O coñecemento e a vergonza

O outro día batín na rúa cun fato de xitanas a vender boa fortuna. A tarde era algo borrallenta e chuviscaba, e con todo alí estaban, ofertando a quen os quixera ramalliños coma ese que se ve aí arriba.  Tal visión deume pena e curiosidade ó cincuenta por cento. Lembraba que a última vez que unha xitana me entregara un ramalliño, na rúa da Raíña, penso, o fixera de balde. Mesmo parecera ofendida cando eu, antes de lle preguntar nada, lle quixera dar unha moeda de cincuenta céntimos. Sequera por esta xenerosidade infrecuente, acabaría conservando aquel ramallo no peto interior do meu abrigo máis groso ata que se volveu tres paus resecos.

Pretendía eu desta vez comprobar se o método estaba estandarizado no gremio. Así que parei cando me chamou unha delas e asistín cun sorriso ante todo cortés ás súas explicacións.

Axiña quedei decepcionado. Estoutra xitana empregaba outro sistema, máis cerimonioso e custoso. Un tiña que lle ofrecer as dúas palmas e ela, logo de che preguntar o nome e se houbera algunha desgracia enorme na familia, ía recitando nunha sorte de esconxuro mentres trazaba triángulos co seu dedo entre as liñas da túa man. Para que o esconxuro funcionara, dixo, eu debía finalmente depositar un billete de 10 euros en cada unha das miñas palmas e recitar non sei que. O meu sorriso debeu pasar daquela de cortés a carallán, obviamente e sen poder evitalo, e negueime a facer tal, alegando falta de efectivo. Ela baixou a un euro por palma. Mantívenme firme. Lembrei entón o que fai o protagonista de The Burial of the Rats (“El entierro de las ratas”; non sei se se traduciu aquí), de Bram Stoker cun seu anel valioso, e imiteino: tiven a billeteira todo o tempo na man, diante dos seus mesmos nefres, a ver que facía ela. Tamén aquí me decepcionou: non fixo nada en absoluto. Deixeille quedar 40 céntimos. Por aturar a chuvia e polo ramallo que aparece na foto.

A impresión para calquera na miña situación sería a de estar a facer o ridículo, pois a xente que pasaba sen se deter (toda) coidaríame crédulo. Deume igual. Lembro que na escola había un reparo xeneralizado a pedir aclaracións cando se trataba algún tema aparentemente de doada comprensión; temiamos quedar por estúpidos, e viamos preferible facer coma que o entenderamos todo malia que nin moito menos fora así. Ás veces o coñecemento pon a peaxe da vergonza.

Divagación: como arruinar un ‘blockbuster’

home-2308799_960_720

O sábado pola noite, a cidade cheiraba á asadura en pleno Arde Lucus de romanas con Rayban de espello e castrexos con idéntico pelexo de lobo e túnica de liño. Nunca fun de multitudes, así que preferín ficar na casa a fedellar no Movistar Plus. Batín con El último cazador de brujas e deille unha xeira. É un blockbuster moi convencional, con Vin Diesel no principal. Segundo IMDB, deu sesenta e pico millóns de dólares en perdas. Puido telos dado en ganancias, porque non é tampouco moi diferente dos filmes de acción é fantasía máis recadadores da época, deixando aparte unha certa candidez.

Axiña lle vin as trazas, e púxenme a facer o que adoito facer cando tal ocorre: imaxinar como tería feito eu o filme. O resultado final tería sido, penso, bastante mellor có orixinal, e aínda un fracaso meirande en materia de venda de entradas; 27 millóns de dólares ingresou a orixinal, contra os 27 euros que ingresaría a miña, euro arriba ou abaixo. O meu Vin Diesel, que no filme é o típico duro con cara de non lle saber a nada nin o xeado de trufa e se dedica a arrestar bruxas que empregan o seu poder contra humanos, nunca tería levado unha azafata de aviación civil ó seu cuarto de hotel, nin conduciría un coche de moita cilindrada coma un rancio dos sesenta-setenta, e en cambio sabería sorrir e sería máis ben coñón; entendo que se alguén que (SPOILER) leva 800 anos de vida sen expectativa de morte por medio ningún non é quen de tomar a primeira a chacota, non sei quen o había ser. Tamén estaría algo tolo. Non atormentado como el o está polo conto de sempre, como é a morte da súa familia. Non: eu digo mal do cabazo, literalmente. Porque un traballo coma o seu tería que danar a saúde mental por forza á volta de oito séculos sen horario definido. Algo parecido tería feito co resto dese guion, ou do que restou del logo de que o director fixera o que os directores fan cos guions.

Como digo, xa non sería un blockbuster. Sería un bo filme. Pero non vendería. Sería orixinal, sen ser tampouco incomprensible, nin sequera “elevado” no artístico; máis próximo ó real, e máis máxico polo tanto se o que se procura, como tanta xente procura, é un incentivo vital. Pero non se gañaría un peso con el. Non deixa de ser contraditorio. Certo é que algunhas veces se dá que o público escolle o que a lóxica indicaría que debera escoller. Poucas veces, con todo.

Coa literatura pásame igual. Cada vez que teño que dar unha opinión sobre obra allea, recomendo ó autor, se é que quere vender exemplares e/ou apañar premios, que faga o contrario do que os meus consellos lle suxiren. Non tería o 100% de probabilidades de éxito, pero si, de certo, moitas máis ca se me fixera caso.

A arte é unha mentira e o gusto do destinatario outra. Lin que Netflix recomenda filmes ós seus usuarios non en función do que estes afirman mirar, senón do que realmente miran: afirman mirar cinema de autor, cando o que miran é Spiderman. Na literatura galega houbo no seu día a idea moi estendida de que o libro galego se compraba sobre todo como obxecto decorativo. Non é exactamente o caso de Netflix, porque aquí o lector ía alén da teoría e realizaba o acto de comprar o libro, mais non sabemos se o que tería gustado de ler sería outra cousa. Nin o sabemos hoxe.

O escritor de ben non escribe nin para si, nin para os demais. Fai apenas a proba de se as súas tolemias, unha vez pasadas ó papel, interesan a alguén máis. O demais é tratar de alterar blockbusters sen que baixen os ingresos.

50 sombras ou prender o candil

wooden-ladder-1958600_960_720

E. L. James afirma renegar do protagonista da súa serie 50 sombras de Grey. O da súa nova novela xa non é un macho alfa con gusto polo BDSM, senón que é máis “próximo e sensible”. Iso si, segue a ter en común co alfa a súa dobre condición de ben feitiño e podre de cartos, faltaría máis; ó anterior acaíalle máis a expresión que usan na miña casa: “rico cocho”. Como escritora dun éxito comercial notable, imaxino que a manobra será plenamente calculada, é dicir, todo o calculada que poida ser unha manobra humana, que é moito menos do que se poida pensar. A señora renega da boca da cobra sen desbotar o cianuro, que para algo dá olor ás améndoas.

Señora ou señoras, aclaro, pois, como queda dito, o invento deixa cartos nas librarías (e nas salas de cine) e non parece que o seu lector tipo sexa o estudoso da obra de Norman Mailer. Chamáronlle “porno para mamás” no seu día e posiblemente a descrición foi un lapsus de cabeza con mentalidade conservadora, querendo dicir “para mulleres maiores de 40”. Tal parece ser o seu público e, segundo bastantes medios e “expertos”, o da literatura en sentido amplo.

Comenteille hai pouco a un colega escritor que o único xeito que vexo de poder eu cotizar á Seguridade Social por medio desta profesión sería que se dera unha transgresión das leis naturais. Porque un ve estas cousas e sabe que non hai público para el. Os meus protagonistas nin son guapos, nin son ricos, nin moito menos gustan de lle zorregar a ninguén cun vergallo por placer erótico. Os meus protagonistas son infelices e con frecuencia fracasados no material: as súas vidas non son nada doadas, nin aspiran tampouco a facer realidade ningún soño neoliberal, senón apenas a que os deixen en paz ou ben a rebentalo todo. Nunca achei máis atractiva (nunha observación profunda, vaia) a unha persoa por físico nin por talonario, nin na realidade nin como escritor. Son dúas cousas que proporcionan unha vantaxe existencial evidente. A min non me interesa quen xoga con vantaxe. Ningunha historia que pague a pena escribirse hai aí.

Billy non podía ser Robin

billy-the-kid

Pat Garrett and Billy The Kid xa só o poñen en Trece e en sesión matinal. O que me pasa a min havos pasar a vós cando cheguedes ós meus anos, se non chegastes. Non é indignación de cinéfilo purista, non. É só esa sensación de avó Simpson, que un día estaba na onda, ata que alguén chegou e cambiou a onda e agora xa non sabe cal é a onda.

Pero non veño falar diso. Sempre gustei do que facía Peckinpah, sen admiración ningunha (nin baballas) pero agradecendo a (moita) idea que tiña do western e do negro, xéneros irmáns, ou sequera curmáns. Mais este filme nunca me acabou de convencer. Por ben feito que estea e por bos que sexan os actores, que o está e que o son, falla en algo básico: o seu Billy O Neno é demasiado inverosímil, mesmo para a mentira que é o cinema e mesmo para un filme de Peckinpah. Basicamente, é un Robin Hood do Oeste capaz de disparar ás costas. Un criminal sen cargo de consciencia que, ó tempo, para polo camiño para xantar na casa de calquera familia de labregos ós que lles fixo ou fai tantos favores e louba o estofado sentado entre os seus fillos pequenos, e eles non o acollen por temor, non, senón con aprecio de ar verdadeiro. Entendo que a intención do director era boa, poñer canta distancia se poida respecto ó maniqueo, mais a romana bascula de máis cara o lado da idealización. Igual pasara por aqueles anos co Bonnie & Clyde de Arthur Penn e demais; a recente The Highwaymen dá, a través dos ollos dos policías que os mataron, unha visión novidosa. A escena do tiroteo final amosa unha parella de asasinos (o que eran, dito sen intención de moralizar: explicando un feito) nada terribles no momento de se ver acabados, apenas dous nenos sentados nun coche con cara de susto, pero en todo caso nunca benfeitores de máis ninguén ca deles mesmos.

Billy non podía ser Robin como quen non teña dó ningún da vida allea non pode ser un veciño amable se non é por disimulo ou por comenencia, como moito. Porque esa caste de vida debe, por forza, apodrecer unha alma ós poucos. Non se mata e se gaba o estofado despois sen que haxa algo dentro dun que non anda ben.