O paiaso na boca do inferno

belgium-2628371_960_720

Foto: S. Hermann & F. Richter

Unha adolescente italiana escribe a Nick Cave. A resposta é seica conmovedora e demais. Eu trato de lela, e chego apenas á metade. Parece un relato, máis ca unha carta. Pero Cave fai ben, tendo en conta o comportamento humano. A xente non valora a brevidade. Se teñen un problema e veñen contarcho en busca de consello, nunca lles deas unha resposta breve. É igual que teñas boa capacidade de síntese; os libros que mellor se adoitan vender son gordos coma valados. Crónica troiana ou entenderán falta de interese. Ou preguiza.

Atopo perfectamente prescindibles grande parte das palabras que escoito cada día. Non sabería dar unha porcentaxe exacta. Entre o 50 e o 80, por poñerlle: vai por días. Había unha frase nunha novela, esquecín cal, que dicía algo así coma: “Mirou á xente a falar nas terrazas dos cafés, seguramente de parvadas.” Era unha novela nada ambiciosa no literario, e con todo deu no albo como non teñen dado un cento doutras máis queridas polos escrutadores de parágrafos.

Case todo canto dicimos é unha parvada, por diferentes razóns. E porén, eu digo moitas. Son paiaso por hixiene mental, a miña e a de quen me escoita. Conforme corre o contador dos anos do mundo, a pertinencia do serio para un ser humano diminúe a forza de dentadas dun destino que noto, e non é difícil de notar, tráxico e poderoso. Digo parvadas, procurando iso si, que non sexan esas parvadas serias que saturan de bruído os meus días, as de demasiados adultos que coidan que librarán de todas as formas do infortunio se teñen vontade de tal.

Aprendín a rir cambaleando na boca do inferno.

O igual e o singular

maasai-2801727_960_720

Unha noite de cea con ex compañeiros de curso, acabamos nun pub, como é costume. Por unha distribución caprichosa, sentamos mozos a un lado da mesa e mozas ó outro, separados por bastante distancia. Foi unha noite silenciosa (para nós, naturalmente; a xente vai ós pubs para non ser quen de oír os propios pensamentos) e máis ben aburrida.

Unha das mozas atribuiríao á separación, por sexos para o caso. Diría que atinaba. Non adoito falar en termos colectivos de algo tan variable como é o comportamento humano, mais algo que teño visto con moita frecuencia é que os grupos ídem homoxéneos resultan máis vulgares, mesmo máis brutais, e decididamente menos interesantes. Dáme a impresión de que, en presencia de individuos distintos por razóns varias, a tendencia humana é á moderación na propia conduta. Non é raro que unha persoa sexa máis accesible inserida entre outras dez moi diferentes entre si ca entre outras dez coas que non terá medo a se desinhibir; tampouco que o sexa aínda máis estando soa e non en compaña, pero ese é outro conto. O ser humano parece ansiar constantemente o momento de deixar de finxir, sobre todo no que atinxe ós defectos. A vida en parella é bo exemplo disto.

Pode ser polo compoñente tribal agochado no inconsciente. Case con toda certeza o é. Coincido con Francis Fukuyama, ese norteamericano de apelido e fisionomía tan nipona, cando avisa, falando de activismos varios a prol da igualdade de dereitos, e poñendo como exemplo o radical negro, aínda que é aplicable a moitos outros que comprenden a necesidade de “cuartos propios”, do risco de pretender ser parte diferenciada dentro dunha mesma sociedade. Sinala ese paradoxo: querer ter igualdade e ser singular ó tempo. De primeiras non se lle atopa nada de malo á idea. Fukuyama refírese ás demandas que tal singularidade implica: en realidade, estánse a reclamar privilexios por razón de distinción. O que empeza coma unha petición de achegamento remata por ser unha orde de afastamento.

A min, malia a miña misantropía a medrar conforme voan as follas do calendario da parede ó balde do lixo, o que me presta é a mestura, a de verdade: que todos senten no mesmo escano. Non máis noites silenciosas.

Entre Michael e Oswaldo, o humor

Cada vez que ando de brincadeira acabo por lembrar a Michael Stipe. O meu humor é de cara seria, do que non se amosa nunha mesa de restaurante ás once da noite, non vaia xurdir o silencio de repente. A xente non comprende que se eu pretendera ser coma ela, de ar cordial e comportamento nunca discordante, e o lograra, o cal non me sería doado, o resultado meteríalle aínda máis medo. Digo Michael Stipe porque un día que estaba escoitando un programa musical, oínlle a unha locutora expresar o seu desagrado cara a persoa do frontman de REM deste xeito. Non discutía a súa calidade coma compositor nin coma cantante, nin o seu coñecemento do oficio nin os seus logros nunha industria musical perralleira en todos os sentidos agás no económico. E con todo, insistía, preguiceira e lixeiramente incómoda, en que non gustaba do fulano porque lle parecía “un triste”. Quería dicir, imaxino, unha persoa melancólica e algo soñadora, algo que, polo menos o Michael Stipe que vemos desde fóra, é sen dúbida. Michael e eu temos en común que non alegramos á xente, e iso é delito maior hoxe. Como moito, habiamos causarlle un sorriso irónico, se pillara de que banda zoa o noso vento.

Nunha entrevista recente, Oswaldo Digón afirmaba estar totalmente en contra da xente triste. É un monologuista, e como tal (é de supoñer) un humorista, e porén é desa clase de humoristas que non ven que o humor é cousa de xente triste. Xamáis naceu da alegría humor que non fora cativo. O humor é humano, e a humanidade leva a traxedia na médula dos ósos desde o nacemento. Non vou citar a Twain, nin explicar por que nos ten chiste que a un coiote de debuxos animados lle estoupe nos fociños un atado de cartuchos de dinamita.

Direi azar e morte. E ata aí podo ler, como dixo aquel.

A teoría da cor gris

wall-175686_960_720

Foto: Takeshi Hirano

Nun capítulo de Castle Rock, esa serie televisiva baseada en elementos da obra de Stephen King, unha Annie Wilkes aínda nova lembra aquel día que, sendo mociña, seu pai lle falou da natureza humana. Seu pai deixara o seu emprego nunha oficina bancaria para se dedicar a escribir novelas polo día, mentres traballaba empaquetando allo polas noites. Sempre parecía suorento e apenas deixaba falar ó seu interlocutor, como fai tanta xente que coida que nada novo lle resta por ver no mundo. Coidei escoitar que a única novela que deu escrito era do Oeste. Un home contracorrente en case todos os sentidos.

Á súa filla dáballe a ler o que ía escribindo e, naturalmente, debía explicarllo. A cativa non comprendía por que o heroe da novela facía cousas que ela vía mesquiñas. El díxolle que as persoas non son nin boas, nin malas. Por fortuna e (supoño) bo gusto, non empregou ese símil cromático tan frecuente hoxe, do que mesmo eu teño botado lingua algunha vez, acerca dos brancos, dos negros e da escala de grises. Ela atopou tal idea dunha obscenidade maiúscula, que acaso non quixo facer explícita por non contrarialo a el, xa contrariado dabondo o día enteiro por unha esposa de mentalidade pétrea e demasiado apegada ó material e mundano para comprender por que el se arriscaba por algo para ela insignificante.

Podemos engadir que, xa daquela, malia non se daren conta seus pais, Annie Wilkes era unha trastornada mental múltiple con arroutadas psicóticas que nunca rematou de acadar unha certa madurez máis ca en idade física. Os seus esquemas mentais tiñan que ser, por forza, bastante reducidos; nada que ver, poño por caso, co do psicópata tipo, ó que lle adoita suceder todo o contrario. Annie Wilkes coidaba que se unha persoa non é boa, só pode ser mala, ou viceversa.

E un érguese cada día e atopa o mundo cheo de Annie Wilkes. Estoutras Annies non teñen mal na cabeza (non diagnosticado, polo menos), se cadra tampouco unha infancia traumática nin as mans manchadas de sangue desde un tempo no que só as deberan ter manchadas da terra do xardín e da area dos camiños. Pero son coma ela porque teñen unha idea moi precisa da realidade (ou da arte) e, todo o que a contradiga, é malo e debe ignorado se non pode ser silenciado, e silenciado se non pode ser destruido. Coma ela, conducen cara o Lugar da Risa, aquel concepto inventado por papá para a compracer, un refuxio onde non teña que se enfrontar á evidencia de que papá levaba razón.

Despois estamos os que pensamos coma o pai dela. Os que, lonxe de dubidar do atinado da teoría “da cor gris”, nos preguntamos como chegou o bo a ser un pouco cabrón e como o malo tamén soña co seu Lugar da Risa. E ó facer tal, por contraditorio que pareza, as Annie Wilkes acaban tomándonos por tolos.

O salvaxe (relativamente) feliz

lonely-1784160_960_720

Foto: Skitterphoto

O outro día estiven con dous amigos que xa soben dos trinta e van encamiñando mediante o emprego público as súas vidas cara o predicible e todo o seguro posible hoxe, que non é moito, tampouco. Algo no que coinciden os dous é en que, ó tempo que fan isto, empezan igualmente a gozar da soidade. O menor deles nota o cambio con intensidade especial: antes procuraba a compaña humana case a cada minuto, ó ser incapaz de saber como dar uso ó seu tempo estando só. Hoxe deixou case por enteiro a vida nocturna e descubriu o pracer de non depender de ninguén para facer plans e para se poder centrar nos propios pensamentos, algo para el insólito ata agora. “Benvido ó meu club”, díxenlle.

Contaba José de Cora acerca do pintor Alfredo Labajjo Grandío (a dobre “j” non é unha errata; asinaba así por se diferenciar do pai, que se apelidaba só Labajo), finado hai ben pouco, que, xantando os dous nalgún deses restaurantes no que a clientela arma moito balbordo, tan numerosos por desgraza, non era raro que Labajjo se interrompera no medio dunha conversa e berrara “CALADE!”, sen erguer apenas a cabeza do prato, para decontado volver á comida coma se nada tivera sucedido. O pintor levaba moito vivindo coma un salvaxe. Non quería saber nada da xente, vestía peor ca un cantante de trap e o o seu contacto máis habitual co exterior era un taxista. Cando bradaba nos restaurantes xa era de certo un salvaxe, pois ese acto, que en aparencia non dá máis ca para unha anécdota de obituario, representa un desafío ás normas sociais en toda regra. E digo “salvaxe” sen intención ofensiva, todo ó contrario.

Labajjo morreu de non moi boa maneira, e sendo o que un redactor preguiceiro chamaría un “recluso”. Palabra que sempre achei imprecisa, porque tanto é recluso aquel a quen meteron preso coma aquel que decidiu meterse a eremita. Cando lle dixen ó meu amigo que eu xa estaba a levar unha vida coma aquela na que el viña de entrar, faltei en parte á verdade: na misantropía, o goce só se atopa en ausencia da necesidade, material ou inmaterial.