Martes y 13 e mailas ditabrandas

reiter-1899762_960_720

Aló polo sexto ou sétimo curso da EXB, tiña eu unha profesora de Sociais que contaba que o réxime franquista fora, non unha ditadura, ó contrario do que talvez outros afirmasen, senón unha ditabranda. Lembreino cando vin onte, non sei en que canle de televisión, a Francis Franco repetir esta teoría perante miles ou millóns de espectadores. Deste último, coma de máis dun deses señores moi de dereitas que semellan levar aínda no peto interior da chaqueta o librillo de papel de fumar, gustei da súa forma de se expresar, un algo señorial e dunha precisión infrecuente hoxe, mesmo entre xente dunha instrución que se supón elevada; só prendeu na lingua ó pronunciar “acreditaciones”, ó explicar como as del e familia eran azuis mentres que as dos malvados (non espetou cualificativo ningún, pero o seu ton daba a entendelo) representantes do Goberno eran vermellas.

Daquela, no colexio, eu atendía a asuntos ben diferentes da historia do país. Non tiña máis idea (seria) do que fora o franquismo cás chanzas a conta do cu supostamente branco do Caudillo, lavado con Ariel. Mais xa entón me decatei de que a palabra “ditabranda” era unha anomalía. Non porque sexa como pouco atrevido chamar ditadura light a un réxime no que as dependencias da Brigada Político-Social se volvían unha sorte de combate de artes marciais mixtas en desvantaxe non ben os grises lle botaban a man a un disidente na rúa, que o é, senón pola mesma lingüística. Era unha brincadeira, coma as de Martes y 13 cando dicían aquilo de “El príncipe de Bequeler debe-queler estar con la princesa”. Non deixaba de sorprenderme a solemnidade coa que a profesora a pronunciaba, e que non se escarallara coa risa no intre seguinte. Eu, cando menos, que tiña xa o vicio de andar a voltas cos sons verbais, atopábaa ben ridícula.

Había ben anos que non a oía, ata onte, na boca do señor Franco. Un coida defuntas certas palabras, e algunhas morren por falta de uso, de feito, ou (algo moi actual) proscritas por delito de anacronismo. E hai outras que non morren, e se cadra son estas as que deberan, e non as outras.

Reguetón (literario) no conservatorio

mask-4310721_960_720

Foto: Souvick Ghosh

O outro día fun canda un amigo mirar Joker. Non tiña el dúbida de que lle había prestar: era o primeiro caso de filme aparecido no Filmaffinity que movera ós usuarios autores das cinco ou dez recensións máis útiles a valorala cun 10. Para el, que é minenial, é o que máis conta.

Antes foramos mirar Rambo, por iniciativa súa. Agradecín que non teña morto de todo o cinema de videoclub dos 80, tan entrañable, pois é o que é, en alta definición e con algo de mollo de tomate. O principal non foi o filme en si, inxenuo, maniqueo e efectivo, senón miralo nunha pantalla grande. Andamos a voltas coas series e as canles de pago, mais nisto non hai nada comparable a unha sala de cine. Como adoita sucederme cada vez que vou, de non ser por cortesía cara a compaña e porque nas salas lucenses os solitarios atraen unha atención receosa, tería ficado ata que pecharan. Mirando calquera cousa.

Joker, que é certamente notable, seica está a ser un fenómeno. O espectador pode chegar non sei se a glorificar, mais si a sentir unha simpatía mala de coutar cara un trastornado homicida. Oínlle a algún crítico, non sei se a un tal Vallín, cualificalo como “filme de dereitas”. Argumenta el que Arthur Fleck é coma os Donald Trump da vida, que entenden que o mundo lles debe algo. Témome que os conceptos ideolóxicos do señor estean algo ensarillados. A ideoloxía conservadora, que adoita ir na mesma xugada có capitalismo máis ou menos salvaxe, afirma todo o contrario: que o individuo que se coide acredor do resto da sociedade é un iluso se só esbardalla na rede ou no bar, e un asocial se decide mudar palabras por actos. Choromicar é de esquerdas.

En fin. Non comento nada moi concreto do filme por non vos facer spoiler. Apenas, que ten moito de Taxi Driver, un pouco de French Connection e The Incident (a de Larry Peerce, dos 60) e unha pisquiña de The Killer’s Kiss, de Kubrick. O que o fai extraordinario é que infrinxe unha norma básica do entretemento mercantil: é cento por cento negativo, coma os pensamentos do protagonista, segundo lle comenta á súa asistenta social. Non se dá o contrapunto cómico/romántico, tan típico tanto no cinema coma na literatura, que suavice unha carga tráxica considerable: a única luz na vida de Arthur é produto da súa imaxinación. Este filme, segundo a lóxica máis elemental, non debera durar unha semana en exhibición. Agora dinnos que o seu éxito se debe ás turbulencias do tempo presente, mais a realidade é que o resto de oferta audiovisual para consumo masivo vai con moito coidado de non se botar ó monte.

Estas reaccións, para as que esta época é (din) idónea, non se dan tampouco na literatura actual máis visible. Moi ó contrario, segue a preferirse, din as vendas e din as críticas, que o bo sexa bo e o malo sexa malo: que haxa un bo e que haxa un malo, e se non un final feliz, motivo para o sorriso. Mirando a cuestión de certo xeito, nota un que a chaqueta vai co de diante cara atrás. Non era o cinema de sala comercial o frívolo, e a literatura o profundo? Logo como é que un filme que nin sequera é “de autor”, que custou 55 millóns de dólares e recadou 96 na súa primeira fin de semana en carteleira segundo o IMDB, afonda máis no lado escuro da alma ca moitas novelas tanto das “minoritarias” que medran a forza do boca-orella coma das premiadas en certames que inclúen cerimonia de entrega con cea elegante? Non era a literatura a irmá sen pelos na lingua que dicía todo o que o cinema non podía, polas súas circunstancias particulares?

Ben sei, ben: están os formatos, e as oportunidades e, sobre todo, a demografía, e máis cousas. Sei que este filme non é ningún modelo, e si apenas unha excepción. A cuestión non é esa. A cuestión non é que un carneiro se teña sentado sobre as patas traseiras, coas dianteiras derriba das teclas dun piano e encetado a Gymnopédie numéro 1 de Satie, senón por que carallo no Conservatorio están todos tocando reguetón mentres.

A lóxica do youtuber

match-1100912_960_720

Foto: Gerd Altmann

Un youtuber entrou onte nun instituto, subiu a unha aula, esmagou unha torta na cara do profesor, que estaba dando unha clase de informática e fuxiu. Seica o autor da tortada, de confirmarse que é el, é un habitual destas argalladas. Ás veces senta nunha terraza da Praza Maior e fai coma que vai beberlle o café a un cliente, ou entra de repente nun coche alleo parado nun semáforo. Sempre hai unha cámara gravando. A escena súbese despois á internet e só resta agardar pola fama.

O instituto é o mesmo no que fixen eu a miña bastante inútil Formación Profesional hai xa moitos anos; daquela non se chamaba coma agora, pero sospeito que toda diferencia relevante fica aí. Non coñezo persoalmente ó fulano da torta, de xeito que mal podo afirmar nin que sexa un cretino de vida polo demais insubstancial, nin que as súas aspiracións máis elevadas estean supeditadas a gañar relevancia mediática.

E malia isto, coido que comprendo por que fai o que fai. Sexa cretino ou sexa transcendente, a realidade é que hoxe a pouca xente se lle recoñece a valía que poida ter se non é provocando este recoñecemento pola vía do coiro duro. Como moito, existe o camiño (non moi) alternativo da consecución dos obxectivos mediante a construción dunha estrutura social básica: o que se chama ter axuda dos amigos que se fan máis ca nada ó caer en gracia e/ou ó estar no momento e no lugar axeitados, algo indispensable se un se dedica a calquera tarefa (digamos) artística, e dependente do azar, sen remedio.

O youtuber é persoa do seu tempo.

12 cordas. O meiquin of.

portada222

A idea

Se Os cans na bouza foi unha novela de malos tempos, 12 cordas é a miña novela menos contida. As escritas das dúas coincidiron, de feito, no tempo en certo punto: no 2006 remataba a primeira e deixaba a segunda finalizada. Unha vez que dou por armada unha estrutura íntegra, algo que me toma bastante tempo porque cavilo ben antes de escribir no sitio de corrixir sen cesar, rara vez a modifico mais aló do aspecto estilístico e de quitar un parágrafo aquí e poñelo acolá. 12 cordas non é excepción. O esencial dela quedou definido ese ano. Desde entón e durante os seis seguintes, as variacións foron mínimas.

Para contar o que tiña que contar, optei en parte por un estilo seudoxornalístico: mal poderiamos facer de 12 cordas un bo filme porque, ademais doutros inconvenientes, inzaría de explicacións por parte dunha voz en off. En fin, o pragmatismo como alternativa a dar estas explicacións mediante escenas dramatizadas e que se me fora a extensión, se xa a actual non é pouca, ás 1027 paxinas ou por aí. Tan mal nos vos quero para vos impoñer semellante penitencia.

O único cambio maior sucede no derradeiro capítulo. O orixinal, algo afectado e solemne, fora se cadra tecido coa necesidade de resultar “accesible” no inconsciente, pois pensaba presentar a novela (e presenteina) a algúns premios literarios. Nesta versión definitiva é, por coñón, máis honesto. Fóra cancelas de vez.

Pero de que vai 12 cordas? Está bastante de moda o termo distopía, e direi que lle acae; tamén podedes chamarlle novela de aventuras e mesmo negra, pois todo iso é. Fala dun tempo futuro, fragmentario e algo demencial. Houbo unha guerra, e tamén unha sorte de revolución: no lugar no que todo sucede manda o primeiro goberno feminista (a día de hoxe non houbo ningún merecedor de tal nome na realidade, que eu saiba) e enteiramente feminino da historia, e a poboación é multirracial en grao sumo. Se atendemos a certas crenzas moi estendidas e aceptadas hoxe ó nivel do dogma, todo debera ir moito mellor. Mais non vai. Nin de coña. O que non significa que se todo fora doutro xeito fora ser mellor, tampouco. Como deixei dito neste blog hai tempo, nos movementos organizados que procuran cousas coma a xustiza e a liberdade, obxectivos tan loables coma mal atinxibles ou directamente utópicos (no segundo caso sobre todo), os teóricos do cambio son uns pouquiños e con frecuencia sensatos, mentres que quen o posibilitan coas súas accións ou a tal aspiran son uns moitos que interpretan a letra como lles peta, recoñézano ou non, e con  subxectividade excesiva. A Historia universal fala de moitos cambios e non de tantos avances, e talvez sexa esta unha razón poderosa de que tal ocorra.

Os protagonistas de 12 cordas, que pretenden certa paz e dominio das súas vidas e, algúns tamén, obxectivos máis materialistas, fican enredados nos fíos dos que manipulan os monicreques, xusto cando o que de ningún xeito aceptan é seren monicreques. Pedro Silveiro, branco que é preto por dentro, sabe desde hai moito que non lle deixarán vivir como desexa, malia que a ninguén faría mal, mais unha noite élle revelada a evidencia de que non só se trata disto, senón de que se lle esixe servidume por mor de actos que se lle apoñen e que el xamais cometeu, por mor de ideas coas que xamais tivo nada que ver. Nani Giordanescu, a súa amiga, recibe a mesma labazada nos fociños, unha vez, dúas e tres, ata que se atopan e ven que, polo menos, son dous a apandar. Se é que queren, que non é así. Terán unha amiga común en Maria do Ceu, imaxe da temperanza e do sentido común nun tempo e lugar no que, a semellanza dos actuais, o primeiro está visto coma indicio de debilidade e o segundo viu moi pervertido o seu significado.

Os personaxes de Rangún, o amigo de Pedro, e do Yacaré teñen en común un desleixo algo temerario que lles permite pisar con seguridade calquera chan. Rangún foi militar non por casualidade: hai nel un compoñente de resistencia á corrupción moral que sempre será, non digo seguro, e menos a día de hoxe, pero poida que si máis probable nun membro das forzas armadas, corpo en teoría un algo hermético fronte á influencia civil comparado cos máis dos oficios legais coñecidos.

E temos ós  antagonistas, por chamarlles así: Estrela Giordanescu, irmá de Nani e raíña do lugar a todos os efectos agás o oficial, e Rodolfo Stafermov, seu home e ídem ‘feito a si mesmo’ con tanta delicadeza coma escrúpulos: cero. Deles direi que Estrela é unha feminista inusual e mesmo inverosímil, ó ser ídolo de masas, e unha persoa capaz de ocultar ata ese punto a súa vulnerabilidade e complexos, que non son poucos. De Stafermov, que é brután e decidido, un macho alfa, como din por aí, máis propio doutra época; de primeiras, atopaba eu máis axeitado, por sutil, que fora o que hoxe se chama un “aliado”, é dicir, o oposto en aparencia, pero concluín que sería demasiado irreal. Dos dous personaxes, direi que obran co convencemento de estaren a facer o correcto, o cal fai deles, aquí coma na vida real, individuos temibles.

E dixen antagonistas porque chamarlles viláns sería excesivo. Esta historia non vai diso. Aquí ningún dos dous (digamos) bandos vai buscar ó outro, nin se carga cos argumentos típicos: intereses ocultos, vinganza, etcétera. Aquí, o que se dá é unha ‘colisión’ entre os dous; uns fan máis cós outros porque se dea, tamén cómpre dicilo. Unha colisión tan accidental coma inexorable.

En conclusión, 12 cordas trata do efecto nocivo que o poder causa en todo ser humano, sexa do sexo ou cor ou procedencia que sexa, e da súa relación ben estreita coa violencia, aquí representada coma unha forma de enerxía case tanxible, e da ruptura con vínculos que se teñen por sagrados e do prezo que se chega a pagar por esa ruptura: da soidade de quen dita ou quere ditar as súas propias normas, citando a un policía corrupto de certa serie televisiva.

A base real

Nesta novela hai unha forte base real, que xurde da miña experiencia nas redes sociais. Teño notado que semellan producir un efecto “etílico” en moitos dos seus usuarios. É sabido que o alcol non inhibe a consciencia, senón soamente a vergonza de quen se emborracha; nenos pequerrechos e borrachos nivel catro e pico da mañá son as únicas persoas das que podemos ter a certeza completa de que dirán a verdade. Moita xente da que veredes nunha Delegación de Facenda ou nunha farmacia ou nunha tenda de mobles para o baño seguramente teña unha conta nas redes socias a nome de PaquiñoMexaforadonico ou FemidoenteDoCarallo29. Podedes ter por seguro que o máis do que se atreven a dicir por tras deses alcumes xamais o dirían asinado cos seus nomes e apelidos.

O anterior deume unha idea. Volvendo ó que comentei aí arriba sobre os revolucionarios incontrolados, ocorréuseme crear un fato de individuos que serían tuitstars, en particular da rama activista, se no Twitter estiveran e ver como sería todo se fixeran o que tanto semellan devecer por facer: gobernar. A diferencia do que sucedería na realidade, omitín calquera disimulo ou moderación pola súa parte: aquí amosan a alma. Non convén esquecer que un fulano polo estilo xa gañou unhas eleccións en América e outros entraron con éxito na política en Europa, ben reais todos eles.

Tamén podo dicir que, coma nos Simpson pero a meirande potencia, 12 cordas predixo o futuro en certa maneira. Moitos comportamentos, derivas ideolóxicas e feitos de hoxe descríbense nela, que foi escrita cando aínda semellaban impensables.

Outra base real estaría na parte da narración na que os nosos ‘bos da película’, Pedro e Rangún, se ven obrigados a entrar no cuadrilátero. Débese esta parte á conveniencia de alixeirar a carga dramática, considerable en certas pasaxes, con algo de espectáculo. Preferín non volver a lugares comúns literarios, como sería o boxeo noutras épocas, e optei por algo que resultara non só máis novidoso, senón máis evocador, tan sequera para min. Lembro o xeito no que coñecín a loita libre, naquelas emisións matinais de fin semana dos inicios das canles privadas de comezos dos anos 90 coa locución delirante (a propósito, e gracias a Deus) de Hećtor Del Mar e José Luis “Jotaele” Ibáñez. Chegou a ser, penso, parte da cultura popular da miña xeración. A loita libre, ademais, ofrece a un escritor máis posibilidades, ó ser un “falso deporte” que aínda hoxe moitos consideran unha coreografía sen dano real para os que a realizan. (Na práctica, e malia a ausencia de intención de lesionar ó adversario, está demostrado que dista moito de ser inocuo.) De xeito que puxen ós bos de Pedro e Rangún a empregar artes desa coreografía nunha competición con dano premeditado. Coma ir á guerra con pistolas que semellan de auga. Dous inadaptados a loitar pola propia supervivencia dese xeito é algo que non deixa de ter o seu chiste. E en obra literaria ningunha debe faltar o humor, por baixa que sexa a dose.

(Por certo que, ó ano seguinte, 2007, se non lembro mal, estreouse The Wrestler, o filme de Darren Aronofski, con Mickey Rourke no principal, acerca dun loitador vido a menos. De primeiras caeume coma a gripe; coidei que me acababan de roubar a idea, sequera parcialmente, e que, xa que logo, cumpriría unha reescritura que mataría toda espontaneidade. En cambio, logo de vela, percibín que, por sorte, o seu enfoque do wrestling, moi ‘americano’ por aquilo da típica historia de superación persoal, era moi diferente do de 12 cordas.)

Humor tamén foi o que lle botei ó acto de enviar esta novela a certo certame. Como era de prever, non levou nada. Non sei por que escura razón se me ocorreu, despois de coñecido o ditame, enviala á editora que publicaba as obras premiadas coa recomendación de que a leran, ou releran, pois o breve prazo mediante entre a data límite de recepción de manuscritos e a do fallo, unido á complexidade da obra, ben meirande do que unha ollada superficial poida suxerir, e por descontado á súa extensión, fíxome pensar que non o fixeran con xeito (isto último non o dixen). Aínda lembro o breve correo electrónico que recibín ó día seguinte. Aquelas dúas liñas en cor azul mariña que me comunicaban con maneiras burocráticas que a novela fora lida no seu día e pasara a primeira peneira do certame evidenciaban a tensión de dúas cordas de piano.

O proxecto

Repetimos co Amazon, por pragmatismo e por limitación ós propios recursos, coma as outras veces.

Como digo arriba, é a miña novela máis “torrencial”. Falando as verdades, penseino bastante antes de dala ó prelo. Escribíraa deixando voar os dedos sobre o teclado, quitando á man tenta o freo da continencia e de case toda sutileza, por ver que podía xurdir, sen ambición maior. Logo concluín que non por iso é menos obra miña. Que é unha parte máis dun conxunto, e que debe estar.

De primeiras, ía ofrecela en formato electrónico unicamente, por economía. É bastante voluminosa para o que en min é costume, e non era cousa de cobrarvos 15 ou 20 euros, tendo en conta o importe mínimo que establece Amazon en función do paxinado, por un ladrillo que non vos caiba pola fírgoa da caixa do correo; aparte, maquetala para impresión dá moito máis traballo ca meter o documento de texto no Calibre e o beneficio é moito menor. Finalmente estará dispoñible en ambos formatos. Poñamos que son un sentimental.

O que procuro, coma sempre, é o voso goce de espírito.

DESCARGA

12 cordas. A novela.

portada2222

Un futuro máis ou menos distante. Un home que descubre que o mundo no que vive nunca lle permitirá vivir do que máis gusta de facer (tocar a súa guitarra de doce cordas de bronce) decidirá rachar con canto ten na vida. Esta ruptura será violenta, e nada doada. Polo camiño, topará cun amigo e unha amiga, os dous marxinados coma el. Canda o amigo pisará terreo perigoso; canda a amiga, coñecerá o amor.

 

Ver o Meiquin of

 

Kindle:

Amazon España

Amazon UK

Amazon.com

Tapa branda:

Amazon España

Amazon UK

Amazon.com

Os nunca escollidos. O meiquin of.

image4493

Velaquí o meu segundo libro de relatos desde A balada do nudista caviloso, ben distante no tempo, tanto como somos este Xerardo Vidal e mailo daquela, defunto ou tal espero. Xa o dixen máis veces, pero, malia que xa non sabería falar moito daquel libro, non renego del en absoluto, e sendo como era pouco máis ca un pastiche da literatura contracultural universal, en particular da banda de Richard Brautigan, aínda é do máis atrevido que se teña feito en materia de narrativa en Galicia desde entón, para min polo menos.

Os nunca escollidos é un título que se me ocorreu sen demasiado esforzo, porque é o que mellor lle acae. Son relatos que teñen en común a súa aparente falta de méritos maiores. Falando de Richard Brautigan, existía ou existe co seu nome unha biblioteca que acepta manuscritos chegados desde calquera lugar do mundo que teñan sido rexeitados por un editor. Eu aquí quixen facer outro tanto. Opino que, se non un premio, estas miñas ocorrencias merecen sequera verse publicadas.

Son relatos sobre todo, mais non só iso. Inclúo catro pezas de teatro radiofónico, que é un dos moitos formatos nos que sempre me interesou escribir, sei escribir e escribín, se ben non obtivo o meu esforzo a reacción que sería desexable. Como exemplo, direivos que varias delas concursaron en certo certame ben célebre e xa desaparecido, se non me engano. A primeira delas, Mortos ou menos vivos, serviu para que os organizadores modificaran as bases da seguinte edición para engadiren a condición de que os textos presentados debían ser aptos para a súa escoita por parte de todos os públicos. A cuarta non figura propiamente no apartado dos nunca escollidos, por un motivo que explicarei de seguido.

Como os nunca escollidos non daban para un paxinado moi extenso, rescatei, baixo o título As pequenas novelas galegas, os máis dos relatos que fun publicando no seu momento na primeira andaina deste blog, no Blogspot. Había anos que non os lía de novo e xa nin lembraba os máis deles. Sorprendéronme pola súa agudeza e imaxinación, tendo en conta que, coma cada entrada que publico, foran concibidos máis ca nada coma exercicios de estilo para me manter activo, por se mentres non houbera máis nada que escribir. Son breves e certeiros coma o impacto dunha bala. Ó último deles é realmente unha peza de teatro radiofónico que publiquei no blog “por entregas”.

A impresión que me deixa a suma dos nunca escollidos e das pequenas novelas galegas é a de que calquera destes corenta e tantos textos daría unha boa curta ou longametraxe de segmentos, logo dunha adaptación cinematográfica diría eu que non demasiado laboriosa. Mais, ás veces, non temos na vida outra que andar por un camiño que non nos correspondería pisar. E andamos.

Sobre o formato, repito co Amazon, a falta de mellor alternativa. Coma sempre, aclarar que o deseñado por min (maquetación, cuberta, etcétera) e o finalmente ofertado polo distribuidor poden diferir un tanto no tocante á calidade, por cuestións técnicas. Só podo dicir que o fixen o mellor que souben, e que o responsable do acabado do produto final é Amazon.

Coma sempre, o propósito desta miña oferta é o goce de espírito. Confío en que así sexa.

DESCARGA