As peiteadoras infames

thorns-2487839_960_720

Foto: Dimitris Vetsikas

Hai persoas con pouco que contar e moitas ganas de falar, como dicía Hubert Leyton dos aldeáns de Marsham en The Hole of the Pit (El agujero del infierno, en castelán, Ed. Valdemar) de Adrian Ross, que non facían máis ca relatar a súa aventura unha vez e outra porque máis nada interesante lles tiña acontecido. Un coñecido meu ten esa mesma teima. De cando en vez, e sen vir moito a conto, lembra o que lle pasou aquela mañá que foi cortar o pelo. A súa peiteadora, segundo el, é unha persoa especialmente negativa, “que parece que o fai enfermar a un”, di el. Nunca lle preguntei por que vai cabo dela se tanto lle desgusta a súa compaña; hai instintos humanos máis perniciosos e habituais ca ese.

Disque a muller recunca constantemente no mal que está o mundo. A el próelle en especial que estea tumba e dálle co desemprego, deduzo que porque el hai tempo que non traballa. Pois o día ese resulta que o meu coñecido xa tiña a mañá atravesada, e a cantinela da peiteadora acabou de lla escarallar. Daquela, conta el, non se deu contido e alí mesmo a puxo pingando: que por que tiña que lembrarlle o carallo do problema do desemprego, que deixara de poñerlle a cabeza tola, que sempre estaba igual, que calara dunha vez. Etcétera. Á vista doutro cliente e en voz nada baixa. O meu coñecido cóntao cunha especie de satisfacción malsá, coma a que lle poida quedar a quen á fin pillou á donicela que leva meses a facerlle estragos no galiñeiro coa boca chea de plumas ensanguentadas e acaba de lle fender a cabeza cun sacho.

Deste individuo sempre sospeitei que non é de todo ben da cabeza; talvez por iso logrou sen problema ningún cotizar oito anos á Seguridade Social no gremio lucense da construción. É tan simple e adoecido por causa de toda nimiedade que nin sequera comprende que a súa peiteadora se limita a facer con eficiencia o seu traballo, que en parte consiste en socializar a un nivel comercial. Os barbeiros e as peiteadoras case sempre lle van dar a razón ó cliente e falarlle, por un motivo práctico, do que calquera poida comprender, que non será do tratamento dos isótopos radioactivos, senón de algo tan común coma o que di o xornal.

Poida que non se decate, ou que tanto lle teña. Porque canto lle importará é que el se sentiu ferido por este recordatorio. E entenderá que é unha mostra de insensibilidade pola parte dela lembrarllo, malia que llo lembre igual a outros trescentos clientes, algúns deles no paro con case toda probabilidade e levando unha vida non mellor cá del, e fiquen impasibles ou (mellor) fagan chanza negra da súa desgracia. E entenderá que o resto do mundo debe adaptarse á súa pusilanimidade persoal. Á súa ausencia de vida interior verdadeira.

A revelación no recendo ós doces

Nunca me sentín completamente obsoleto. Con todo, hai veces que me chegan sinais de que non é casualidade que as emisoras de música que me prestan estean todas na internet e poidan moi ben levar apegada a etiqueta de vintage. Un deles, moi poderoso, sucede a diario, na rúa. Vexo moitas mulleres novas, ou individuos que me parecen tal. Pode influír que toda a vida se me deu fatal calcular idades cunha precisión mínima, mais o carallo é que dou por certo que deben andar preto do tempo de opositar á Xunta e contratar unha hipoteca. A verdade maniféstase non ben paso a carón delas: as súas caretas de femia adulta esborrállanse coma a area mollada ó me chegar ó nariz o recendo ó Kinder Bueno e ó oído as súas lerias de estorniños en conciliábulo. Tiña lido nalgures que a polución pode causar nas adolescentes un desenvolvemento físico precoz, que non afecta á parte mental. Soa tan ridículo que será verdade.

Digo que non me considero fóra da onda por enteiro, e dou gracias por que así sexa. Di o actor José Sacristán que “a orixe de todo é feminina” e que o home é un “accidente” e un “provedor”. Son palabras dun home doutro tempo. De moi outro tempo. Preguntáronlle por hoxe e espetou iso coa mellor das intencións laudatorias, deduzo, de quen se quere ter por un poeta sequera pola intención do goce estético. Pensei, ó lelo, noutras reaccións semellantes por parte de homes criados entre fume de tabaco negro e camisas cos tres primeiros botóns desabotoados para airear a xungla capital peitoral. Ese esforzo por agradar fundamentado, talvez sen eles seren conscientes, nunha filosofía de sacristía: o varón de daguerrotipo adora a nai e maila Virxe; a elas se refire cando loa á muller. Co de que o home é un mero abáboro concordarían eses langráns que deixaban a moza preñada e escapaban para Londres ou para Rio de Janeiro porque, así o sentían, de alí en adiante a cousa xa non era para eles.

Sacristán debera saber que a Natureza, ou Deus, ou como se lle queira chamar, xamais padece accidentes. Non crea nada accesorio.

E eu, no entanto, sigo a confundir nenas con mulleres pola rúa e a escoitar rock dos 80 ó 2000 e retro soul desde Portland e París. Pero non estou obsoleto, oídes? Non de todo.

A única concesión romántica do home de negro

still-life-851297_960_720

Foto: Larisa Mozgovaya

Un home a quen coñecín hai tempo contoume unha vez que a súa experiencia persoal no tocante á apertura sentimental con mulleres fora máis ben perralleira. Disto haberá como dezasete ou dezaoito anos, e porén non esquecín o moito que me sorprendera estoutra apertura súa comigo. Era un home grande, con certa traza de duro. Fora xogador de baloncesto, sempre vestía de negro, fumaba seguido e tiña o andar pesado; faltáballe o abrigo longo de coiro para lle imitar ó seu propio personaxe. Era desa clase de persoas que, polo que contan, viviron moito. Sempre tiña no bico da lingua un retallo dunha desas noites de mocidade de irse deitar sen saber moi ben canda quen non ben as tardes tiraban a pachorrentas. Trateino durante uns poucos meses. Nunca fixo máis concesión ó romanticismo ca aquela.

O problema insistente que este home tivera fora que, cada vez que lle confesara a unha muller o moito que a quería, ela arredárase. Tal revelación metíalle invariablemente o medo no corpo á afortunada, supoño que por lle facer pensar nun compromiso máis serio, que adoita representar tamén unha renuncia a certas cousas que (malia que antes talvez non se percibiran así) tiña por valiosas, e pola consciencia de que o habitual é que os zapatos que lle turraban polos ollos amosen as costuras ruíns unha vez comprados. Ela sabía que é ben doado falar de pillar a lebre coas mans mentres a fame non aperta de firme.

Sexa como for, o home de negro nunca tivera sorte. Deducín, xuntando un anaco aquí e outro alá nas conversas da pausa do café, que desistira. Agora andaba polas noites de ‘voitre’ sen disimulo ningún, coma naquela cancionciña hillbilly que soa en Na calor da noite antes da rolda nocturna de Sam Wood, Fowl Owl On The Prowl. Segundo a súa teoría, atrevida polo menos, unha muller que aceptara un voitre sabendo que o era tiña que pagar a pena con toda certeza. Sobre a razón do cambio de conduta del, digo eu que acharía máis axeitado mudar de método: se ser o poli bo non dá resultado, ser o poli malo. Ou poida que só aceptara o que non tiña solución, sen máis.

Ignoro se deu atopado unha amiga dos voitres. Logo daquel tempo, non o volvín ver máis ca unha vez. El cruzaba a Rúa do Teatro e eu ía cara Santo Domingo. Non me viu ou simulou con educación non recoñecerme. Eu tomara a mesma decisión sen pensar. Vese que nos entendiamos máis do que eu sempre coidara.

Téñome lembrado del de cando en vez nestes anos porque, despois daquilo, puiden comprobar que a súa vida sentimental non fora nada extraordinario, moi ó contrario do que a cultura popular e a crenza máis estendida indican. Hai moitos homes de negro e moitas mozas de homes de negro que recúan aterrorizadas ó oír a palabra máxica. Demasiados e demasiadas. O medo é libre, e o fatalismo tamén.

O coitelo do xamón ‘cool’

No 1956, o censor Miguel Piernavieja redactaba un informe sobre A Esmorga, de Blanco Amor. Velaquí un fragmento, ou o informe íntegro, non estou certo:

«Burda novela corta, en gallego, en la que se narran las aventuras y desventuras de tres borrachos. En lenguaje a menudo soez, se mezclan los diálogos de estos tristes personajes con escenas de burdel y recuerdos de aventuras. No debe autorizarse.»

O ton non é moi diferente do habitual no gremio. Moitas veces, certo é, ós censores notábaselles unha xenreira soterrada; criticaban coa furia que dá o noxo, a semellanza do heroe que decapita o monstro cando todo sae como nos gusta que saia. Pero eran despectivos por enriba de todo: selo implica sempre unha dose, pequena ou minúscula, de afecto. Sen ter coñecido censor ningún, quero pensar que os que tomaban o seu labor coma unha misión e non coma unha xustificación dos seus salarios, o facían desde o paternalismo e non desde o odio verdadeiro.

Hoxe, en certas webs de crítica literaria, poden atoparse recensións considerablemente máis contundentes ca estas liñas cheas de grallas estampadas a máquina de escribir en papel amarelecido. Estoutros informes de censura disimulados van con frecuencia alén do lene sentimento de superioridade por (unha suposta) meirande amplitude mental. Léndoos, un imaxina as súas redactoras coa folla dun coitelo do xamón entre os dentes e os ollos coma candeas, inflamadas pola paixón que supón o convencemento de estar a mudar o mundo sen escatimar esforzo e sen importar o método.

O que nunca fan de xeito explícito e coincidir na derradeira frase. O autoritarismo é hoxe de ar desenfadado. Pódense ceibar babecadas gordas coma cabazos contra a obra ou mesmo contra a persoa; obviar o enfoque profesional; condicionar a aprobación do que se xulga á moral que se supón que amosa. O inadmisible é parecer un incitador á lapidación deses que poñen tres bandeiras españolas e catro de Tabarnia no perfil do Twitter. Hai que incitar á lapidación, si, mais sen que se perciba o fel a abrollar da boca. Cómpre parecer ben cool. O factor cool confire irrebatibilidade ós propios argumentos, sexan cales sexan.

Miguel Piernavieja, con case toda certeza, tiña un nome moi acaído para a súa persoa e carecía dun gusto litetario sequera aceptable. Mais non creo equivocarme se aventuro que, de ter vivido hoxe, poñería no perfil do Twitter sete bandeiras do aguilucho. Se non cabal, cando menos honesto. Que, se non de loar, é de agradecer.