A escolla do bufón

clown-695217_960_720

O día que na escola da vida ensinaron Habilidades Sociais, alguén debeu facer a falcatruada de me cambiar o libro de texto pola edición para enfermos mentais. Cando a máis da xente ten gana de arre, eu teño gana de xo, e viceversa. Non é nada intencionado; dáse así, máis nada. Cuestión de honestidade. Podemos empezar concordando, pero sempre chegará un momento no que se separen os camiños.

Como os cambios forzados no carácter unicamente se poderían (e remarco o condicional) dar de xeito efectivo en idade adolescente, a máis tardar, decidín hai xa moito que, se non podía dar as mans coa humanidade normal, ben estaría polo menos disentir con gracia. Hai que intentalo, sequera, por moito que non sempre resulte. Lembro unha noite, estando canda uns antigos compañeiros de curso nun pub. Un deles era un anglosaxonizado por completo no tocante á súa cultura popular; era indiferente á galega e detestaba a española. O caso é que estaba falando de grupos musicais, e de cando en vez facía unha pausa, á procura dun nome que tiña no bico da lingua. O nome seguramente sería David Coverdale, pero eu simulaba axudarlle suxeríndolle o de Manolo Escobar. Se se refería a Stevie Nicks, eu suxería Ana Kiro. Se o nome era o dunha actriz, que eu sabía que era Glenn Close, suxeríalle Gracita Morales. Así todo. Humor absurdo moi recoñecible, sen máis historia. El negaba a cada vez cunha risiña distraída. O resto dos presentes, en cambio, quedaban mirando para min coma se acabara de chegar á Terra dentro dun meteorito. Se os altofalantes do local calaran de repente, sentiríase voar un mosquito arredor das súas cabezas.

O bufón escolle vida dura.

Se falamos de cultura popular, vemos que esta desaconsella tal escolla (cando a hai, que ás veces o bufón fai o único que pode facer, dá o único que ten sen esperar moito en pago). Bart Simpson acabará vivindo da esmola de súa irmá, a que adicou o tempo, mentres o tivo, ó Serio. Por exemplo. O mundo das miserias diarias nunca tomará en serio a quen só coñece a irreverencia. E con todo, a min que me dean máis bufóns. Algún día, cun pouco de sorte, non se sentirá o voo do mosquito nin nunha sala de hospital.

Outro home á procura de vinganza

revenge-1846274_1280

Fala a actriz Ellen Page nunha entrevista recente, a conto da homosexualidade e da visibilidade que poida ter no cinema, da necesidade existente (entende ela) de “novas historias”. Engade que o que non quere ver é outra “dun home á procura de vinganza”.

Non fun nunca da opinión de que mesturar socioloxía e arte dea bo resultado. Tampouco de que a segunda deba ofertar un retrato fiel da sociedade, cando consiste en deformar esta última. Proba disto é, por exemplo, a caracterización dos personaxes no thriller estándar moderno, obedecendo a estereotipos sen correspondencia habitual coa realidade, a pouco que se bote unha ollada lúcida á experiencia persoal de cadaquén. Tampouco da moda de cada momento, pois coido que a arte ben feita está moi por enriba disto. E xa deixei escrito máis dunha vez aquí o que penso acerca da militancia ou activismo de calquera clase en relación con ela. Indo ó que di a señora Page, das súas explicacións infiro que reclama máis protagonismo de personaxes homosexuais para que o común da xente acabe por observar tal orientación coma algo perfectamente normal e cesen certos comportamentos irracionais. Ben. O malo é poñerlle cancelas á historia. Parece un defecto secundario. Non o é.

Sobre non querer outra historia sobre un home á procura de vinganza, se se tratara do perfil típico de home de acción doutro tempo, tan pétreo en case todos os sentidos e moralmente invulnerable, concordo nese fastío. O máis do que eu escribo, de feito, e sen se adscribir ó xénero sempre, non é precisamente lento de ritmo nin baleiro de acontecementos, mais os meus personaxes masculinos non son nada planos: teñen medo e problemas e traumas e debilidades. Doutro xeito, non lles vería o interese. Por iso tampouco llo vexo á nova versión (aplaudida mesmo polos que torcen o bico perante case todo) de Un home á procura de vinganza: Unha muller/un negro/un gay á procura de vinganza. Porque a tendencia é a repetir o esencial cambiando o accesorio. É comprensible se o fai a industria, claro: persegue o rédito. Que tal cousa pase por aceptable ou novidosa a ollos en teoría máis esixentes, xa non tanto.

E acerca non dos personaxes senón da historia, hai que dicir que, gustemos moito ou pouco dela, seguirá a contarse. Naturalmente, podemos quitarlle espazo chamándolle obsoleta ou esgotada e poñer no seu sitio outras talvez máis “transcendentes” en aparencia, algo que xa se leva tempo facendo, pero alguén á procura de vinganza é algo que sempre atraerá. Por moito que queiramos xogar a correr polo labirinto adiante, os impulsos humanos tiran todo dereito e botan abaixo os seus muros.

Anonimatos

anonymous-973217_1280

Publicado en Letraenobras.com o 2 de outubro de 2013. Como comprobaredes, algunhas cousas xa non son iguais desde entón. Especialmente sorprendente é o cambio de idea de Cid Cabido. Ou non tanto. Anda todo tan estraño no sistema literario galego ultimamente que xa nada (disparatado) semella impensable.

Hai pouco, un escritor en galego en activo laiábase da retirada recente doutro escritor en galego. Agradecía o primeiro que o segundo abandonara a publicación de material novo (quédame a dúbida de se tamén fará o propio coa escrita) sen armar nada de boureo, sen discursos amargos e resentidos. Eu cuestiono que estes discursos sexan prescindibles; penso que sempre dirá máis dunha persoa a vontade de ir de fronte, de falar como sente, resulte ou non agradable ou de bo gusto o dito a oídos de segundo quen, cá de optar, por non ofender a ninguén, por unha diplomacia sedante cando ás veces cómpre deixar claro o que hai, pois non sempre se sobreentende, ou non se quere entender. Podería falar máis do tema, mais o conto vai por outro aspecto da cuestión.

O escritor en retirada fíxoo nun anonimato case completo. O seu colega afirmaba terse informado por boca del mesmo, nun encontro casual na rúa. No anonimato, si, e digo eu que tamén no medio dunha indiferenza xeral. Non é difícil de comprender (aceptalo é outro conto). Un escritor en galego, polo común, é alguén que pode ir a case calquera sitio sen que ninguén o pare para o atafegar unha nova interpretación do seu último libro ou unha idea (ou un cento) para un vindeiro. Non terá lectores obsesionados coa súa persoa, nin desexosos de lle arrebolar a súa roupa interior nin de pendurar nos seus lugares de traballo almanaques coa súa estampa. Como moito, é coñecido en certos (iso que chaman) “círculos” e en tres clubs de lectura. A meirande parte dos escritores en galego, agás quen isto escribe e de dous máis, sono a tempo parcial. A escrita en galego é unha afección de moito mérito, sempre valiosa, pois non se basea calquera sistema literario máis ca en obras literarias pero, agás as excepcións sabidas, pouco recoñecida e peor pagada, ou nin iso. Pouco máis. Non seguirei recuncando na idea, por non resultar redundante.

Dos escritores actuais en galego, coido que o máis axustado a este concepto de invisibilidade é Cid Cabido: a última fotografía na que aparece visible a súa faciana figura, se non me trabuco, na lapela dun libro seu de haberá uns 15 anos, e é probable que aínda sexa anterior. Non desexa ser máis coñecido. Mesmo se resiste a conceder entrevistas, alegando que moitos autores están mellor caladiños. A miña dúbida é se, aínda en caso de el desexalo, habería moita xente desexosa de coñecelo. Tampouco o estimei nunca absolutamente necesario. Dos libros que me interesan, non lembro sentir un interese arrebatador cara ningún dos seus autores, non en calidade de escritor, polo menos. Prodúcenme unha certa sensación de temporalidade, ás veces tamén de intranscendencia. Se un o pensa un pouquiño, o autor dunha obra literaria pode, como moito, proporcionar un par de datos básicos sobre a mesma. Para iso, abóndalle con sentar diante dun xornalista que teña algunha idea daquilo sobre o que está a preguntar (non é algo superfluo, isto, e si, témome, menos habitual do que debera ser) e dar unha serie de respostas que despois serán publicadas. Non debe buscarse maior relación entre o autor e mailo que escribiu. De feito, con moita frecuencia pode comprobarse esta distancia: hai quen, á volta de dous ou tres anos, xa non é quen de identificarse co daquela escrito. Sei que é cuestión vella, unha vez máis, pero é unha das que cómpre saber para entender as novas.

En fin, o meu consello é que, se ledes algo que vos gusta, deades por morto ó seu autor, aínda que non o estea en realidade. Se o facedes, a vosa atención irá encamiñada na dirección na que debe ir: cara o que de verdade importa.

Policía moral: o oficio delicado

devil-1566853_1280

Como autor que publica no Amazon, sucédeme a veces que me vexo na obriga de ter que aclarar certas medias verdades acerca deste portal nas que demasiada xente tende a crer, que os levan á pretensión dun veto indiscriminado como clientes. Aclarar ou máis ben tratar de aclarar, pois teño a impresión de falar para a parede, e de que todos os boicoteadores persisten na súa postura por máis que un, como autor autoeditado, lles explique que non todos os que publican alí o fan por propia elección, xa que é ben frecuente que non exista sequera a disxuntiva de aquí ou acolá, senón a de aquí ou en ningures. Ben estaría que, ademais de investir un tempo nada desprezable en encheren tuits e posts, propuxeran ós que non teñen escolla un plan. Non un conxunto de ideas vagas (que se hai precedentes, porque tal escritor armou aí un crowdfunding e tal…) sustentadas as máis delas no simple optimismo, senón unha alternativa real e definida, con garantía de non ser castelo no aire.

En fin. Ó que ía: Moitos destes boicoteadores do Amazon sosteñen que o fan por coherencia coa súa oposición á explotación laboral e demais. Probablemente sexan os mesmos que votan a un partido político coa pretensión, algo peregrina talvez, de que, de chegar ó poder, cumprirá punto por punto o prometido en campaña electoral, sen ceder xamais perante posturas en teoría ideoloxicamente distantes. Estes boicoteadores ignoran o que é o mundo empresarial como ignoran o que é a política institucional e o goberno. Se imos ó primeiro, pecharán a porta a un xigante multinacional que semella partidario de crear humanos con software interno programable se tal fora posible, mais non tirarán co seu móbil rematado en horas extraordinarias ben máis tardías do recomendable para a saúde humana nunha fábrica de Shanghai, nin cos seus vaqueiros estreitiños cosidos por romanesas nun obradoiro de Trento ou chinesas nun de Coslada a patacón a hora se llelo pagan, nin co seu utilitario ensamblado total ou parcialmente nunha factoría de Polonia porque a de aquí pechárona por custo laboral excesivo, nin coa súa lavadora procedente dunha empresa na que despiden alegremente traballadoras preñadas ou co cartón de leite do que beberán ó almorzo, leite pagado ó gandeiro como se deixa caer unha moeda de dez céntimos na man de quen pide á porta do supermercado. Por exemplo. No asunto editorial, pois, aparte dunha autoedición “tradicional”, con tiraxe fixa e pagada de antemán, algo non ó alcance de calquera nin mediante crowdfunding, o único xeito de levar un libro a unha libraría e así dar sustento a quen nela traballa (a saber como, tamén) é mediante unha editora, non vou comentar grande cousa, por non dar a falsa impresión de que estou en contra do sector, todo o contrario, pero abonde con dicir que as condicións laborais dalgúns dos membros da cadea de produción, por chamarlle así, que dá como resultado un libro puideran distar de seren as mellores en ocasións.

A coherencia moral é algo dificilmente alcanzable, parece. O carallo é que somos seres humanos, e tanto podemos ser Pablito Calvo en Marcelino pan y vino coma Michael Douglas en Wall Street no mesmo corpo e mente.

A policía moral é oficio delicado, se un se decide a exercelo. Agora, tempo para o aburrimento nunca habería, pois o difícil non é dar cun infractor, senón o contrario.