Mellor Van Helsing ca Presidente

dracula-prince-of-darkness1

José Antonio Sánchez, o xa ex presidente de RTVE, foi noticia hai pouco pola súa actitude nas reunións do Consello. Cito literalmente o lido en El País: “Cando algún dos escasos membros que non pertencen ó PP lle lembra que a grande maioría de traballadores da casa visten cada venres de negro en protesta polo bloqueo [en referencia á manipulación informativa exercida por tal partido], el non responde e concede a palabra ó seguinte conselleiro”.

Eu digo algunhas veces que xa poucas cousas me sorprenden e así é. Outra cousa é ser capaz de pasalas por alto. Refírome a eses problemas que, por moito que se poida un librar deles polo momento, volverán máis tarde ou máis cedo, sexa hoxe, mañá, dentro de tres meses ou de dous anos. Nunha escena do Drácula do 66, de Fisher e da Hammer, están Charles Kent (Francis Matthews) e mailo abade Sandor (Andrew Keir) no despacho deste último no mosteiro de Klausenberg, tecendo un plan para ir contra Drácula, que ten cativa no seu castelo á muller do primeiro (Susan Farmer). Charles pregúntalle ó abade como ha facer para matar a Drácula. Sandor, a quen coñecera a parella nunha taberna mentres insultaba ós seareiros supersticiosos e erguía as faldras do hábito para poñer o cu a quecer contra a lareira logo de cabalgar á friaxe, replica, desta obedecendo máis ó que del se espera, calmo e pesaroso: “Matar non, meu fillo, que morto xa está. Pódeselle destruír.” Como saberá quen seguira esta saga, Drácula revive unha e outra vez; abonda con que alguén arrinque a estaca de onde quedou cravada, ou verta sangue sobre as súas cinzas, ou (por accidente) na mesma boca do monstro afogado. Velaí o que moitos espectadores non comprenden cando se lles fala de algo anterior ó gore. O horror deste cinema chamado clásico non estaba nos sustos e no sangue a cachón, que pouco ou nada disto tiña, senón na alegoría: no fatalismo extremo implícito no feito de que o Mal podía ser anulado temporalmente, mais nunca extinguido. Falaba de cousas que de ningún xeito se poden obviar, de ameazas que sempre retornan.

Noutra escala, o problema que debera ter afrontado Sánchez era igualmente grave. El, porén, semellou ser quen dunha indiferencia que, de ser certa, ben se pode cualificar de prodixiosa. Non é este un comentario para a sección de Política. É só que me marabilla tal capacidade de abstracción, máis cando se sabe que esa terrible incomodidade agarda por un á outra banda da porta cada día. Imaxino este home abandonando a reunión do Consello sen notar o colo da camisa mal axustado ó pescozo, quitando do garaxe o coche sen riscar un lateral contra unha columna, e despois sentado no sofá sen notar ese malestar propio de tempos de agobio que fai a casa demasiado quente ou demasiado fría, ou nunha desas cafeterías dos arredores dos ministerios sen atopar o café moi torrado e o asento duro. Non direi nada da súa maior ou menor facilidade para prender no sono.

Este home lembra ó abade Sandor, coñón e perfectamente sereno, mentres ó seu convidado o levan os demos todos sentado á outra banda da mesa. Porque o abade era moi consciente da ameaza dormente que tanto aterraba ós seareiros da taberna, e aínda así permitíase ridiculizar os seus temores. Hai demasiada xente no mundo que se confundiu de vocación. Os que son coma Sánchez poderían e deberan ser mellor variedades de Van Helsing, no sitio de presidir canles públicas.

García Márquez non era porno (ou si)

Cando facía Formación Profesional, unha das materias máis aburridas para case toda a clase era a de Mecanografía. Os máis dos milennials aprenderían a teclear nun ordenador, axudándose dun deses programas que miden automaticamente a velocidade (erros inclusive) e que, ó xeito dos videoxogos, van incrementando a dificultade conforme se pasan ventás. Eu aprendín nunha aula dun instituto de arrabalde, batendo con forza no teclado dunha Olivetti enorme e avellentada cun DIN-A4 de 80 gramos no carro. Non hai tanto disto. Nas mañás de inverno, doían as puntas dos dedos, sobre todo polos lados, a cada pulsación, entre o frío e o retroceso das teclas que rodeaban a correcta.

Dixen que ós máis dos rapaces non lles chistaba moito a materia e é certo. Con todo, atopaban a maneira de facela máis liviá. Alí copiábanse textos duns manuais encadernados en espiral; boa parte deles eran fragmentos de novelas ou relatos moi coñecidos. Había un que lles facía especial ilusión reproducir. Os editores do manual seique leran a García Márquez, e acharan axeitado incluír, non sei se con fin meramente práctica, polas palabras complicadas de estampar sen gralla no papel a 200 ppm., ou con ánimo de culturizar ó alumno, ese retallo de El amor en los tiempos del cólera onde Florentino Ariza e maila súa amante ceiban a fogaxe “como primerizos asustados” ou cousa así creo lembrar que dicía. Se un día asistía algún repetidor dos que case sempre estaban no recreativo de enfronte, os outros, se había liberdade de escolla, adoitaban indicarlle polo baixo o número de páxina.

Eu era un espectador máis deste pequeno prodixio. Non direi que recoñecera a obra porque sería mentir, mais decatábame de que aquilo non era un relato de revista de quiosco envolta en plástico escurecido ata a metade. Non estou seguro de que se decataran eles. E é que (polo menos) media vida se nos vai na inconsciencia da natureza certa dos nosos actos. Coidamos estar a facer unha cousa e facemos en verdade outra moi diferente. Xogamos cunha Beretta coma cunha pistola de petardos, e á inversa, porque vemos unha coma a outra.

A vida sería infinitamente máis insípida en caso contrario: se fose un mundo de esclarecidos. Pero non deixa de ter os seus riscos: xa sucedeu na Alemaña dos 30, para desconcerto de tantos intelectuais, por exemplo, que ignoran que, coma todos, seguen vivos porque non saben nada.

O que non se vería nin nun anuncio do Gadis

old-tv-1149416_1280

O outro día apareceu na liña de tempo do meu Twitter a captura de pantalla do que parecía ser un tuit da RAE. Dicía algo así como “Dejadnos en paz, putos gaiegos [sic]”. A non ser que fora un “fake”, supuxen que se referiría á polémica última a conto do topónimo Sanxenxo/Sanjenjo, que debe ser o máis emocionante nunca acontecido aquí desde que Sir John Moore gañou unha loubanza versificada a cargo de Rosalía de Castro. O tuit seica fora borrado ó pouco tempo da súa aparición, de madrugada. Como digo, igual todo foi un bulo. Quen o sabe, e que importa.

A miña reacción a esa mensaxe, supoñéndolle autenticidade, foi tomala coma un intento do “community manager” de saída chistosa e acaso autoparódica para axotar tensións logo de días de expoñer razoamentos (discutibles, coma todos os que traten destes temas) perante o galitwitter alporizado. Coido que fun o único. Polo demais, desencadeou unha arroiada do que os tuiteiros que a usaron chamaron “retranca”.

O concepto que os poucos galegofalantes da rede que queren facer por conservar en uso a retranca semellan ter desta debera comentarse á marxe. Direi soamente que talvez non sexa o máis achegado ó orixinal; esta “neorretranca” presenta o pequeno inconveniente de que as máis das veces, a non ser que bote un as tres cuartas partes do día co nariz pegado á pantalla e dándolle ó dedo arriba e abaixo, non se sabe a que carallo se refire, ó querer os seus autores facela tan fina que prescinden de toda referencia clara, chegando a confundirse co contido doutras mensaxes súas de intención reivindicativa, confusión que xa se deu máis dunha vez e non lles caeu nada ben. Imaxino que fóra do mundo “virtual”, caso de tirar dela, si que serán máis explícitos cos receptores, porque se non van aviados.

Non é o que máis me intriga da cuestión, con todo. Estes “neorretranqueiros” adoitan chufar de neorretranca sobre todo diante de (ou dirixida contra) españois mesetarios, coma quen porta un estandarte. Parecen un anuncio deses do Gadis, malia que non é raro que boten pestes deles, por simplistas. A min isto estráñame, digo, porque infiro que entenden coma esencia da súa condición de galegos modernos algo propio dunha Galicia que xa non existe. Non podo aseguralo, e non tomedes isto coma un exercicio de erudición, pero penso que non me equivoco demasiado se sitúo a orixe da retranca nos días nos que os amigotes de Pardo de Cela mandaban á aldea, primeiro, os seus recadadores de tributos para arramplar co mellor gran e carne, e despois, xa alá contra a noitiña, baixaban en persoa coa cabeza algo cargada polo viño reclamar o dereito de pernada sobre a moza máis feitiña. Ós labregos era o único que lles quedaba se habían ter que leirar con este sistema: a retranca.

A Galicia de hoxe igual non é moito mellor, mais desde logo non é xa aquela. A de hoxe está moitísimo máis preto do Youtube, do parkour ou do Combo Dominicano ca daqueloutra de Rosalía de Castro, ou da dos que meteron nunha cela de pedra a Celso Emilio Ferreiro, ou da dos seareiros de taberna a facer chanza con sutileza do señorito, porque para chegar ata estas últimas habería que cruzar a porta que dá ó outro mundo. Nin ós ideólogos dos anuncios de Gadis se lles ocorrería semellante identificación.

Escritores ‘a porta fría’

Hai moitas cousas no mundo que seguen a funcionar logo de tantos séculos desde a aparición da humanidade e un non acerta a se explicar como. Unha destas existencias xa de por si inexplicables que se fan aínda máis inexplicables a cada intre que pasa é a dos comerciais a porta fría, como se fan chamar (non confundir cos viaxantes que xa teñen apalabrada a clientela, ollo). En Lugo, de feito, acaparan o 99% das ofertas de emprego canda as da hostalería. Acho un misterio a supervivencia do oficio nun lugar no que alguén que visite domicilios cun traxe e unha carteira de coiro debaixo do brazo non conseguirá, polo común, que lle abran a porta nin para pedir un vaso de auga a rentes da morte coa medicación na man. Un meu veciño, se o collen entrando ou saíndo da casa, axótaos a berros como a enésima celebridade xurdida dun programa de “talentos musicais” caída en desgracia axota ós reporteiros desa televisión de entretemento herdada do modelo italiano. Se me toca a min abrirlles a porta, adoito deixarlles dicir o que teñan que dicir antes de refugar con algo que os máis dos que os tratan non coñecen: o razoamento breve e certeiro. É igualmente estraño esquecer con semellante facilidade que un comercial é un ser humano entrampado en facturas, as máis das veces.

No mundo editorial acontece algo moi parecido. A pouco que se teña éxito co que se publica, xurde a obriga de acudir a corenta presentacións, cincuenta e nove charlas en colexios e clubes de lectura, vintecinco roteiros literarios e a saber que máis inventará quen só le as páxinas da cor da canela dos xornais. O cliente gusta da letra, pero aínda máis da faciana, pode deducirse destes feitos. Analizo isto con incomprensión, porque eu sempre xulguei máis digno do meu tempo o primeiro. Nunca fun pedir un autógrafo, nin a acto ningún no que se permitira “interactuar” co protagonista. Non me atrae a idea de me sentar a falar con ninguén da súa literatura nin da súa vida literaria, por chamarlle así. Si podería atraerme falarmos de todo o demais. Pero eu sei moi ben que un libro se escribe só, se le só e, se é posible, se goza coa súa lectura só. E a soidade non é o mellor tema de conversa.

E, por enriba de todo, entre obra e autor, son enteiramente consciente de quen é o xusto protagonista.

Lin o outro día sobre a ocorrencia de certa editora en castelán de lanzar o que se concibe coma un supervendas asinado con pseudónimo. A súa autora ou autor, unha tal “Carmen Mola” ou alcume semellante, non dá a cara para nada; unicamente atende á prensa a través do correo electrónico. A novela, polo que dela conta, é unha masa de clichés pasados polo filtro actualizador do pseudofeminismo (clichés así e todo) artellados para narrar unha historia moi habitual nas librarías de prensa. Tanto ten. É o de menos. É a proposta do anonimato, aínda na súa imperfección e cos seus condicionantes, o que é digno de loa.

Non é tampouco nada novo na literatura contemporánea o anonimato unido ó éxito literario, do que pode dar fe Thomas Pynchon, e decátome de que se dá baixo certas condicións, non como algo xeneralizado nin moito menos. Mais creo que esa fotografía en branco atravesada por unha cruz ou, mellor, ningunha fotografía, reflicte moito mellor o que debera ser o papel do autor ca un selfi canda un lector ó pé da casa de nacemento dun inventor ou dun impresor.

Dito isto, non descartedes atoparme no futuro impartindo un obradoiro de creación literaria; non me desagrada a veciñanza humana máis ca en días pares. Tocando o timbre do porteiro automático do voso bloque de traxe e con carteira é máis improbable xa. Arte e mercadotecnia non adoitan coincidir no mesmo paquete.