Nostálxicos da coitela

goose-4153734_960_720

Foto: Mabel Amber

Sempre digo igual, pero é a verdade: vivimos nun programa de cámara oculta, onde se fai o que sexa, por impensable e carente de sentido que pareza, para provocar a cara de estupor no inocente escollido. (Outro día falaremos de por que, por algún motivo, máis ca razón, aparentar sorprendido equivale a ser parvo a ollos de moita xente.)

O outro día lin en internet que alguén se valeu deste artigo acerca da sobreprotección infantil para adentrar o marco uns metriños na leira do veciño, como poderiamos dicir aquí, ou para arrimar el ascua a su sardina, como dirían na meseta. O artigo expón, entre outros, o argumento de que unha presenza constante dos proxenitores no tempo de xogo dos nenos volve a estes menos resolutivos e máis dependentes, máis ou menos. O ideal parece ser deixarlles que arranxen os seus enredos entre eles, sen intervención adulta de ningunha caste. Pois ese alguén relaciona esa idea, que non sei dicir se é atinada ou non, por mor das miñas nulas formación na materia e experiencia como pai, coa (non o nego) moi mellorable calidade dos políticos nacionais entre Gata e Fisterra en xeral e, cághate lorito, aproveita para recomendar unha mínima intervención do Estado nos asuntos da cidadanía. Digo que o fulano moveu o marco ó seu favor porque é coñecido pola súa ideoloxía liberal no económico. Explica o home que, ata os anos oitenta do pasado século, os pais ben pouco se metían nos conflitos dos seus fillos pequenos, e que é a partir desa dećada cando todo comeza a se torcer. En poucas palabras: que os cagalilas dos mileniales, apelando todo o tempo a unha entidade superior non ben non lles vai a feira como quixeran, están matando España ou o mundo enteiro, que sei eu. Este señor pretende que antes dos anos oitenta era este cachiño de terra un lugar civilizado. Non sei onde viviría. Aquí penso eu que non.

O máis perigoso das súas analoxías é que alguén llas crea. Un país no que o Estado intervén pouco ou nada non é a mellor opción. O enxeño doado di que os Estados se crearon para que os pobres non pasaran pola coitela ós ricos. Unha definición máis seria di que a función do Estado é minimizar canto sexa posible as desigualdades entre uns e outros. Porque, antes dos Estados modernos, os conflitos resolvíanse coa coitela, basicamente. E sempre había (e hai) quen a tiña (e ten) meirande e máis aguzada ca outros, por ascendencia social, por ese factor diferencial da existencia chamado sorte ou polo que se queira. Os Estados están para que as coitelas queden no caixón, ou, se non pode ser, para que todos teñan a mesma. Segundo este concepto, concedo que o actual aquí é un fracaso. Difire do feudalismo en que os servos poden ter iPhone; ós da coitela grande concédenselles amnistías fiscais e ós da pequena, como moito, a RISGA.

Pois se así están uns e outros coa intervención estatal, botade contas do que sucedería se se aplicara ese criterio supostamente xusto e quitaran os árbitros dun partido no que os couces non valerían, porén (e esa é a diferenza maior), e por moito que se pregoe o contrario, o mesmo para todos.

Un anxo de loito na tarde quente

A sociedade rexeita os solitarios, e as cidades ódianos, con disimulo no inverno, definitivamente no bochorno. As terrazas son un dos meirandes enganos posibles para un non fumador e algo reticente ás relacións sociais a calquera custo. Se o sodes, nunca vos confiedes: por baleira que pareza e silencioso que estea o bar ó que pertence, é sentar, tratar de esquecer en que mundo vivides, e que se encha vinte minutos despois ou menos de xente a falar con moito entusiasmo e un cigarro na man do menos relevante, nin sequera divertido, que se poida imaxinar.

Pensaba eu nisto un domingo aí atrás, nunha terraza do Campo Castelo. Xa digo que o verán non nos atura, e non conforme con isto, e a semellanza dos festivos o ano enteiro, aínda nos escaralla esas rutinas que fan a vida soportable. Desta vez a tranquilidade non botara nin vinte minutos: xa estaba o demo presente cando cheguei. Eu trataba de reler nunha noveliña negra de Boris Vian de ritmo anfetamínico e falar desenfadado dos personaxes, narrador inclusive, todo moi axeitado para o tempo. Ó meu carón había dúas almiñas entusiasmadas coa raiola máis pequena de sol. Dous fulanos fracos coma garabullos a falar e falar e falar de nada. Sempre me fascinou esta capacidade de abstracción do mundano, igual porque nos fascinan as habilidades das que carecemos. Un deles falaba non sei que dos gustos de seu mozo, e de que gustaba (el, non o mozo) de usar “minibañador” na praia. Como, por se fora pouco, non deixaban de aparecer barrigáns de cara rubia a fumar na porta do bar, xusto ás miñas costas, non puiden evitar prestarlle atención, a el e máis ás súas caneliñas torradas. Eu, dentro dun minibañador, de seguro parecería unha estatua do Museo de Madame Tussaud, e porén, considerando o meu tren inferior case de futbolista, compadecín a quen tivera que ver aquel corpo de paxariño que non dera fuxido dunha queima do monte deixando moi pouco á imaxinación.

Erguíase un algo de vento e eu ía en camisa. E o aire todo fedía ó fume do tabaco. E aqueles dous grallando, máis ca falando; tiñan esa caste de voces desagradables por exceso de énfase predeterminado. E eu non pasaba das cinco páxinas. Para desgraza meirande, a camareira, comigo bastante seca como é habitual no gremio, achegábase a eles e veña darlles conto. Acabaron mesturados os minibañadores (a almiña insistía moito nisto sen que ninguén lle preguntara) co trikini que pretendía lucir ela con certa moza que era culturista ou practicante de fitness ou cousa semellante que andaba cun coñecido deles dous. E nisto que o do minibañador mudou o disco: agora deulle a teima con que a tipa acabaría por volver hetero ó fulano (ó que andaba con ela). Aí xa perdín o fío por enteiro, así que non vos conto máis.

Botei todo aquel tempo tendo conta de min mesmo. Nun día no que o único que desexaba era calma de morte, tiña unha gana tola de esganar alguén. Ollaba de cando en vez á outra banda da terraza. Alí estaba sentado, ó comezo, Piantao, antes coñecido coma Bordell e outros alcumes, o artista. Sucedeu algo curioso: estaba alí, vestido de loito, mirando para a rúa de pedra silenciosa con aire indolente á primeira ollada, e á segunda tamén. Á terceira xa non, nin na terraza, nin en ningures. Esvaera coma un fantasma.

Aquela ultima visión un algo irreal modificoume de xeito decisivo a tendencia anímica. Serenoume case por completo. E cando o prosma estaba a repetir por millenta vez o de “LO VA A HACER HETERO, TÍO”, souben o que debía facer. Volvínme cara eles e pousei nas súas cariñas de coiro vello unha mirada longa e severa, para de seguido devolver amodo a cabeza á súa posición previa e abaneala mansamente. Do seu intre en silencio deducín que se decataran.

Piantao posibilitou, como ás veces sucede na vida, a realización dun acto construtivo (para o caso, insinuar a quen o ignora o que son a educación e o bo gusto, ou sequera o que non son) e non, como en pricipio é sempre máis doado, dun destrutivo.

Ti tamén es ‘incel’

Ten o seu chiste o asunto dos “incels”. Para os que, coma min polo común, non entendades os argots da rede, explicar que un incel é, seica, unha persoa, normalmente varón e hetero, que está sen parella por causa allea á súa vontade (a palabra sería unha contracción da expresión inglesa equivalente) e que se dedica a culpar da súa situación ó xénero feminino no ciberespazo. Por poñer un exemplo, sería incel o mozo resentido coas mozas que, entende, desprezan a súa amabilidade e intelixencia e prefiren meter entre as pernas un brutamontes malote. Diríase, malia que non estou certo, que o de “parella” é en certos suxeitos coma a palabra amor en boca de Barry White: un eufemismo de algo ben máis carnal.

Digo que ten o seu chiste porque, como é natural na rede e cada vez máis fóra dela, esta xente creou sen querer unha comunidade bastante ampla de “odiadores” mediante o acto de dicir o que lles sae das tripas. O odio xérase así moitas veces: sen facer o que se di nada. E aquí é onde se dá a mecánica da indignación e os extremos: un crea o oposto. Se os incels coidan que a culpa sempre é das mulleres, os seus odiadores coidan que a culpa é sempre dos propios incels. Non falla. O que se estila hoxe é que, se resulta que metemos no cárcere un inocente, o supostamente razoable é abrir as portas e que saian todos os que alí están. E ó carallo.

Nin incels nin anti-incels reparan naquilo que fai imposible, ou polo menos nada recomendable, establecer verdades absolutas acerca da humanidade: a súa arbitrariedade, tremenda e tantas veces cruel. Un ser humano mata animais ou outros humanos porque non gusta do seu aspecto e elixe presidentes porque lle son simpáticos. Un ser humano fai o que non fai animal ningún: ir na procura do que sabe que lle fará mal. O seu criterio dista, pois, de ser infalible e coherente en calquera caso. (Sobre este tema en particular, e cando van aló 50 anos da primeira alunizaxe, contaba Walter Cunningham, membro da misión Apollo 7, que as mulleres toleaban polos astronautas, sen saber máis nada deles ca iso. Porque eran gloriosos a ollos do pobo, talvez. Que é un motivo do máis ridículo para desexar a ninguén, pero en fin.)

Tampouco me acaba de chistar esa afirmación tan típica dos anti-incels de que “se estás como estás, non é culpa do resto do mundo, senón túa”. Non me chista que a quen procura afecto ou sexo se lle fale con simplismos socioeconómicos, por moi aceptados como verdade que estean para moitos. Non é certo que, por norma, unha persoa pase privacións ou non teña alcanzado o seu obxectivo vital porque non teña feito dabondo para iso, e non é certo que un individuo sexa invulnerable, por norma, á subxectividade do resto.

Para rematar, e por se volo preguntabades, o título só se refire ó contido en parte, mais vin axeitado poñer un ladrillo para erguer esa casa: toda persoa soa é incel porque ninguén con sentidiño pode vivir nunha soidade voluntaria. Outro conto é atopar á persoa desexable e que esa persoa te desexe. Un cubo de Rubik con frecuencia irresoluble.

Mundo futuro

terror-attack-349913_960_720

Publicado en Letraenobras.com o 2 de decembro de 2011. Penso que foi o meu primeiro artigo alí. Conserva toda a súa vixencia.

Manuel Lourenzo González gañou o Blanco Amor deste ano cunha novela da que agora mesmo nada sei aparte do que din os comunicados de prensa. Chámame a atención algo que o xurado destaca dela. Entre outros argumentos, por unha banda afírmase que “o mundo futuro no que transcorre resulta sólido e sen estridencias”; pola outra, destácase “a credibilidade do futuro no que nos sitúa” (El Progreso, EFE, Santiago).

De momento, intento facerme unha idea xeral. Como se indica tamén que “a obra se ocupa dos problemas da identidade e do sentido da vida que son manexados de maneira eficaz” (sic), espero que sexa unha versión de Mad Max pasada polo filtro dos Monty Phyton. Os xurados dos premios literarios, aquí ou acolá, a cada punto teñen o gusto máis escarallado. Cómpre unha excepción para que a esperanza manteña abertas as copisterías.

Ó que ía: A primeira das citas resulta, sen embargo, paradoxal. Non concibo hoxe, e penso que mañá tampouco, un mundo futuro “sólido e sen estridencias”. Teño por aí unha novela inédita e futurista, rematada hai xa uns anos, cando tal ambientación aínda non volvera estar de moda logo dos anos 90 de Ramón Caride. Nela, o mundo é máis duro, a miúdo surrealista, cruel dun xeito ou doutro. Coido que fun coherente.

E é que algo importante falla aquí e hoxe, desde Moody’s e outros lobos gardando o rabaño ata esas mulleres que afirman gustar de homes sensibles antes, durante ou despois de compartir lavadora e leito con sucesivos clons de Manuel Fraga, pasando polos ecoloxistas, eses fulanos que levan décadas predicindo o futuro sen que ninguén lles faga caso xamais. A lista de exemplos sería longa de máis para este oco. A cuestión é que este mundo actual, no hemisferio norte do planeta polo menos, é claramente ilóxico. Coma sempre, quizais. Só que agora se percibe un proceso de barbarización progresiva. A influencia da tecnoloxía na vida cotiá é directamente proporcional ó abandono do racional. Curioso, mais acho que certo. É o tempo da visceralidade. Aquí, a xente é positiva: confía a solución dos seus problemas a un ente indeterminado. “Prohibido anoxarse”, hai escrito nun taboleiro nunha pizzería lucense. Vive feliz. Todo rematará por arranxarse dalgunha maneira. Se a nave, inundada polas fendas no casco que a tripulación, no seu positivismo, non se molestou en cubrir, non afunde antes.

Por todo o anterior, e porque non vexo que o proceso de deterioro aminore, un mundo futuro “sólido e sen estridencias” antóllaseme directamente inverosímil. Xa que logo, unha idea semellante supón xusto o contrario: o absurdo.

A tentación de ser un repunante

old-balance-beam-scale

Foto: Linnaea Mallette

Unha vez, falando sobre discriminación racial, oínlle a certa señora insistir na súa oposición total a aquela, e de seguido engadir, coma para reafirmar os seus argumentos, nun ton entre tenro e extasiado, que “os negros” eran “superiores a nós”. Estabamos mirando, creo, un documental deportivo. Eu deixei caer un exemplo que coidei que lle resultaría esclarecedor. Díxose hai xa ben tempo que os corpos dos individuos de raza branca e raza negra presentan certas diferencias relevantes no tocante á potencia muscular. Os corpos negros están deseñados para tirar un mellor rendemento da de explosión, de aí que sexa común ver moito africano ou afroamericano entre os mellores corredores; os corpos brancos, pola contra, ó seren máis liviáns na auga por cuestión de volume ou algo semellante, son máis axeitados para a natación, o que explica que case todos os mellores nadadores sexan de raza branca. Non lembro onde lin isto e non descartaría que hoxe estea refutado cientificamente; daquela era así. A señora á que llo expliquei puxo decontado cara de comer limóns e chamoume racista. Só engadirei que era de nivel cultural máis ben baixo e sen ideoloxía de seu: limitábase a repetir o que lía a outros nas revistas ou na televisión. Tiven a impresión de que a súa posición neste asunto das diferencias raciais e en case todo obedecía ó que coidaba que era correcto ou estaba de moda opinar, do xeito no que ela o interpretaba, claro.

Xente así non resulta nada infrecuente. Un grupo máis ou menos reducido de seres razoables pode establecer as bases teóricas dun movemento de cambio dos mecanismos sociais ou dos procesos democráticos ou do obxectivo maior que se queira, que os que realizarán ou non ese cambio de xeito efectivo serán persoas coma esta, que pensan, así polas boas, que alguén é superior, ou heroico, ou como mínimo singular, polo feito de ter padecido unha inxustiza, ou coma esoutras que, no que tamén podería ser iso que chaman un invent, decidiron facer a revolución á súa maneira.

Ás veces, cando oio ou leo alguén cantar en plural as bondades do seu xénero, sexualidade, nacionalidade e demais, aínda que sexa polo que entenden coma unha causa xusta, canto eu as maldades dos ídem de ídem. É por botar cinza no lume. Por equilibrar a báscula. Ignoro por que o fago, pois sei que é completamente inútil. Era o que pretendía Canute, aquel rei inglés de lenda que un día se meteu no mar coa espada na man para lles amosar ós seus súbditos que non era quen de facer retroceder a auga porque non era máis poderoso ca Deus, contra o que eles coidaban. Pode ser que me preocupe o ben da humanidade e queira evitar tantos damnificados como sexa posible. Ou se cadra é simplemente a tentación de ser un repunante.