Pensionistas cambiando pneumáticos

training-exercise

Unha tarde de Aninovo destes últimos anos colleume nunha parada de autobús da Ronda da Muralla, agardando pola milagre de ver aparecer un autobús nos vindeiros dez minutos (en Lugo e nun día festivo é un milagre, podedes crelo), cun dos seus carrís ocupado enteiramente por tractores parados sen ocupante. Penso que mesmo publiquei a foto dun deles na rede, un John Deere da cor verde de rigor. Había ben tempo que por aquí non se vía unha tractorada, ata o punto de se me antollar algo de tempos idos. Semellante entusiasmo espertou en moita xente máis, digo eu, a xulgar polo moito que se falou dela. Un tempo despois, houbo eleccións e o Partido Popular, que electoralmente vive desa parte de Galicia que despois marxina, o rural, renovou a súa maioría absoluta. Fin do entusiasmo.

Non é que un non celebre que o cidadán deixe de acreditar na andrómena de que, se non ten o que lle corresponde por xustiza, é que non fixo para merecelo, e o reclame. Ó contrario. Tamén me pareceu de agradecer aquela serie de protestas do persoal do Sergas a conto de non sei agora que recortes. O que non me pareceu tan de agradecer foi o único motivo delas, que era, por moito que mencionaran a “perda de calidade na atención ó paciente”, en esencia egoísta: había quen ía perder a nómina. Poderían ter protestado pola escasa ou nula financiación de investigacións de novos tratamentos para doenzas que xa non son infrecuentes. Seguir a tratar, por exemplo, os cancros graves como se tratan no momento presente é máis ben pouco práctico, por dicilo dun xeito comedido, se se pensa na incidencia actual do mal na poboación e na evolución prevista desta no futuro próximo, que o situará pouco menos ca coma epidemia, cando hai proxectos en marcha para facer o proceso máis áxil para o sistema sanitario e menos sufrido para o doente que están parados ou pouco lles falta, ou no mellor dos casos tardan dez ou quince anos en chegar ós hospitais, porque non lle importan un carallo a quen pode facer algo por remedialo. Respecto a isto, a posición dos profesionais da sanidade pública adoita ser máis ben conformista. A desesperación só xera o impulso cando é a propia.

Estes días saíron milleiros de pensionistas ás rúas demandando unha saída á precariedade das súas economías. Empresa ben razoable e de loar. Mais as loas de moitos quedaron nalgúns casos a rentes da autohumillación. De súpeto, resulta que os pensionistas xamais tiveron relación ningunha co estado actual das cousas, senón, coma nun filme do Charles Bronson dos 80, todos os demais: os menores de 65, os indignos, os covardes, os que debían tomar boa nota e reverenciar ós airados. A min, e sospeito que son minoría nisto, coma en tantas outras opinións, dáme máis ben que o que estes pensionistas están a facer é intentar cambiar o pneumático do coche que eles mesmos acoitelaron ou axudaron a acoitelar. Que polo menos teñen propósito de enmenda; outros nin iso. O que se persegue, para entendérmonos, é a claridade, e non dar certas adhesións ideolóxicas ou evolucións de pensamento por cousa feita. Mellor era agardar ás vindeiras eleccións para poder dicir con certeza se o pneumático volve aparecer acoitelado ou non. É un consello.

Aquel un de xaneiro, finalmente chegou un autobús. Non era o meu. Si subiron a el un amigo dun amigo e maila súa moza, con paso seguro, a diferencia do que eu agardaba. Aínda viñan vestidos dese xeito ridículo propio das festas de Noitevella, el cun esmóquin entallado de tea negra e brillante e o pantalón estreitiño. O bus parou mesmo diante do tractor ó que eu lle fixera a fotografía co meu móbil barateiro. Nada me dixeron eles, aparte dun saúdo con présas e voz augardentosa, nin falta que facía. Esa imaxe da parella viña de devolverme á realidade.

Beigbeder nun aparcadoiro escuro

A Frédéric Beigbeder, por defecto, non lle hai que crer nada do que di; ou, polo menos, non interpretalo literalmente. É unha desas persoas que sae a arroutada por minuto sen que, en aparencia, tal comportamento lle traia consecuencia negativa ningunha na súa vida no aspecto profesional, social, económico e non sei se tampouco no sentimental. Ten algo de máxico, polo desafío da lóxica das cousas que supón, o xeito no que logra zafar do precio que, coida ou coidaba un, sempre se debe pagar por levar a ansia de liberdade a tales extremos.

Agora dá unha entrevista e recunca no déjà vu: acha un triunfo ser quen de producir reaccións (airadas ou escandalizadas) mediante a soa palabra. Outra vez a filosofía roqueira segundo o cliché. É unha frase doada, moi probablemente tamén unha esaxeración e, por enriba de todo, unha obviedade. Un coñecido na cincuentena gabábame un día a era dixital na que estamos, dubido se dicir vivimos: antes dela, explicaba el, se un quería publicar un libro para darllo a ler ós amigos tiña que ir a unha imprenta e deixar alí os aforros; agora, abonda cun PDF. O que este home semellaba deixar nun plano secundario é que, sendo o acceso xeneralizado ó PDF a comodidade que en efecto é, xa non é tanta bendición a inundación que tivo como resultado, e menos se un ten algo verdadeiramente importante que dicir co seu PDF. Nun mundo coma o actual, no que, por saturación tanto nos emisores coma nos receptores, cada vez é máis difícil a distinción, chegar a provocar algo máis ca fastío en alguén, sexa polo motivo que sexa, di moito a favor dun.

Beigbeder fala coa lixeireza que case é o seu selo persoal, e acaso coa autonomía que lle confire esa certa invulnerabilidade súa: cagarse en quen sexa, con razón ou sen ela, que o aludido se encarneire un pouco e todo quede como estaba (ou, repito, tal é a impresión). Porque non sempre sucede así. “Simular indiferencia é esgotador”, leo na liña de tempo do meu Twitter. E con todo, actitude moi deste século é simular indiferencia cara aquilo que rilla nas propias entrañas, por non concederlle ó ofensor o pracer de saber que deu no albo. Moi típico desta sociedade censora. Como xa non hai moito que facer, as artes están en horas máis baixas ca nunca, tal vez, e sempre hai que ter un papel activísimo en todo, pois xúlgase, por deporte.

O peor de todo isto é que esa reacción, coma todo o que xera violencia, non morre coa represión, senón que abrolla con outra forma, por outro sitio. Beigbeder ten sorte de que ninguén o agarde na sombra dun aparcadoiro cun obxecto pesado na man, como lle pasou ó xornalista vítima dunha malleira que inspirou What’s the frequency Kenneth, aquela canción dos R.E.M. grunge de mediados dos noventa; o título son as cinco palabras que o agresor repetía, adoecido, conforme batía no fulano. Ou, algo máis sutil, de seguir podendo permitirse vivir nunha casa no medio de ningures só porque lle peta. De non ser un represaliado.

A liberdade, como teño dito algunha outra vez, é algo quimérico, porque todos dependemos de alguén. E das súas reaccións non explícitas. É a Putada Maior.

A actitude Terrier

En Le Choc, filme de acción oitenteiro para gloria de Alain Delon principalmente, adaptando unha boa novela de J. P. Manchette, Delon interpreta a Martin Terrier, un asasino profesional ó servizo de certa Compañía que decide retirarse. O día que retorna de terras magrebís, onde executou o seu último “contrato”, o primeiro que fai é comunicar á moza coa que está que, tal e como lle advertira ó comezo da relación, un día marcharía, só; o único que levaría canda el sería o seu gato. Non me sorprendeu a escena cando a vin porque coñecía o orixinal. A única diferencia é que na novela, ela é algo menos vulgar, pero nos dous casos, a reacción da muller é extremadamente mundana, sen demasiada distinción. Linguaxe de arrabaldo e amago de violencia física cara el. Ata que el abre a boca, en cambio, ela parece talmente un amor de cinema/literatura. Non é, pois, quen de superar a proba da adversidade. É unha miraxe, un manequín.

A gracia desta escena é imaxinar como sería a súa relación. Se el chegara a considerala seriamente nalgún momento como parella para o resto das súas vidas. Sendo como el é, por forza, sería moi improbable. Tampouco se chega a explicar. Na novela, ela non volverá aparecer máis ca citada nunha noticia de xornal a conto do seu asasinato (a mans dun grupo de terroristas que lla teñen xurada a el). No filme, cando el sube ó piso dela para rescatar o seu gato, atópaa na cama con outro. O dito: distaba moito da perfección. É unha persoa mediocre. Se el, que non o é en absoluto, tivera desistido do seu plan e decidido quedar con ela, é de supoñer que botaría o resto da súa vida en común arrepentíndose.

Mais el nunca deu ese paso. A prudencia máis elemental pode evitar anos de amargura a cambio do pequeno ou grande prezo de pasar por covardía no momento. Estamos no tempo de esixir a toma dunha posición acerca de calquera asunto máis ou menos transcendente como actitude estándar. A min isto sempre me pareceu inxusto. A política persoal é, ou debera ser, algo enormemente variable desde o racional. Pódese pensar dun xeito hoxe e doutro diferente un tempo despois, unha vez que a experiencia nos modifique a perspectiva. De feito, que alguén siga a pensar exactamente igual sobre un asunto a perpetuidade dá para desconfiar un pouco sobre o xuízo desa persoa, para min polo menos.

Por desgraza, a máis da xente non comparte o meu criterio, ou tal noto. Unha opinión, enunciada por brincadeira, nunha arroutada ou dun xeito que se preste a unha interpretación errónea pode distanciar ó seu autor do seu Tren. Para sempre. Eu, por exemplo, penso diferente nun 93% con respecto a hai un ou dous lustros. E case seguro que, á volta dun prazo semellante, volverei pensar diferente de hoxe. Mais quen oíu as miñas opinións de entón probablemente tomou nota delas e nin se molestou en me volver preguntar. Cando evoque o meu nome ou esta miña cara (menos agradable de evocar), materializaranse na súa cabeza, coma un eco, as miñas palabras daquela, hoxe sen valor, malia que se ignore isto. Non sei cantas portas se me terán pechado por causa desta ignorancia.

Por todo isto, un non pode por menos de defender unha actitude vital Terrier, se queremos chamarlle así. A ocasión de poder deixar a porta aberta, no sitio de tirar coa chave.

Un coñón

keller-3112377_1280

Souben da morte de Isidro Novo o outro día. Non o coñecía máis ca de vista, en paz estea, así que isto non será un panexírico. (Tampouco o sería aínda que nos coñeceramos, probablemente. Respectaríao demasiado para lle facer tal cousa.)

O que de del coñezo faime pensar que era o que podemos chamar un coñón. Alguén que monta unha taberna, sabendo, imaxino, a caste de parroquianos que adoitan ter nun barrio coma Albeiros (xa alcumado “Ladróns e zarapalleiros” cando era eu neno), cun propósito de estudo enolóxico ten que ser un coñón. Duroulle nove meses, seica. Contara el da vez que un habitual, a quen chamaban O Roxo, foi ó médico. “Cantos vasos de viño toma vostede ó día?”. “Por aí oitenta”. “Iso non pode ser, home!” “Ai, pois póñalle cen, logo.”

Deixara tamén contado un sucedido ben ilustrativo do (que chamaremos) sistema literario e o tránsito de modas e criterios. “Mandei un relato a un certame. Non me deron nada. Volvino mandar dez anos despois. Déronme o primeiro premio.”

Isidro Novo tiña que ser, polo menos coma narrador, un coñón. Na poesía é máis complicado selo. Non digo alegre, que é moi diferente. Que o era, segundo quen o tratou. Digo coñón. Abonda con coller o máis do que escribiu ata os últimos anos, nos que variou un tanto o seu gusto, para tirar tal conclusión. Por unha presa de machacantes, por exemplo, que asinou coma Isy New, é a segunda novela do Oeste galega, que se saiba, logo do pasatempo de noite de insomnio que Xosé Fernández Ferreiro titulou A morte de Frank González en 1975, e o primeiro nabo-western galego. É “nabo” porque transcorre en sitios coma Litte Oak (O Carballiño) ou Quarrel (Baralla). Escribir algo así, en calquera época aquí, ten moita coña. Igual pode dicirse do resto da súa narrativa “seria”: en toda andaba agochado o sorriso torto de non se tomar a si mesmo moi sen serio. Tal vez por iso nunca foi demasiado coñecida, mesmo para o que aquí se entende por tal. Ou poida que a el non lle interesara facela chegar a máis ollos. Quen o sabe.

É ben meritorio ser un coñón aquí. Non son moi ben recibidos, que se diga. Dos poucos que máis ou menos libraron da porta pechada, estarán Alfonso Álvarez Cáccamo e máis el. Aquí non somos coñóns. Se acaso, parecémolo, por aí, nos bares enxebres e nas redes sociais. Abonda con que alguén ría do que coidamos secretamente máis sagrado para que nos distanciemos con aceno indignado que quere facerse ver coma respectuoso ou, en casos xa graves, saltemos contra o da brincadeira coma cans adoecidos. O último sitio no que un coñón estaría a gusto. O plural non é maxestático. Espero.