Distintos usos dunha dorna

sea-2599802_1280

O que sigue é outro meu artigo recuperado. Apareceu en Letraenobras.com, non lembro a data exacta. Titúlase coma o presente post. Os trinta e cinco anos dos que falo aí abaixo son hoxe algún máis.

Hai pouco, o Presidente Núñez Feijóo afirmou comprender os problemas dos traballadores por ser el mesmo fillo de obreiro. En realidade, seu pai fora xefe de obreiros, mais o matiz non é tan relevante. Aquí considérase (coma el mesmo) de clase obreira aquel que tiña un avó que ía pescar nunha dorna, malia que o neto só teña subido nunha na recreación dos ataques viquingos a Catoira.

A literatura galega tampouco librou desta confusión. Inza de retratos da clase obreira cualificables, como pouco, de dubidosos. Todos, sexan exemplos de saudosismo da vella garda ou narrativa contemporánea, teñen en común unha imaxinación propia de conto de fadas, cun maior ou menor grao de distancia con respecto á realidade da que falan. Non o chamo engano: entendo que os autores non levan tal intención. Mais o certo é que, tomados coma “radiografía social”, como gustan de dicir os entendidos, resultan máis ben pouco fiables. O personaxe tipo de clase obreira das letras galegas leva nunha man a ferramenta de traballo e na outra un libro de Marx ou, en menor medida, de Keynes. O seu único defecto semella ser o odio como reacción fronte á tiranía do sistema ou das circunstancias. Eu levo 35 anos sendo de clase obreira, e a meirande parte das persoas que coñecín e coñezo neste entorno levan nunha man un vaso de viño/cubata e un exemplar do Marca na outra. Existen individuos semellantes a esoutros de papel, sei de algún e desexaría que foran máis numerosos, mais non é crible se o que se pretende é amosar unha imaxe xeral ou, sequera, minimamente realista (dentro do concepto literario de tal). Tal imaxe é, como moito, a expresión dunha ilusión, e só coma tal debera venderse.

En troques, esta ficción ben intencionada sempre pasou por crónica rigorosa para boa parte da crítica e do público, ou esa é a sensación. É unha das razóns polas que, cada vez que leo nunha crítica literaria o adxectivo “inverosímil” dirixido a unha obra na que non aparecen seres humanos semidivinos, o propio feito se me antolla inverosímil. Diríase que esta palabra, na literatura de aquí, perdeu ou viu moi desfigurado o seu significado.

Os que falan dos premios por propio interese

Nun cuestionario publicado recentemente en Sermos Galiza, formulábase unha serie de preguntas a varios personaxes destacados disto que chamamos literatura galega, a propósito dos premios literarios e a súa función no que chamamos sistema. Este cuestionario recibiu unha réplica ben interesante de Eva Moreda no Biosbardia. A min, aínda que non tanto coma a outras persoas, chamoume a atención en particular unha resposta de Francisco Castro, escritor e cabeza visible da Editorial Galaxia, que dicía algo así coma que “quen se queixa dos premios literarios adoita ser quen non os gaña”.

Digo que non me chamou tanto a atención porque imaxino que Castro se expresou de forma mellorable. Sempre me pareceu home que se coida moito de gardar as formas, sendo como, por exemplo, foi blogueiro afable cando no Blogomillo se estilaba a ironía corrosiva. É probable que, no medio de algo tan insulso e predicible como por norma son este tipo de cousas, quixera deixar caer un comentario desenfadado e lle faltara ser algo máis explícito.

Sería difícil que transmitira unha idea que (e, tampouco nos enganemos, sempre estivo aquí e valeu para xustificar auténticas falcatruadas e imbecilidades de consecuencias terribles) é, ademais de pouco afortunada, demasiado mundana para proceder de onde procede desta: a de que canto fagamos está ben e que toda crítica que recibimos se debe á envexa, e que polo tanto aquela carecerá de valor. Resultarían verosímiles estas palabras na boca dun construtor brutallán dos bos tempos do ladrillo, nunca na dunha persoa culta como é Castro. Como digo, eu aí leo apenas unha broma sen mala intención.

Esta teoría tan popular, tal e como está formulada, deixa aparte un detalle fundamental. Quen cuestiona algo é porque non se ve beneficiado por ese algo, seica. Vexamos: Poñamos que me vexo obrigado a tomar un café cada día no mesmo bar, e resulta que alí usan solimán no sitio de café. Poñamos que non me podo ir a outro bar, ou que eu podo ir a outro bar pero non quero, porque gusto dese bar. Pois ben, cando volvan obrar de forma cabal e usen café no sitio de solimán, deixarei de protestar por iso. E si, pasar de beber solimán a beber café resultaráme beneficioso, por descontado. Penso que a lóxica dos meus actos tería moi difícil discusión.

De máis estará explicar, supoño, que un xuízo desfavorable do traballo ou decisións dunha persoa non é necesariamente erróneo, mesmo se quen o emite poida verse motivado a facelo por propio interese.

Eu emito xuízos por propio interese. Confésoo. Déronme varios premios nestes anos, nunca sabe un se por erro, pero aínda así teño interese. É aquí onde vou estar, este un idioma no que penso seguir a escribir, e pretendo que a tenda estea arranxada con xeito, que as contas se fagan sumando ben os decimais e que a mercadoría sexa de boa calidade para que, con algo de sorte, agrade ó cliente, e así me beneficie eu. Falei coma un construtor brutallán, mais ben nos entendemos.

O obxectivo deste blog

Van xa unhas poucas entradas, coa acollida digamos que irregular de sempre, e decátome de que non deixei explicada a finalidade deste retorno. Alá vai:

Igual cá primera Pequena Novela Galega, aínda dispoñible, estoutra xurde cun propósito que se pode cualificar de arriscado, se se quere. Eu non escribo pensando no inmediato. Non adoitan interesarme os temas de máis actualidade e dáme por falar de cinema policial italiano dos setenta cando arde o Twitter coas últimas declaracións reaccionarias de calquera político ou personaxe máis ou menos célebre. Éme indiferente que a miña entrada semanal pase desapercibida. Se ben agradezo moito todas as visitas, o que se procura non é o éxito dos clics no enlace posto a rular pola rede. Inxenuo sería, por bo que sexa o que ofrezo, que o é, esperar unha acollida “viral”, ou sequera moderadamente interesada. A experiencia xa me ten amosado como funcionan estas cousas. Tampouco é imprescindible. Non o é porque o que pretendo é apenas estar.

Estar, si. Cumprir a miña parte do trato, como creo que xa dixen presentando Fisterrania. Foi a miña idea hai 3 ou 4 anos e seguiu a sela encetado o último verán. Malia que despois xoguei a despistar un pouco cando alguén se interesaba polo regreso do blog, dándoo eu como algo moi improbable, a decisión levaba tempo tomada, xuntamente coa de lanzar Fisterrania en liña. Cumpría un soporte para presentar a novela e non se me ocorreu ningún mellor dados os meus recursos.

Digo que pode antollarse arriscado, por infrecuente, o propósito porque as entradas deste blog están pensadas para perdurar. Para seren lidas hoxe, mañá ou ó cabo de 15 anos, se para daquela siguen aquí; eu non penso eliminalas, desde logo. Aquí estarán, para cando queirades.

Onde Anthony Steffen coñeceu a Frances McDormand

Eu mirara Three Billboards Outside Ebbing, Missouri, alias Tres anuncios a las afueras, bastante antes cá multitude de opinadores que xurdiron nas últimas semanas. Desconfiei da súa unanimidade laudatoria como sempre desconfío nos últimos tempos, e con fundamento, se ben dubidaba se non a tería eu mirado sen prestar a atención necesaria. Repetín. Non variou a primeira impresión. Tiña dito por aí que me parecía un filme de protagonista falso, pois o verdadeiro, no sitio do personaxe de Frances McDormand, era o conxunto dos secundarios. Non me sorprende discrepar da maioría como non me sorprende ter que botar man do coitelo para quitar unha tallada do bolo de centeo ó xantar. Despois aparecerían outras opinións igualmente diferentes da máis estendida, estoutras tirando polo terreo da corrección política, non así a miña.

Non me parece errado que o filme abunde en clichés e inverosimilitudes. É o que ocorre con case todos. A inverosimilitude con frecuencia dá pé a un desenvolvemento da historia que non se daría se todo sucedera coma na vida real; sábeo calquera que as escriba, na forma de guión, de novela ou do que sexa: se a scream queen non cometera ningunha estupidez, mataría ó asasino ós vinte minutos de metraxe e aí morrería o slasher. No tocante ós clichés, son inevitables. Por unha banda, é difícil que o espectador empatice con personaxes que podería atopar demasiado distantes, e pola outra, é iso ou non alcanzar un público amplo dabondo para que teña pagado a pena o lanzamento do produto.

Si que hai, con todo, un cliché e inverosimilitude que lle dá a un na sensibilidade coma unha brochada de pintura verde fosforescente sobre un fondo de cor negra chapapote dá nos ollos. É a propia e aparente protagonista. Frances McDormand é unha actriz que sempre cumpre. Aquí tamén. Dixéronlle que tiña que facer ese papel, leu o guión, preparouse e fíxoo moi ben. O problema é que o papel é de deseño máis ben cativo. Mildred Hayes é unha muller que volve ó lugar no que lle desapareceu unha filla sen se comportar coma tal en absoluto. Pola contra, lembra a un xusticiero de spaguetti western tipo Anthony Steffen: fáltalle o revólver ó cinto, o vasiño de whisky no saloon e a barba de días. As poucas falas xa as ten, e se creba o mutismo é para lle pasar polos nefres á vila enteira a súa sobreentendida superioridade moral, cunha pose dignísima, iso si, sen a pomposidade do cura ou do xefe de policía, porque non é coma eles, faltaría máis. Cando entra na axencia de publicidade para contratar os valados publicitarios, non descartaba eu que acabara por lle turrar a alguén polos collóns, fisicamente. Manda carallo que teña que ser na escena na que seu ex marido ameaza con lle andar no lombo cando por primeira vez pareza unha persoa coa pena negra agarrada na alma coma unha pulmonía. Ou para que pareza unha persoa, sen máis.

É cliché e é inverosímil a un nivel que penaliza. Na escena do restaurante, o anano James (Peter Dinklage), farto do seu desdén máis ou menos comedido, bótalle fervendo á cara que nunca corresponda a quen se achega a ela cun sorriso ou unha palabra amable, que nunca mude ese ar de perdoavidas. Esa é a cuestión: que é moi improbable entrar nun lugar con semellante actitude e acabar levando a todo o mundo ó rabo coma cans mansos sen haber motivo para a chantaxe colectiva. A personaxe de Mildred Hayes é sincera e pueril. Parece dicir: “sen caralladas: dádeme o que quero e, por min, que vos trague o demo a todos”. O final corrixe un pouco este defecto.

As Mildred Hayes, por moito que se guste de vendelas envoltas na épica, son a personificación de tantísima xente con moi baixa tolerancia á frustración que quere o que quere e quéreo xa, sen consideración nin dó de ninguén máis; como moito, como fai ela con James, facendo a concesión de non desmentir con claridade a súa falta de interese mentres a outra persoa poida ser de utilidade. Porque a única dor que conta é a que se sinte.