As cancións da radio

Poida que xa vos contara isto, porque cada vez é máis complicado non se repetir. Vai igualmente:

Hai moitos anos, falei cunha persoa nun café dos soportais da Praza Maior de Lugo sobre moitas cousas, e en particular sobre o que ha de ser a literatura e sobre o que era o chamado sistema literario galego (isto foi aló polo 2001 ou 2002), que xa daquela estaba nun estado preocupante, se ben non no actual, de boxeador agarrado á corda do fondo coa ollada en branco cando o árbitro xa vai por 8. En fin. Esta persoa, señora que parecía de bastante mundo, tan superada se debeu ver polas miñas opinións que se lle ocorreu dicirme que un día tipo na miña vida xa pagaba a pena ser vivido se soaba na radio unha canción que me prestara.

Ignoro que pretendía exactamente dicíndome tal. Logo repetiríame varias veces que “xa logo chega a primavera” con ar sinxelo de camareira de bar de cincuentóns, sen comprender, supoño, que ela non era a única que estaba a facer uso dunha pose. Porque eu estaba ó 101 por cento na de escritor kamikaze, algo moi mal asimilado por aquí naqueles anos, tamén é verdade, e aínda hoxe. Son coma eses rapeiros ós que a xente adoita malinterpretar porque non diferencia cando van en serio e cando están de coña.

O caso é que eu xa sabía hai tantos anos o que hoxe sei con aínda máis certeza. Ela falaba da canción na radio coma se coidara que hai algo máis ca iso. Coma se non se decatara de que as lembranzas das súas noites tolas de mocidade, que sospeito que as tivo, e as de calquera, non ficaron finalmente en máis ca nunha presada de imaxes borrosas que saben a vómito. Que todo canto poida mercar cos seus cartos gañados gracias ós seus estudos superiores ou, se pensamos noutra moita xente, ós seus anos de chapar para as opos, é morredoiro ou insatisfactorio dun xeito ou doutro. Que se poden visitar as Marabillas do Mundo e ó cabo dun mes estar vexetando nun centro comercial un sábado pola tarde. Que se poden ter mil oitocentos amigos e ídem amantes nunha vida, pero todos acabarán marchando. Que as medallas só valen para se envolver en po nos andeis. Que a túa creación artística pode parecerche a xenialidade mesma, pero trae data de caducidade. Que un día coidas que es novo e ó seguinte [completádeo co que din os memes de internet].

Ó final, o único que queda, señora que non viu o kamikaze a abaixar o fociño do seu Zero en caída cara as naves de Pearl Harbor, son as cancións que a un lle prestan na radio. Só iso. O demais é a néboa das mañás de verán, que ás once xa esvaece no aire.

Quen de verdade debe cobrar

Foto: Josep Monter

Leo nas redes máis ou menos sociais a exposición de indignacións dunha xornalista, articulista e non sei se algo máis con pasado político institucional perante a acusación que alguén (disque) formulou contra ela de que o seu criterio de opinión dependía dos emolumentos recibidos. A señora explica que ela non vive do que escribe, que lamenta a súa emigración forzosa, que teme que a súa filla vaia vivir peor ca ela e outra serie de consideracións socio-económicas que ninguén razoable censuraría.

Hai un punto do seu discurso, porén, que non me acaba de chistar e que, creo, supón unha delación do inconsciente. É cando explica que moitas das súas colaboracións son de balde (como lles ocorre a demasiados escritores hoxe, e máis por aquí) e que outras veces é ela quen decide non cobrar porque sabe, di, da situación apurada dos seus contratantes e prefire deixar eses cartos para que cobre “quen de verdade debe cobrar”.

A señora, non o dubido, levará a mellor intención ó razoar deste xeito, mais a realidade é que acaba metendo o coche por ese carril tan transitado da práctica irrelevancia de quen xunta letras. Porque, nun mundo materialista, quen non cobra polo que fai, ou é altruísta e carece de necesidade, ou non é considerado merecedor de dignidade ningunha.

Porque os escritores éche o que temos: os conselleiros e mailos directores de xornal gaban a importancia de que escribamos, ó tempo que, coa lingua pequena, nos sitúan á altura profesional das criaturas de babeiro e cueiro. Son coma os pais de tantos aspirantes a actores, que, por moito que gustan da arte dramática, prefiren que o neno sexa procurador ou calquera outro oficio serio, non unha cousa “de cómicos”, por usar un termo obsoleto de eco moi suxestivo.

Podo falar por experiencia propia, de ter estado en tantos deses grupos de parola informal que se forman antes ou despois das entregas de premios literarios, con cargos da Xunta e burgueses a esforzarse en adoptar unha expresión de interese no que para eles só supón outro compromiso. En tales ocasións, adoito optar polo silencio, fóra dalgunha palabra cortés. Son persoas que observan con displicencia o que coidan prescindible mentres canto din é plenamente prescindible.

Dúas boas preas

Foto: Daniel Kirsch

O domingo traía o mesmo xornal dous artigos sobre dous escritores que no seu día (un deles sobre todo; o outro morreu na miseria negra) venderon libros ás presadas e cambiaron as cousas para sempre e hoxe nin atoparían quen lles imprimira un exemplar. Igual nin pagando sequera. Un por racista, o outro por machista. Así está a cousa.

De Lovecraft fala un pouco Jacinto Antón, a propósito da recente serie Lovecraft County, que non se basea directamente na obra do escritor senón nunha novela doutro. Como está protagonizada por negros e trata, máis ca dos lovecraftianos, doutros monstros, humanos estes e con carapucha branca por fóra ou por dentro, dos Estados Unidos dos anos cincuenta do século pasado, era inevitable tocar o tema da xenofobia indiscutible de H. P. Lovecraft, para a cal Antón non atopa “desculpa” nin sequera tendo en conta o tempo e circunstancias nas que o escritor viviu. O que eu non vexo é que a súa xenofobia teña que ser desculpable ou non para alguén que non sexan os seus pais ou irmáns ou a súa muller ou os seus fillos, se os tivera. Con xenofobia ou sen ela, e sen ser tampouco un autor “virtuoso”, senón un inadaptado que escribía en revistas de quiosco editadas en papel basto, soubo dar algo que nunca se perdeu. Non sei cantos autores de fanzines actuais se reeditarán dentro de 50 ou 100 anos e darán material para camisolas.

De Bukowski é unha leria falar; case todo se dixo xa. Era pouco ou nada creativo: unha grande porcentaxe do que escribiu é autobiográfico, non do xeito no que o é a obra de calquera, pola relación entre o ego, a experiencia vital e a arte, senón literalmente: aquilo pasou, e pasou así. Tampouco aparentaba case ningunha imaxinación. Moita xente acúsao de dar unha visión negativa do sexo feminino nos seus relatos e na súa única novela (Pulp, creo que poucos a coñecerán). Non comprenden, ou é que llelo impide o sangue a saturar os vasos sanguíneos da cabeza, que se limitaba a ser descritivo. Que elas eran así. E eles, porque tiraba con bala contra todos. O único ser humano co que estaba a gusto, e dígoo sempre que me preguntan, era Henry Charles Bukowski. Porén, non se pode negar, creo, que o que sabía facer o facía caralludamente, e que aínda na súa actitude, malia ter a súa orixe, con case toda certeza, no narcisismo, dicía verdades, sobre todo no tocante ó seu concepto da intelectualidade.

Teñen en común Lovecraft e Bukowski que semellan inspirar nalgúns lectores, críticos e demais, un impulso xudicial que, desde a lóxica, carece de todo motivo. Acaso sexa o inconsciente que anda a enredar. Se non parecera unha tolemia, diría que eses lectores se coidan donos do escritor.

Un Rei e media ducia de vidas

dark-2685022_1280

O primeiro que pensei cando se soubo o do Rei Emérito de España e a tal Corinna e mailos 65 millóns de euros do petróleo árabe por mor daquel disparate do AVE á Meca (creo) foi que, con tal cantidade, varias persoas neste mundo, media ducia como mínimo e algo sensatas e austeras a poder ser, poderían vivir a vida enteira sen ter que estudar unha oposición nin botar un currículo nin pedir un peso prestado. 60, 70 ou 80 anos de vida a gastos pagados: tempo comprado para acadar o máis parecido á liberdade que un ser humano poderá coñecer. Aínda se di axiña. E aquel señor ceibou semellante mazo de billetes coma quen tira do peto das moedas un euro para o carro do supermercado.

Seica el, no momento dese acto, só estaba pensando no mellor xeito de facelos chegar a Suíza. Dubido que tivera sequera a concesión á debilidade de considerar a enorme distancia entre o seu entorno e o de ducias ou centos ou miles de millóns de persoas e ver dese xeito infiltrarse esa incomodidade e certa vertixe nun só dos seus días. Uso a palabra entorno e non mundo, porque o seu mundo e o noso é un e o mesmo, de igual maneira que non hai un “terceiro mundo”, malia que teñamos usado tal expresión tantas veces. Son os entornos, coas súas relacións e os seus compromisos. Para os mafiosos do cinema, a Familia está por enriba de todo. Un mileurista autónomo pode intentar colar facturas da casa na liquidación do IVE, mais está moi lonxe do que é, nin máis nin menos, o poder, iso que tanta xente cobiza hoxe, sexa por pretensión de cambiar o mundo para ben (ou para o que coidan que é o ben) ou por hiperactividade do instinto de supervivencia. O poder: iso que tanta xente cobiza e ben pouca coñece en verdade. Hai uns 40 anos, moitos temían que certos políticos a transpirar furor universitario por baixo das crechas de barricada chegarían á Moncloa e cagarían nas alfombras todas e alí convidarían a paella de marisco a Castro e a Gorbachov os domingos. Eses mesmos políticos hoxe reciben acusacións de militancia ultradereitista encuberta. O único que pasou foi que eses políticos víronlle a cara ó poder, tiveron que aceptar as súas condicións e cortar o cabelo ó seu gusto. A alternativa era nunca ter a ocasión. O poder convida a xogar, mais nunca perde. Non despreza ningún adversario, sexan homes, mulleres, brancos, negros, indios, chineses, esquimais, hetero, homo, bi e toda caste imaxinable. E este adversario, aparte de saír da partida sen un céntimo, perde o nome e a voz e mesmo a cara para sempre.

Por perder, o R. E. mesmo perdeu o enxeño e o bo gusto, se un día o tivo: fuxiu dunha democracia para buscar acubillo nunha ditadura. E nin sequera fixo coma os delincuentes de primeira división de aquí, que polo menos adoitan fuxir para o que o reintegracionismo pretende que sexa unha quinta provincia galega a nivel idiomático, como é o Brasil, senón que escolleu as areas ardentes e o vicio kitsch dos parentes de Muza. Aínda ben que Cascais (disque) exerceu o seu influxo finalmente.

O fulano das novelas

fantasy-2669362_640

Foto: Gerhard Janson

Unha vez coñecín unha moza que gustaba dos libros que eu lle suxería. Así escrito, semella o comezo dunha novela de LIX recomendable para o ensino, ou dunha novela de adultos que gañaría un dos premios de seis ceros á dereita do noso chamado sistema literario. Non é tal. Pode tamén a frase evocar unha certa profundidade na nosa relación. Tampouco é tal. A realidade é que era unha camareira que atendeu durante un tempo (breve) nunha cafetería na que paraba eu algunhas veces; a cafetería estaba na Ronda da Muralla e xa non existe. Tampouco a moza tiña traza de parar moito tempo nun mesmo sitio. Eu imaxinábaa hoxe alí e pasado guiando turistas en Tenerife.

Normalmente non falo co persoal da hostelería. Son de estar nun bar, pero non de barra de bar e, aparte, a relación que se poida xerar é máis ben unha transacción, polo que, sendo eu algo esixente para certas cousas da vida, non me agrada nada a idea.

Non lembro como foi que aquela vez foi diferente. Seguramente estaba eu lendo e ela, que era moi sociable cando menos estando entre aquelas paredes, debeu reparar no libro e querer encetar unha conversa. E tampouco lembro como foi o resto, mais o caso é que acabou lendo algúns libros que eu vía axeitados para quen quere deitarse no sofá unha tarde de barruzo e matar horas. Eran novelas que se lían decontado, cómicas sobre todo. Brautigan, Vian. Arrisquei pouco nese sentido. A moza gustou delas. E de alí a un tempo, a xeito de mostra de interese común pola miña existencia, preguntábame “Que? Algunha novela?”. Acabei sendo o fulano das novelas. Ela non me chamaba así, que eu saiba, pero é o que eu era para ela.

Eu adoito recomendar libros ou filmes, cando se me consulta, a fin de que o destinatario do consello non se limite a pasar o tempo (que non é mala actividade, malia soar a contrasentido), senón que dalgún xeito tire algo do recomendado: unha nova perspectiva, un novo estilo de ila virando, unha pasaxe ou unha voz que proxectar na cabeza cando a realidade aperta xa de máis. Nunca me deu a impresión de que esta moza chegara a isto. Era coma quen viaxa e só tira fotos co móbil e vai ós restaurantes para poñerlles logo valoración online. Era a mesma. Limitárase a procesar e arquivar, as novelas e máis a min mesmo.

De alí a un tempo deixou de traballar alí. Só a volvería ver un pouco despois, nun autobús. Creo que non comprendeu por que non dei sinal de coñecela. Para min, as persoas así entran e saen, veñen e marchan coa mesma facilidade coa que o facían as novelas para ela.