O outro home de Alcatraz

alcatraz-734138_1280

Unha vez escribín ó desaparecido A Nosa Terra, edición en papel, para lles suxerir a conveniencia de diversificar reseñas de libros. Fora logo de ver como publicaban ata tres diferentes dunha mesma novela de Manuel Rivas, mentres semellaban ignorar moitos outros libros publicados contemporáneamente, con moita menor capacidade de atracción do lector por razón non literaria. Non adoito escribir ós diarios. Fóra daquela carta (sería alá polo 2002 ou 2003; había pouco que empezara a escribir Os cans na bouza), moi breve e enviada desde o correo dun ciber algo sórdido da Milagrosa porque eu aínda nin tiña ordenador, non lembro ter enviado ningunha máis.

Non sei por que, pero penso en cousas coma esta case cada mañá, cando boto unha ollada á terraza. É aceno baladí, porque o que quero saber non o podo saber a simple vista, e porque o que espero ver alí non virá ata máis tarde. O que non virá son dous paxaros, e o que quero saber é se comeron do que lles botei. Os paxaros sospeito que son os mesmos todo o tempo porque cada día, contra o xantar, veñen unha lavandeira, coa súa plumaxe de varios tons de gris, e máis un paporrubio, aínda máis recoñecible este polo detalle que lle dá nome. O que lles boto son as faragullas de pan que me van sobrando. Collín o costume de recollelas no puño ó acabar de comer e estrar despois a terraza delas. Sei de certo que veñen peteirar nelas, e que a manobra é sempre a mesma: agardar no fondo, contra o valo, e ir acurtando terreo a choutos rápidos cando non hai ninguén á vista. Nunca o fan se está a lavadora acesa, probablemente porque o boureo que mete os altera. Teño oído que hai a quen se lle pousan os pardais nunha man se fica quieto; dubido que eu o dera conseguido con estoutros visitantes, que teñen a ousadía, aventuro que por fame, de entraren na casa se lles deixan por onde (xa sucedeu), pero xamais se achegarán a quen viva nela.

Con certa frecuencia ocórreseme que algo malo debín facer ó enviar aquela carta ó director. É esta unha práctica emparentada coa vulgaridade. Pódense investir moito mellor tempo e esforzos. É só cando o motivo é moi urxente e os medios ó dispor dun moi limitados cando se debe optar por esta solución que non sempre remata por selo. E o meu motivo resultou ser, agora podo dicilo, tan razoable coma van o meu esforzo. E, como pasa nos contos, o acto debía levar aparellada unha maldición: a da repetición sen remedio. Eu só quería que as cousas cambiaran e, sen ser tampouco a miña vida daquela digna de crónica, non só non cambiaron, senón que, un pouco coma Burt Lancaster en O home de Alcatraz, agora alimento ós mesmos dous paxaros cada mediodía.

Ps. Iso si, que eu saiba, a Rivas non volveron publicarlle tres reseñas do mesmo libro. Alí non.

Un intelectual nunha canella

Falando de Dhogs, lamenta Andrés Goteira que hoxe sexa imprescindible contar con padriños (deduzo que se refire, malia o significado máis común desta palabra dentro do mal sentido, a patrocinios) e contactos para poder facer un filme. Hoxe e sempre, témome. A historia do cinema inza de estrés, caídas a rentes do precipicio, coincidencias milagrosas (moitas) e momentos de perigo verdadeiro no que atinxe á procura de financiación e distribución da súa obra por parte do cineasta. Goteira, coa súa vaguidade expresiva, case retrata o proceso coma algo levadeiro, cando adoita supoñer unha estadía nunha sucursal do inferno se se carece de confianza nos despachos.

A xente que se dedica a isto da arte ten sona, a ollos da meirande parte da clase obreira e de boa parte da media e alta, de malgastadores das súas propias vidas. Tal severidade no xuízo pode verse moi atenuada se o individuo se dedica a tal cousa só á volta do traballo de comer, ou se remata por facer diso algo sostible. O ruxir de tripas non permite ós máis dos artistas tomaren moi en serio o que fan. Vexo un lado positivo nese problema. O mundo sería máis insufrible do que xa é se non fora así.

E porén, afirmacións coma as de Goteira poñen en evidencia un fracaso. A arte pensouse en orixe coma unha deformación da realidade (un xeito de que as cousas acaben como eu quero por unha vez, dixo un da Xeración Beat) e moita dela éo. O artista, en cambio, para facer valer a súa arte, debe transitar o mesmo camiño ca un aspirante a concelleiro. É igual que escribas guións de cinema se ningunha das túas compañas de licor café está ou coñece a alguén do gremio disposto a un investimento excéntrico. Podes envialo como se mandan os currículos xuntando carta de presentación. A familiariade do teu nome é o factor decisivo. Igual sucede para o escritor que non despreza a prensa, que por moi versátil que sexa, a pouco chegará se á outra banda da liña non hai unha voz coñecida.

Putada: A arte topa coas relacións humanas como topa ese típico intelectual obsesionado coa vida dos baixos fondos cun malandro nunha canella. A man que guía a navalla cara o seu estómago non leu as súas idealizacións noveladas. Só ve un fulano con traza de terse confundido de barrio.

Diarios culturais e vacas do leite

Sucedeu a semana pasada, xusto antes da das Letras; se non fora intencionado, non lles tería saído mellor. Sóubose, primeiro pola “filtración” en liña por parte dun dos membros do seu equipo, despois mediante a aclaración un algo eufemística da canle, que o Diario Cultural da Radio Galega tal e como o coñecemos cesará de emitir este vindeiro setembro. Digo que a aclaración oficial é eufemística porque alude a unha redefinición de formato, algo que case sempre, e sobre todo ultimamente, sabe a cambio definitivo, cando non a morte lenta. Segundo a CRTVG, o tempo de información cultural non se reducirá na práctica, senón que se duplicará, se ben fragmentado en segmentos distribuídos ó longo da grella. Soa a cando a un escritor (famoso e exitoso, claro) lle piden nas roldas de prensa un resumo do argumento da súa novela en 30 segundos.

Ogallá puidera dicir que me estraña, mais non. De feito, son seica 28 anos en antena e non me explico como puido darse tal prodixio. Ninguén dubidará da necesidade de tal espacio, supoño. Eu tampouco. Digo que a súa supervivencia ata hoxe faise un algo misteriosa. Calquera sabe que aquí, en orde de preferencia por apoio popular, a “cultura” ocupa posto de descenso nunha hipotetica clasificación do ocio. En Champions, Gayoso, O Land Rober e as tardes con Pili Pampín. Nada moi diferente, pois, de cando Toñito Blanco criticaba os concursos nos que daban premios de 1000 pesetas ás amas de casa. Non me vou poñer repunante: tamén eu sigo o fútbol e o baloncesto, tamén vexo moito cinema distante da categoría de arte e ensaio e, iso si, non vou ver á Panorama porque me priva o predominio do meu sangue sueco ou venusino, eu que sei. Todas son formas admisibles de matar o tempo. Por iso mesmo, porque os máis as prefiren a ler algo que non veña do boca-orella ou asinado por Rivas ou De Toro ou a ir ver unha exposición a unha ferretería reconvertida en lugar cool, é tan especial que este programa chegara ata hoxe, e tan predicible a súa defunción ó tempo.

Agora ben, cántase moito a cantinela de que o Diario Cultural é un servizo público. Dirano por se emitir nunha canle pública, porque en sentido estrito non me parece certo. Debera ser un servizo público. A realidade é que deu unha información bastante completa da produción cultural do país chegada, polo menos no que atinxe á narrativa, pola vía do mainstream galego, se podemos chamarlle así. (Eu mesmo fun parte como autor, máis ou menos, hai un tempo; permitíronme dicir unhas palabras sobre A Balada do Nudista Caviloso que emitiron resumidas con Radiohead de fondo; non hai queixa.) Igual ca nos medios en xeral, sempre botei en falta neste espazo un descenso habitual ó soto, con toda a súa actividade na sombra sen outro remedio, nun proxecto que, cómpre telo presente, xamais dependeu da súa acollida para ter continuidade. En cambio, tiven que fedellar no Amazon para saber que moitos escritores de aquí siguen a darlle saída ó produto do vicio como poden.

Preferiría que a dirección da canle se botara atrás do dito. E que duplicara o tempo adicado á “cultura” creando outro Diario Cultural a maiores. Mais o que de verdade preferiría é que, se se trata de ter unha vaca na corte, non nos contentemos con que dea só leite, senón leite ben gordo. Con moita proteína.

Os preguiceiros

A Fito Cabrales, cantante de Fito y Fitipaldis e, nunha época moi distante, de rocanrol, preguntáronlle hai poucos anos se se coidaba merecedor do seu éxito comercial. El respondeu o que soaba a desculpa mais non acho que o fora en verdade: que era moi posible que houbera artistas mellores cá el pero que eran tan… (pausa para escoller o adxectivo)… preguiceiros que nunca obterían ese recoñecemento; faltoulle engadir “porque non lles peta; despois que non veñan chorando”. Aludía á diferencia entre a creación artística en si e a inserción do artista no mundo do espectáculo que, certamente, non sempre van unidas, malia semellar ese vínculo imprescindible hoxe se se pretende estar niso a tempo completo. O contrario é a ousadía do xogador ou do suicida. Un pouco coma se queres caerlle simpático a Juan Tallón e te metes co peiteado de Simeone.

É camiño moi taconeado, este do dilema arte ou cartiños, e non vou entrar nel eu tamén. Agora, sucede algo interesante con este asunto: sempre se dá por certo que o artista “preguiceiro” o é porque, como debía estar a pensar Cabrales durante esa pausa enfática, lle dá a gana. Que podería encaixar sen maior problema nese molde amosando unha disposición mínima, e no canto disto prefire facerse o especialísimo, o maldito, o incomprendido e o, en definitiva, superior para logo ter que gardar un silencio vergoñento vivindo entre cartóns ou tirar de veleno polo ferrete abaixo contra os que ocuparon o seu lugar na lista de supervendas ou na radiofórmula.

Parece descartarse, ou ben nin considerarse de entrada, que tal vez, non sempre pero con máis frecuencia do que se pensa, non estea tanto o defecto (de actualización, se cadra) nunha banda desta teórica asociación coma na outra. Que non é que se trate de preguiza por parte do diplomado en Relacións Laborais, senón de que só reciba ofertas de emprego para deseñar vehículos espaciais.

É reflexión dura de facer, sobre todo vivindo no país das Mil Orquestras, certamente. E con todo sensata, penso. Para moitas cousas, a xente é como a afán. Hoxe, nota un a obsolescencia. A ausencia das viraxes no rumbo do barco que sempre se deron ó longo da Historia. O temón debe estar atrancado polo medo, pola ignorancia ou pola teimosía. Mentres, a madeira do casco vai gretando e non hai como lle dar brea e estopa porque o capitán non estima que a nao vaia vella. E a tripulación de Fitos, a isto, cala.

Un burguer na Guía Michelin

Un problema importante no mundo actual é estar fóra do teu tempo. Para algúns, o meirande dos problemas. Vestir vaqueiros de feitura estándar cando home que non os vista slim size é, xa non un marciano, que tampouco sería necesariamente negativo, senón un puto facha, empregando a terminoloxía máis estendida. Preferir o grabado en analóxico cando o concepto de rocanrol se aplica ó eido da estética, ou se lle chama así a algo feito mediante software. Non ser un runner nin ter maldita gana de selo.

Aquí pode xurdir a típica alma buenrrollista, sorrir anxelical e algo condescendente e espetarche, sen a menor agresividade: “estás anticuado, máis nada” e parecer que tal é a conclusión certeira. Que non hai máis. E con isto non quere representarse unha simple obsolescencia derivada da preguiza da idade. A alma buenrrollista está a indicarche, por baixo desa aparente sapiencia distante do impulso de che desexar a morte como reliquia que es, que ninguén che desexa a morte, pero que nada farán por te librar dela se xurde nunha revolta do teu camiño. A palabra razoar significa para a alma buenrrollista o mesmo que diálogo en política institucional. Nada de democracia: fóra formalismos, ou subes ó tren ou che pasa porriba.

Por vocación, noto con máis forza o cambio cando por aquí unha combinación de urxencias económicas e mercadotécnicas máis unha corrente digamos crítica inflamada de ideoloxía buenrrollista semella a piques de proclamar que as novelas de paxinado inferior a 150 son relatos prolongados. Eu hai tempo tiven a ousadía, confeso que favorecida por unha tempada de humor inmellorable, de enviar a un premio de moita dotación económica unha novela que ocupaba 65 páxinas en formato OpenOffice, que serían unhas 105-110 en libro. Sentínme coma se me tiveran preguntado os da Guía Michelin por un recuncho para o repouso do guerreiro e tivera recomendado o Burguer Docar do Camiño Real (os de Lugo captaredes a potencia do símil).

Non estimaba eu, seguindo a lóxica dos tempos, ser nin un Ken Follett nin un Sánchez Dragó, porén. Tampouco digo que teña asumido destino ningún. Todo o contrario. Ha de chegar a onda e hame mandar a zona abisal, supoño. Nin que tal sexa peor ca estar varado nunha costa na que se fala unha lingua que debera entender e non entendo. E téñase presente que estou nese grupo dos que non somos nin de Guía Michelin, nin de Burguer Docar. Os italianos, para dicir “diferente”, din “diverso”. Pero iso é alí.