Diario do ano da peste, e 2

cordoba-2161939_1280 (1)

Foto: Marina Caumel

A sensación é estraña. Son as oito e vinte dun sábado. No meu bloque acaban de soar os aplausos habituais desa hora nestes días e agora o que soa é a canción do gorila de Melodi. Sei que, como moito, gañarei inimigos co que vou dicir, pero non é que me importe moito, sendo a miña especialidade, ou tal parece. Direino: nunca o demo leva a quen, supoño que coa mellor das intencións, é coma as migrañas duras para alguén de gusto medianamente bo. A vida son as cousas pequenas e esta caste de xente, ben numerosa por certo, caga nelas.

Non vou dicir tampouco que esta pandemia non teña causado efectos abraiantes en moitos. Hai quen, ata pouco tempo atrás, esixía unha democracia verdadeira e agora se amosa conforme cos procedementos dunha ditadura. Hai quen se laiaba de que lle pecharan a conta do Twitter e agora non tería inconveniente en ser vixiado polo Estado 24/7, como din os modernos. Ben o saben algúns caudillos que fixeron historia no peor sentido: non che hai coma unha crise para a masa desexar a involución.

Comparaba aí atrás certo afamado escritor, con ánimo de escarnecer á mocidade de hoxe, o encerro obrigado polo coroavirus estes días co padecido polos habitantes de Saraxevo durante catro anos, que ficaban no subterráneo sen luz nin calefacción coa certeza de que, se se atrevían a botar a cabeza fóra, llela rebentaría a bala dun francotirador. Non lles chamaba miñaxoias ós mileniales que andan adoecidos malia ter Netflix e wifi, pero entendíase perfectamente que tal pensaba deles.

É unha comparación trampulleira. Lembra esoutra tan clasista que establece os estereotipos do proletario que devece por cambiar o mundo e, en contraposición, o do burgués paspán que só aspira a un estalicamento facial e outro polo de Ralph Lauren. No confinamento actual dáse a incerteza implícita na evidencia de que ningunha palabra chamada definitiva é a verdadeira, senón que, sempre e só talvez, será a seguinte. O que vale para hoxe, xa non vale para mañá, algo moi típico cando a humanidade trata co descoñecido. Porén, moitos seres humanos entenden que eles non teñen por que saber diso, pero outros seres humanos si. Sempre son outros os que os teñen que tirar do atranco.

Eu nunca saio á ventá aplaudir. Eu aplaudo doutro xeito: non votando a quen acaba por nos obrigar a aplaudir para chamar a súa propia atención. Hai demasiado tempo que sei que o sufrimento neste mundo é omnipresente e permanente e non entende de épocas, de clases, de sexos, de razas nin de nada que se poida imaxinar. Se tiveramos que aplaudir para loar o esforzo dun só ser humano por non se deixar ir en semellante existencia, habiamos vivir na demencia dunha sorte de tablao flamenco colosal aberto as 24 horas.

Diario do ano da peste, 1

stagecoach-502130_960_720

Foto: Steve Brandon

A Nova York de fins do século dezanove moito cheiraba á merda. O único transporte de pasaxeiros e mercadorías facíase mediante a tracción animal. Os cabalos, pobriños, ceibaban onde sabían e podían. A bosta que cubría as rúas de Manhattan acababa varrida cara as canellas, onde formaba moreas de altura equivalente a varios andares. As moreas atraían moscas, que se calcula que mataban unhas vinte mil persoas (20.000) ó ano na cidade. Henry Ford acabaría por solucionar o problema. Vivimos cos problemas, desde sempre.

Cento e moitos anos despois, o venres pasado pola mañá, agardaba eu diante dun Gadis canda outras 10 ou 15 persoas. A porta estaba pechada e só a abría, de cando en vez, unha caixeira con mascarilla e luvas para deixar saír seis clientes e entrar outros seis. Situación semellante sucedía noutros supermercados e en moitas tendas e farmacias, de aforo cativo de natural. Estaba estrañado porque ata o mércores non restrinxían a entrada. Nas redes, algúns (o propio xornal local inclusive) aproveitaron a imaxe destas “multitudes” para acusar de incívicos ós lucenses: “as rúas cheas en pleno confinamento”. Sospeito que os acusadores non tiñan un coñecemento moi amplo da economía doméstica. Do contrario, saberían que moita xente, e máis en cidades pequenas coma esta, vai á compra cada día: cargar o coche para dúas semanas ou dous meses non é nada práctico, agás se se pretende subsistir cunha dieta de solteiro nugallán moi pouco recomendable para adultos e nada para nenos a base de conxelados e conservas, sen pan, verdura nin froita, nin está tampouco ó alcance de todos os petos. Tamén saberían que no día seguinte a un festivo e inmediatamente anterior á fin de semana, como así era nos dous casos, os supermercados están máis cheos do habitual. En fin, un exceso.

Eu, que, como di o asasino profesional Chino en Milano Calibro 9, oio moitas cousas, pero escoito pouco, esforzábame por poñer unha expresión irónica perante o ar marcial da caixeira da porta e a inexpresividade xeral. Quería ver se ela mantiña a compostura: se era quen de reaccionar a unha nota de cor nunha parede de cemento. O supermercado tiña cabida para 15 ou 20 clientes que respetaran a distancia mínima de separación de metro e medio. Outro exceso, dos moitos que causou non un virus, senón décadas de pésima organización das estruturas dun Estado. E aínda outro exceso: o reproche mudo que estes días recibe quen trata de rir. Tería o ousado mellor reputación se tirara unha katana de debaixo do abrigo e quixera esparexer os intestinos porriba dos zapatos. Os excesos cáusaos a histeria, moitas veces, e a histeria cáusaa outras tantas unha mensaxe de perigo, necesaria ou non, dentro dunha comunidade. Se quen a transmite é o líder desa comunidade, que ande con tento, sobre todo cando, se se repara ben, existen ameazas potenciais a millóns para a saúde e seguridade nacionais. Non ben unha delas se volva real, a masa quererá arrincarlle o pelexo por non a ter atemorizado cando debera.

A caixeira, se se decatou do que eu trataba de dicirlle, nunca o aparentou. Tampouco a froiteira que me mandou distanciarme cunha severidade insólita cando, pisando nunha faixa de fita illante que, o mesmo que a cativa ringleira de clientes da outra banda, me pasara desapercibida, lle dei a compra a pesar polo lado equivocado. Ocorréuseme que aquela froiteira, nalgún momento do inverno pasado, puidera ter tocado con toda tranquilidade a bolsa que lle daba un griposo que acabaría por contaxiar a un ancián de 88 anos cos pulmóns reducidos a charrizo por mor de décadas de fume de tabaco negro, que acabaría por morrer, coma outras seis mil persoas (non moitas, para as mortes que causa polo común estoutro virus xa ben coñecido), nunha cama da UCI. Ocorréuseme que lle sucedía o que a tantos outros, que só ven o lume non cando notan a quentura na cara e o resplandor se é noite, senón cando o resto do mundo berra tal palabra e sae escopeteado. Tamén se me ocorreu que non todo o mundo ten tan presentes como teño eu as dúas “augas xemelgas” daquel poema de Yeats, que eran o Amor e a Morte. Sobre todo unha delas.

A semente do mexacán

dandelion-4222684_1280

Foto: HeungSoon

Chamádelle conavirus. Non é unha orde porque non teño autoridade para dalas. É unha suxestión ben enfática, logo. Eu, polo menos, fágoo. E chanzas mil sobre bunkers e futuros post-apocalípticos. Que ben sei que nesta época de sentimentalismo de postureo no sitio de sentimento verdadeiro o sentido do humor se confunde moito coa falta de humanidade, nun paradoxo grande coma un deserto cando alí ficaches abandonado sen gota de auga e un lisco salgado. A xente que, desde que se soubo que estaba o bicho en camiño cara acó, me saturou o Whatsapp con informacións ó minuto sobre a magnitude da seica certa desfeita, fíxoo perante a dúbida de se era eu inconsciente ou insensible a aquela, ó comezo, para concluir que son metade e metade. Iso pensan eles, por moito que se lles queira explicar o contrario.

Confeso que me dá unha pena enorme ver as cidades baleiras, e que varias veces ó día teño gana de saír cun libro no peto e sentar nos mesmos bares que sei moi ben que a esa hora, a mesma á que adoitaba saír (a propósito, que nunca gustei da multitude) antes desta novidade indesexada, estarían case baleiros de seguiren abertos. O illamento aínda ó aire libre non me sería complicado, porque case vivo nel por defecto. Con todo, facemos o que haxa que facer malia saber que non valerá de moito: cortamos un brazo para poñer no sitio da perna que nos cortaron antes. A reflexión de que, comparados coa natureza e co universo, somos coma as sementes do mexacán no vento é tan sabida e aínda sensibleira coma notoria a súa certeza a cada día que pasa, e non hoxe, senón desde hai moito tempo xa, e a quen non o queira entender, peor lle ha ser. Somos sementes de mexacán que rimaron en endecasílabos e crearon métodos para calcular o día da propia morte, pero sementes de mexacán ó cabo. Non nos van soprar desta vez, mais si algún día, se cadra non moi distante. O caso é cando será.

Por iso, facede coñas co problema. Con calquera problema e con calquera motivo para a incerteza, e en particular cos vosos. Se vos queren negar o saúdo na rúa e linchar na rede social, deixádelles que o fagan. É habitual que os máis se laien polas vidas perdidas ou sufridas sexan os que menos fan por conservar a saúde propia e dar goce ós demais. Non me veña chamar humorista de mal gusto quen fuma dous paquetes diarios e/ou se ceba con aceite de palma e E-o que sexa, e quen sabe se non votou a quen deixou os hospitais como estaban xa antes desta putada. Bótate fóra. Vaite para o monte.

É difícil que vos deixen, pero reparade na paisaxe todo o que poidades antes de que veña o vento. Coido que iso é canto temos.

 

Un rapaz deses

airplane-731126_1280

Teriamos 11 ou 12 anos, el e máis eu. Estabamos no colexio, na EXB, clase de Pretecnoloxía; non sei se agora en Primaria aínda se ensina ós cativos esta materia, que consistía sobre todo en facer traballos en madeira, aserrando táboas delgadiñas de 0,5 por 1 metro ou así cun serrucho dos que levaban unha especie de “cabelo” intercambiable de metal retorto en forma en espiral, seguindo un debuxo xa feito de fábrica, normalmente unha maqueta dun avión ou similar, ou ben feito polo alumno. O caso era que el, un compañeiro, estaba sentado na cadeira do lado e tiña apoiado o calcaño na beira da miña. A perna estaba estalicada por enteiro. O rapaz era bastante respectado, deses ós que os abusóns deixan tranquilos e que mesmo teñen moza, cando os máis de nós eramos máis ben de andar con amigos. Era deses nos que se confía cando hai que falar en público por algún motivo; naqueles anos estaban por derrubar o Gran Teatro e, dentro de certo movemento cidadán de oposición a esta teima estúpida que acabaría sendo realidade, el foi un dos que mandaron ó Concello, ou á Deputación, eu que sei, a ler un discurso non escrito por el. Pois resulta que este rapaz debeu dicir algo que me incomodou, non lembro o que. A idea veume ó intre, coma se fose o único con certo sentido que se podía facer para lle meter algo de medo. Non o pensei, nin moito, nin pouco. Abaixei o corpo cara onde estaba el, batín co cóbado no seu xeonllo e endereitei outra vez a columna.

Sucedeu todo nun segundo, dous como moito. O golpe foi moi lene. Coido que, cando iniciei o movemento, o desexo era causarlle dano verdadeiro, mais mudei de opinión á metade do camiño e amortecín o impacto. Uns anos despois, nunha pista de fútbol sala, eu derrubaría outro rapaz, bastante rexo el, cunha soa man, amodo, termando del pola gorxa, para de seguido, no sitio de facerlle máis mal, ceibalo e que el se erguera e me derrubara a min. Unha de tantas.

Este da clase de Pretecnoloxía limitouse a sorrir, fanfurriñeiro e algo compasivo, e díxome: “Miras demasiados filmes.” El non se decatara de que eu, con só deixar ir o meu peso corporal enriba da súa perna, podería crebarlle algo moi doadamente. Os demais rapaces sentados á mesa tampouco amosaron máis entendemento. Eran moi semellantes a el, felices e carismáticos, dotados diso que hoxe chaman “intelixencia emocional”. A sensatez non lles chegaba aí. As súas vidas eran demasiado doadas para comprenderen a súa propia vulnerabilidade.

Volvín e volvo ver, con outros protagonistas e noutras situacións, esta escena repetida moitas veces desde aquela. Nunca prevén a fractura, que é apenas cuestión de tempo.

De activismo si que se morre (a arte polo menos)

embers-142515_1280

Foto: Hans Braxmeier

Javier Ocaña escribiu unha recensión sobre o filme The invisible man que é novidosa e algo inquietante. Novidosa porque non é habitual ler un crítico posicionarse a prol do argumento (por chamalo así) extracinematográfico de xeito tan directo como el o fai; no literario, sobre todo por aquí, éche outro conto. Do filme, afirma Ocaña que o máis logrado é “a súa carga social en torno á violencia de xénero”. Remata a súa exposición recuncando: a mellor noticia é, seica, o seu “activismo”. Digo que o asunto é algo inquietante porque, se se chegan a ter en conta as súas palabras coma xuizosas, podemos atopar a Lidia Falcón triunfando na Berlinale o que non puido triunfar na política institucional por mor desa súa teoría da conveniencia de queimar o monte porque unha bubela lle cagou no chapeu. Por poñerlle.

O activismo na arte é, falando as verdades, motor de onanismo espiritual e dificilmente será nada máis nin nada distinto xamais. Nos concertos de Rage Against The Machine, onde vai daquilo, dubido que houbera moitos republicanos; si podería haber capitalistas salvaxes, mais a súa presencia deberíase ó dólar (con motivo), non á mensaxe. A arte non se leva co activismo, tanto se este vai de pagafantas coma de malandro coma de todo o contrario. A arte non pretende a toma de consciencia, senón, como moito, da inconsciencia.

Nunca acabou a cousa ben cando a arte fodeu co activismo sen protección. Nada teño contra a mestizaxe, pero hai especies que non deben mesturarse baixo ninguna circunstancia, como dicía Peter Cushing como Sherlock Holmes a Sir Henry sobre ir ó páramo pola noite en The Hound of the Baskervilles, dedo en alto, cara seria: cero coñas, amigo. Se ben poida a xenética consentilo, de aí xurdirá un monstro, un sucedáneo ou, non sei se peor aínda, unha falsidade.