoa por onde pasar o mal influxo. Son demasiado fiel á miña teima en levar a contraria. Pero gracias a Deus por se acaso.

Camus e a fame

cigarette-butt-63338_1280

Non lembro se era o mesmo Bukowski ou un seu personaxe quen opinaba que Albert Camus falaba da fame coma se acabara de papar un bisté con patacas. Non cito a Bukowski como referencia culta. El sabíase máis ben pouco culto, e eu tamén. Limítome a atribuír frase a autor. O caso é que parecía dicilo con certo reproche. Ese reproche que debe ser un dos máis habituais da historia: Non se fala do que non se sabe.
Eu téñoo empregado máis dunha vez, estando encabronado por mor de actitudes solemnemente imbéciles ou (peor) pola magnífica acollida que adoitan ter. É unha desas cousas que se din sen pensar, sobre todo cando un é escritor, pois o que fai un escritor é falar do que, en rigor, non coñece. Mais non é tampouco algo exclusivo do oficio. Fálase do que non se sabe porque hai que vivir, e unha das respostas das que non dispoñemos é para que temos que vivir. Fálase do que non se sabe por explorar o terreo e obter así un intercambio cos semellantes, malia sendo moitas veces por colisión.
Sempre que vexo ó meu veciño poeta lembro todas as cabichas case intactas que levo vistas nos últimos días polas rúas. El, ó detectalas, adoita anicarse devagar a apañalas, limpalas un pouco de inmundicia e gardalas, cando non as prende alí mesmo. O outro día, para non variar, volveu falarme de nomes e teorías por min ignorados, mentres enxugaba gotas de chuvia dun parabrisas. Desta foi un nome en francés e non sei qué concepto relacionado co capitalismo (para o meu veciño, para min e para grande parte da humanidade, o capitalismo é unha putada). Puidera el telo inventado todo e eu caería igualmente na trampa. Para variar, non simulei saber de que me falaba. Preguntei quen era o fulano.”Un cristián.” Só aclarou isto, repetido con certo desalento ou desdén, non sei, coma se con tal explicación abondara. Con todo, estivo máis falador ca se me propuxera pasar por máis lido do que son, que tal fago con frecuencia. Nestoutras ocasións, a pouco que levemos conversado, abaixa a cabeza e despídese sen máis, con ar contrariado. Pode ser que me note mal mentireiro, ou pode que deste xeito lle resulte máis crúa a evidencia: a certeza plena en todo canto se di é asasina da gracia da existencia.
O meu veciño poeta podería instruír considerablemente a Camus no que é a fame, sospeito. Pero Camus deixou páxinas imprescindibles sen ter tirado do padal o sabor ó bisté. De non ter sido así, contade con que sería el quen apañara cabichas e interrompera conversas.