Vulnerabilidade

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v80), quality = 90

Foto: criterion.com

Estes últimos meses puxeron varias veces na televisión Centurión, ese filme de (chamémoslle) recreación histórica sobre a desaparición da Novena Lexión romana baixo o mando de Agrícola na Escocia do século primeiro despois de Cristo. Na realidade, a Novena nunca desapareceu, non en Britania, polo menos, senón que a trasladaron a Holanda. Para a humanidade que poboaba o Imperio Romano daquela, debeu pasar desapercibido tal detalle, talvez por non resultar tan épico coma a lenda que inventaron no seu sitio, acerca dun suposto exterminio a a mans da tribo dos seica moi feros pictos; tanto debían selo que terían obrigado a Adriano a renunciar á conquista daquela terra, polo demais non moi apetecible, paréceme, mediante a orde de erguer o seu ben coñecido Muro. A lenda deu orixe a novelas “históricas” desas de paxinado XXL, e estas remataron na pantalla: a cadea consabida.

É un deses filmes dos que un gusta, malia saber que non está a mirar nada merecedor de ser enviado ó espacio exterior como mostra da arte humana para improbables ollos alieníxenas. Coma case todo exemplo do seu subxénero, é estereotipado e inocente (mesmo estúpido) e nada innovador, e bonito e reconfortante. Dos protagonistas, ningún acaba de ser crible. O centurión Quinto Dias, Michael Fassbender, case o é; pérdeo esa tendencia do seu sangue a se lle subir á cabeza sen razón ningunha, coma cando o xefe picto o está a interrogar: podería ter sido só altivo, sen esbardallar. A súa inimiga, a picta Etain, Olga Kurylenko, nada en absoluto: fai o guionista un esforzo infrutuoso por facela parecer unha especie de depredador. Nin sequera a súa loita co romano é verosímil: el aprendeu do seu pai, un gladiador notable, e debe ser unhas doce veces máis forte cá ela; teño mirado combates máis logrados na WWE.

Toda opinión é subxectiva, e a miña non é excepción. Penso que me pode a miña querenza polos personaxes vulnerables, aínda que sexan iso, ficticios. Nese sentido, gustei máis doutro filme, menos coñecido aínda, penso, chamado Blast of Silence, de comezos dos 60. É moi de Kubrick sen ter Kubrick nada que ver na súa filmación. O orzamento era tan baixo que o propio director, Allen Baron, tivo que interpretar ó protagonista, logo de que Peter Falk rexeitara o papel ofrecido apenas por amizade, sen soldo ningún. Talvez por iso, por non ser Baron actor profesional, a súa actuación resulte tan natural.

Trata duns poucos días na vida dun asasino profesional. Mediante unha voz en off, explica tanto as súas reflexións existenciais coma as súas emocións conforme se achega o momento de cumprir a súa misión. Porque é un asasino de materia viva, a diferencia do mármore do que, polo común, semellaban feitos esta caste de personaxes no cinema daquela e aínda en boa parte do actual. Co paso das horas e a inminencia do acto, todo el se altera, desde a respiración ata o ritmo cardíaco. As mans víranlle frías e suorentas. A impasibilidade é só aparente. Lembro unha escena na que se ve obrigado a estrangular un chantaxista, un fulano horrible, unha rata dun quintal longo de peso. O asasino fica a rentes do desmaio. O noso asasino comete erros de estratexia e mesmo é torpe no que quixo que fora unha relación afectiva e non foi máis ca unha arroutada.

Este filme coñecido hai ben pouco; o curioso é que levo vinte anos a deseñar así os meus propios personaxes, humanos e (xa que logo) vulnerables. Como lector ou espectador non fago de menos o canónico, máis ben o contrario. Como escritor non concibo nada que non sexa o oposto.

Moitas veces o impulso é arrasar unha casa que se nos fai obsoleta e construír outra no solar, cando abondaría con abrir portas que estaban cegadas.

Potencia de fogo


Niklas Natt och Dag, falando do mal e da sociedade, non coida que os pobres sexan mellores persoas. Só sucede, explica, que teñen menos cartos, e xa que logo, menos poder. Custa crer que sexa autor supervendas dicindo tal. Pode influír a distancia, a cultural ben máis que a física. Aquí, os fatalistas non adoitan ter boa prensa. En segundo que momentos e lugares e segundo que persoas, dáse que non os queiman coma castañas no magosto unicamente porque está prohibido pola lei. É a desesperación por querer albiscar unha raioliña entre tanto nubeiro de trebón.

Dígoo sabendo do que falo, penso eu: aquí, á hora de falar da clase obreira, moitos escritores fan como di Brett Anderson que facían os cantantes (mozos de barrio fino, os máis deles) do que deron en chamar britpop, que trataban de imitar o acento cockney do sur e leste londinense; a el non o enganaron, a tanto fan e xornalista musical cool, disque si. Para estes escritores, todo era festa: non había un residente de vivenda social que non tivera lido a Lautréamont, non había un que non devolvera caraveis nas mañás de resaca. Xa falei diso unha vez, así que non é cousa de se repetir.

Tamén os movementos máis ou menos revolucionarios de hoxe caen tanto no erro que sinala Natt. Semellan coidar que unha persoa ou colectivo é inofensivo pola simple razón de que non causou mal tanxible, ou que non causou tanto coma outros. Poida que non reparen en que non tivo medio legal e/ou material para causalo, ou que a súa educación foi noutros costumes, quere dicirse, nada que non sexa susceptible de cambio en circunstancias distintas. Semella medirse a calidade humana en función da potencia de fogo dispoñible. Outros temos unha idea do asunto que nos dá calor no cu e arrecendo ás castañas.

Dun dous cabalos a un Porsche

topsy-turvy-world-1289059_960_720

Esta pasada fin de semana puiden botarlle un ollo á serie de Drácula a cargo da BBC. Tiña gana, máis ca nada porque no 2019 (cando se filmou) vexo case imposible unha adaptación sen caer no xa feito ou botarse ó monte. Despois de facelo, abrín un chisco o portelo das redes sociais, en particular pola parte anglosaxona, para ver se era eu o único en ter reparado no rei en coiro, e deixei, acó e acolá, algunha advertencia sobre algo importante: que a base aquí non é a novela, senón retrincos dalgúns filmes acerca dela. Non foi petulancia. Os das miñas canas puideron papar relatos de Poe pasados ó celuloide por Roger Corman nun televisor de 14 polgadas en branco e negro na medianoite. Os de xeracións posteriores, nos máis dos casos, seguramente teñan por referencia máis antiga do que estamos falando o filme de Coppola. Quería, sequera, activar a súa curiosidade.

A serie é un despropósito con certa gracia. Seica moitos non gustaron de Claes Bang, o Conde; por contra, é o máis aproveitable dela, para min. Os guionistas, menos mal, concedéronlle un ferrete máis velenoso có do orixinal, aparte de que aparenta bastante cómodo, fala fluido e entoa con sutileza, a diferencia de Dolly Wells, que interpreta á súa antagonista, a monxa/científica Van Helsing, de ar e voz non moi convincentes. Por certo que, neste cambio do personaxe de Van Helsing, xa se percibe un mal de prever: a desesperación por innovar. Por atopar obsoleto un dous cabalos, os guionistas pasan deste a un Porsche. De 0 a 200 en medio segundo: de non saír do sitio, a se esnafrar nunha ribada. Como non sería pertinente, desde logo, reincidir no estilo de Peter Cushing, non se lles ocorreu cousa máis acaída ca deseñar, a partir dun personaxe moi secundario na novela, unha monxa atea, entendida no ocultismo e lesbiana. O anterior tampouco sería improbable, de non ser porque a señora se dedica a ceibar, sen motivo aparente, amagos de discurso de xénero e a presumir do quente que anda por mor doutra monxa na mesma presencia dun Jonathan Harker agonizante, ó que interroga por ver de saber que aconteceu no castelo de Drácula. Todo isto, na primeira escena e nun convento da Hungría do 1897. Igual ocorre máis tarde co compañeiro de Lord Ruthven (que aquí non é vampiro), negro homosexual con acento caribeño e traza de activista contra a segregación racial dos anos 60 do século vinte no Sur dos USA, pero a fins do dezanove e en Europa, repito. O resto da serie non acaba de abandonar este camiño, incluíndo un nunca ben explicado salto temporal de 120 anos que puideran ter aforrado, polo demais: xa que ía ser ese ton “desenfadado” o xeral, o máis coherente tería sido, talvez, unha ambientación actual desde o minuto un.

Decepción, pois, e tamén confusión, son as palabras. Semella máis un produto para certas canles ianquis de pago ca algo pensado para deixar pegada na historia (todo o posible que isto poida ser hoxe, claro). Ten máis que ver, por exemplo, coa serie Van Helsing, chea de mozas atormentadas e empoderadas que botan a vida a pancadas e espadazos con vampiros de beizos ensanguentados (alí, Drácula é muller, por certo) ca con algo que poida levar 8 estrelas sobre 10 no IMDB.

Non caben comparacións coa novela porque, queda dito, pouco ten en común con ela. E non é que Stoker ofrecera nada sublime. Se a tivera escrito cen anos despois, estaría a carón das de Stephen King nos andeis de El Corte Inglés. É ridícula en máis dunha pasaxe, hoxe sen dúbida e se cadra xa daquela, por afectada e grandilocuente. Con todo, hai un detalle da súa ensinanza que é mesmo humorístico (dun humor algo cru), e que todas as adaptacións cinematográficas evitaron agás a de Terence Fisher con Hammer Films, no 58. Os protagonistas son quen de triunfaren, aparte de por forza de vontade, pola súa condición social e económica. Sobre todo por isto último. Para buscar e destruír a Dracula, vense obrigados a tecer unha ampla rede de vixilancia e armar unha expedición a Romanía que require un gasto considerable, para o caso asumido por Lord Godalming a conta da súa fortuna, quen tamén fará uso das súas influencia e reputación aristocráticas para convencer das boas intencións do grupo a empresarios e altos funcionarios, e mesmo ó cerralleiro ó que acudirán para entrar ilegalmente nunha das casas de Drácula en Londres. Stoker dinos aquí que, se chega a ser un fato de mileuristas con contratos temporais o que tivera que se opoñer ó monstro, o sol nunca volvería saír no mundo. Róncalle o nabo. Iso é realismo e verosimilitude.

Despois da morte

the-park-at-night-4270765_960_720

Foto: Henryk Niestrój

Na tarde de Aninovo, saín ó frío un pouco. Tería saído tamén pola mañá, de non ser porque sabía que atoparía a cidade de corpo presente: é curioso como tantas celebracións rematan coa morte. Tiña idea de moi poucos bares de ambiente tolerable que abriran este día. Fun ata o Campo Castelo e sentei a unha mesa de plástico de Estrella Galicia, á porta dun que sabía de certo que sería a parte decidida da vontade dun Lugo que, no institucional, vende a Historia, a Paz e o Espectáculo a forasteiros con devezo polo turismo de profundidade (máis ca de proximidade), e ó tempo, non ben o día seguinte é unha cifra vermella no calendario, ós hostaleiros parece que lles falta tempo para baixar a reixa e fuxir cun foguete nas pousadeiras cara a Mariña, Benalmádena ou Pernambuco. Ou cara o sofá.

Ó pouco, achegouse un ancián, que saudou e quedou de pé, a mirar para as luces de Nadal penduradas do vidro pola parte de dentro. Expliqueille que a moza que atendía non tardaría moito en chegar para abrir. O ancián, sen dar impresión de me recoñecer, contoume o que xa me contara outro día: que súa muller volvera marchar da residencia sen dicir onde ía, e andaba a buscala polos arredores. Tamén me contou de novo con ese acento mesetario seu, sen variar nunca esa educación ó xeito antigo, con moito “usted”, que fora catedrático emérito en certa universidade madrileña, moi apreciado por Juan Carlos I e por Severo Ochoa, e moitas máis cousas. Unha delas ilustraba, segundo el, a pelica dos políticos. Seica unha vez, na universidade, foran uns os que lle propuxeran librarse duns mobles sobrantes, nada ruíns, de bastante solera, tirando con eles “en el verde”, quere dicirse, nos solares, para que podreceran ó frío e á chuvia. El, contaba, negárase e propuxera repartilos entre as facultades que así os solicitaran, que acabaron sendo moitas. Eu aventurei que iso tería sucedido no franquismo. Respondeu que non. Que o de Ferrol aínda vivía, pero que xa non.

Varios fragmentos da historia repetiunos dúas ou tres veces, como é común cando se xuntan lonxevidade e soidade. Eu escoitei moito e falei moi pouco. Supoñía que era a mellor proba de cortesía que lle podía dar. Ó final deume a man e explicoume que, cando lle contaba o que me viña de contar a outras persoas, preguntaba sempre se estaba a molestar. Estimaba eu que moitos outros, noutras circunstancias, me fixeran tal pregunta, sequera por deixaren entrever que se saben capaces de aburrir a quen nunca contestará afirmativamente. Iso dixen para min, mirándoo marchar.

Volvendo para a casa, atopei un par de coñecidos. Non sei se vos é familiar ese aceno que se lle fai a alguén na rúa cando non se quere un parar a falar con el, ese saúdo esaxerado coma dicindo “Marcho, que teño que marchar”. Os que un día foron compañeiros meus nunca me coñeceron dabondo, por iso mo fixeron. Ignoran que eu sei ler ese temor nas facianas: temor ás obrigas que implica a urbanidade, e que non teño o menor inconveniente en atender esa petición. Os meus coñecidos e máis eu, no tocante á aparencia, eramos opostos. Eles eran deses universitarios ós que os leigos na socioloxía adoitan etiquetar coma “do Bloque”, falangueiros sen seren demasiado extrovertidos, certamente nunca excesivos, instruídos en mil materias e cun repertorio amplo de anécdotas para unha cea; eu era un misterio silencioso e distante, sen interese ningún. Eles sabían finxir; a min, tanto me tiña.

Non fun quen de imaxinalos con oitenta ou noventa anos, a lle relatar apraciblemente as súas vidas a un descoñecido nunha tarde de Aninovo. Conforme quedaba apegado á miña bufanda de la ese cheiro a cheminea propio das noites de inverno nas cidades, intuín que, nas súas vidas, a fase do esmorecemento sería moi diferente.