As paixóns moderadas

lynx-2656154_960_720

A cantante Sés afirma ser “moi fan” do reguetón. Entende que a reticencia de bastante xente ó subxénero se basea no anacrónico: non lles presta porque é un son da xente nova. Coida que se lle pon a etiqueta de machista coma se o rock e outros xéneros non o foran. Ata aquí, nada que saia do común: é o que calquera que estea suxeito as normas do marketing e teña aspiracións de gañar a vida enriba dun escenario hoxe dirá en tal situación. Engade, e a isto xa lle noto o seu perigo, que prefire que a súa irmá cantaruxe “me gustan más grandes” ca “sin ti no soy nada y me quiero matar”.

En Rashomon, o filme, unha muller lamenta moi amargamente e reprocha ó seu amante que non perda o xuízo por ela. Non lembro se era así na noveliña de Akutagawa. É sabido que Kurosawa non foi precisamente un purista no tocante á literalidade da adaptación; comentaba el mesmo que había quen lle viña preguntando pola mensaxe da mesma, ó que se limitaba a contestar que non todo tiña por que estar claro no cinema e, dou por suposto, tampouco na vida. A muller do filme ve falta do amor preciso nesa cordura. É unha esaxeración: é arte, e dentro dese contexto debe entenderse.

Así e todo, acho a figura desa muller realista, non tanto por mor do seu certo fundamentalismo sentimental, que tamén, coma pola incapacidade para dominar a súa paixón. Porque, se de algo se pode ter certeza no tocante ás paixóns, é de que son ingobernables. Non se sabe cando nin como, pero acabarán por saír do rego. En cambio, hai quen semella pretender o contrario. Coma eses enxeñeiros cretinos que no apoxeo do ladrillo desviaban cursos fluviais para erguer chalés nos leitos desecados, supoñen realizable a instalación hipotética en cada paixón dun regulador de intensidade manipulable á vontade. Iso se o que se procura en verdade non é a abstención de caer nelas. Esta teoría lembra igualmente á deses “expertos” e dos seus acólitos que recomendan a quen padece unha desgracia un abandono inmediato da tristura, mediante a autoaxuda ou mediante a química, coma se fora antinatural sufrir en profundidade algunha vez na vida, con frecuencia moitas.

Parece mentira, pero era Charles Bukowski o que dicía esa frase que teredes visto por aí adiante, algo así coma “Cando ninguén te esperta pola mañá, nin agarda a túa chegada pola noite, e podes facer o que che pete, iso é liberdade ou é soidade?”

(A)normalidade literaria

apple-3636023_960_720

Foto: Manfred Richter

É cada vez máis doado ser tomado por un tolo perigoso na sociedade actual. Os medios de comunicación fan moito por que así sexa, identificando un perfil determinado de comportamento con ideas homicidas (en poucas palabras, toda persoa calada e solitaria é susceptible de acabar por abrir alguén en canal), e non pouco a propia mentalidade de moita xente, que pola educación (non) recibida tende a desconfiar da discreción e da cortesía. A min, que adoito escoitar máis ca falar e, cando falo, o meu sentido do humor é entendido coma de sete estralos, tamén me ten sucedido. Neses días, se me colle de bo xenio, e por ver a cara que pon o outro, atraveso a raia: fago o que el coida que é un psicópata. Abonda con observar toda situación de xeito estritamente racional, non deixar ir as cordas vogais por enriba da media voz e non interromper nunca ó teu interlocutor. Probade. Unha fisonomía rochosa coma a miña, sen ser imprescindible, axuda, iso si.

Hai hoxe preto dun ano que falei da óptica paradoxal desde a que Emma Pedreira novelizaba os crimes de Romasanta, e algo máis tempo, da inverosimilitude da conduta das prostitutas de certa serie televisiva. Estas ficcións teñen en común a intención inequívoca dos seus autores de lle botar auga ó viño: pretenden expoñer a podremia sen amosar un verme. Na segunda, pode comprenderse ata certo punto: como me dixo, falando diso, un amigo moi de cinema de autor e de pantalóns de pana, o espectador non quere deprimirse; por iso, talvez, no cinema español se anuncia case cada novo filme sobre a Guerra Civil/posguerra coma O Filme Definitivo, e ó cabo non deixa de ser o enésimo melodrama con rosas sagradas e falanxistas satánicos. Á narrativa, pola contra, era de supoñerlle unhas bombonas de osíxeno con capacidade para inmersións a máis profundidade. Queriamos crer que un escritor que promete falar do Mal sabe o que tal promesa implica e non lle dá reparo ir de cabeza a un río lamacento. Pero aquí prométese novela negra e dáse policial, e prométese amosar as razóns do asasino e dáse un slasher.

Pode deberse a motivos moi variados, este incumprimento. Penso nun, en particular: os bos escritores nunca foron xente normal. Poden ser, e de feito adoitan ser, lonxe de calquera sacralidade, rutineiros e mesmo aburridos. Pero non normais, porque teñen que ser quen de mirar moito máis aló que o común das persoas. Cando quen se dedica a isto se ve incapaz de atravesar a raia que eu atraveso xa só por andar de carallada, é moi probable que careza desta anormalidade básica.

Polemiquiñas e sistemiñas

room-597166_1280

A semana pasada xurdiu na liña de tempo do meu Twitter Gonzalo Hermo ofertando unha sorte de listaxe de ameazas que todo/a escritor/a novo/a en galego tería que enfrontar, supostamente. Á marxe do atinado ou menos atinado da mensaxe a ollos de cadaquén, resulta insólita porque semella conferir ó chamado sistema literario galego unha transcendencia e alcance que algúns coidamos que sempre andou lonxe de ter. Pois todo sistema literario que mereza tal nome e poida presumir dunha saúde aceptable debe contar, entre outras cousas, con correntes de opinión opostas e ben activas que xeren certo interese entre un número moderadamente elevado de persoas. Quere dicirse, e por mal que soe, que debe haber desacordos de cando en vez.

Malia que podo estar mal informado, non lembro nada semellante aquí, polo menos de vinte e moitos anos para acó. Como moito, houbo polemiquiñas, algunha absurda, coma a certa indignación que causou Bieito Iglesias por ter gañado un premio de novela en castelán, outras divertidas, coma o intercambio de dardos de Jaureguizar e X. C. Caneiro, do primeiro cara o segundo sobre todo, mais aí parou todo. Unha máis seria foi a que armou (penso que foi) Héitor Mera, e xa choveu desde aquela, cunha recensión súa de Veu visitarme o mar, de Rosa Aneiros. A recensión non a dei atopado, e só lembro algunhas frases escritas nun ton se cadra demasiado informal para unha crítica profesional: Mera, corrosivo, loaba a capacidade da protagonista para aturar unha inxesta desmesurada e continuada de ansiolíticos, todo fora por aliviar unha angustia terrible por motivo múltiple ou inconcreto que podería chamarse, ó xeito británico, un spleen de cabalo. Con todo, recoñezo que é máis o que lembro da recensión que o que lembro da novela, e non o digo por mandar eu dardo ningún, senón cunha miga de preocupación.

Non, aquí non se dá ese intercambio de criterios. Existe unha opinión visible, un discurso realmente, e outras que non coinciden con este e que non son tan visibles, porque non se toleran no foro. É difícil que ninguén dentro del se poida queixar con razón de marxinación ou maltrato cando teñen as súas chaves e non coñecen oposición significativa. Non ten moito sentido botar a man á escopeta se o monte está limpo de lobos. As polémicas, que non polemiquiñas, non salvan ningún corpo moribundo nin o salvarán nunca, pero traen algo de osíxeno.

Máis ogros literarios, menos vendedores

vintage-1823436_960_720

Disque durante os primeiros contactos entre o elenco dunha daquelas series coa que os da miña quinta tomabamos o colacao con sopas, O Equipo A, Dwight Schultz presentouse a George Peppard máis ou menos deste xeito: “Son Dwight Schultz e preséntome amigablemente”, nunha fórmula moi anglosaxona. “Pois eu Son George Peppard e non son nada amigable”, foi a resposta. Era sincero. Peppard tiña entre os seus colegas unha sona moi notoria de cabrón. Non era o único. Outro George, Saunders este, mesmo recoñecía con toda naturalidade ser un ogro. Isto, lonxe de lles causar calquera prexuízo laboral (o aspecto persoal era outro conto; Aldo Ray, quen debía ser bastante intratable tamén, laiábase de que o seu meirande problema eran as presadas de cartos que se lle ían polo sumidoiro a forza de divorcios), non lles impediría atopar papeis con regularidade dabondo para completar carreiras máis ou menos frutíferas.

Igual ten sucedido no mundo literario. Por poñer un exemplo actual, Michel Houellebecq, para non sermos novidosos, é, fóra do estritamente literario, pouco máis ca un francotirador contra todo o que se move, máis aínda ca eses dous célebres amigos do ciberespazo, Javier Marías e Pérez Reverte, tan famosos por odiar case calquera elemento dos que compoñen o mundo hoxe. Ningún destes tres atopa demasiados atrancos para dar a valer o seu nome na xungla dos que non foron chamados por ninguén. Poderían decidir retirarse da vida social mañá mesmo, trasladar a súa residencia á cela dun mosteiro, para alegría dos seus haters, por certo, e non botar nunca máis o pé fóra del. Enviarían os seus escritos por mensaxería ó editor, conservarían o seu prestixio, que xa agora non é pequeno, e mailo seu sustento.

Son excepcións cada vez menos frecuentes. En materia de imaxe pública do artista de aquí, o presente é o tempo do sorriso permanente, se non de boa gana, por obriga. Un nótao a pouco que presta unha mínima atención ás campañas promocionais de todo tipo de produto literario, poderosas e modestas, presenciais ou a golpe de mensaxe electrónica ou mixtas, dun conto para escolares de Primaria ou dunha novela supostamente negra (que ó final case nunca o é). O autor semella seguir o procedemento ditado polo manual, que aconsellaría unha xovialidade estándar, exenta de todo detalle persoal que poida resultar excesivo, máis aló dalgunha brincadeira ou meme particular. Un comprende en certa maneira este coidado na moderación cando se trata de chegar a persoas coas que non se ten confianza dabondo para se arriscar a tensar de máis a corda. E por contra, ó tempo considero o meu propio aburrimento á hora de tratar de conectar coa actualidade cultural da terriña, inevitable para quen se mete no cine sabendo que vai mirar trinta e seis veces o mesmo filme coa única diferencia dos nomes nos créditos. O aburrimento sempre pesa máis. Estamos nun momento no que toda sorpresa, por pouco familiar e mesmo mala de asimilar que poida resultar en principio, debera ser celebrada.

Debera e non é. Esta comedia non é coma a da Arte, na que, por exemplo, había un Pícaro, un Bufón e un Vilán. Aquí hai un cento que son todos o mesmo. Usando unha expresión tan ianqui coma a da presentación de Schultz, todos son un vendedor de coches usados.