Os filmes que xa temos visto (e os que non)

Di Carlos Saura que el xa non mira cine actual. É natural nun señor de 88 anos: a esa idade, un debe estar xa ata o carallo de todo o terrenal, como lle acontecía a un tío meu aínda non tan vello, que ía “canso de vivir”. Porén, el aclara que a razón principal desta reticencia non é que non guste do cinema de hoxe, digo eu que non inferior ó de calquera outra época da historia en xeral, senón que, segundo el debido ós seus moitos trienios de profesión, xa sabe como vai rematar cada filme que querería ver antes de acabar de velo. É o peor que lle podería pasar. Que ó mago se lle adiviñe o mecanismo do truco.

Pensaba non nisto, si en algo semellante, mirando unha desas “microseries” de certa plataforma de contidos para smartphones. Viría sendo un filme picado en trece cachiños numerados de entre 6 e 9 minutos de duración. The Stranger trata do acoso (non sexual) a unha moza acabada de chegar a Los Angeles por parte dun autodefinido coma sociópata. Pásame con esta serie o que me pasa con tantas outras e filmes actuais que miro, e tamén, se ben con menos frecuencia, con tantos libros que leo. Que, ó tempo que recoñezo o ben armada que está, conforme avanza voume poñendo de mala ostia, porque todo empeza a afundir gradualmente e manda o prescindible e non o esencial. Ten xeito mentres se nos dá a entender que todo é produto da imaxinación da protagonista, que é ou aspira a ser escritora, por certo, para o cal conduciu 2.600 quilómetros desde Kansas. O aire irreal que lle acae a esta intención está moi logrado. Por iso o que virá despois carece de todo sentido. Os guionistas quixeron xogar á sorpresa e esqueceron que, se se pon unha escaleira apuntando cara arriba, non se pode baixar por ela. O personaxe do que máis gusto, e isto xa é habitual, é o malo, Dane DeHaan, o varón branco que tortura mentalmente á moza inocente con pasado traumático, desta si por agresión sexual, á que nunca creron e causa a morte dun proletario dunha minoría étnica. Non, non parece casual esta maneira de presentar a cousa, este tipo de escollas. O malo é o único dos tres, diría que de todo o elenco, con liberdade dentro do que é a arte dramática e unha historia ben contada, xusto porque é o malo. Ós outros non se lles permite, moi ríxidos dentro dos seus corsés morais e sociais. En pago polo protagonismo, estes dous deben ser puros e perfectos. E os tres, máis ben impersoais.

(Sobre os malos do cinema/series, algo que tería sido ben interesante malia semellar moito pedir, é que ó espectador/lector se lle ofrecera algo máis ca unha serie de acenos e frases sinistras e actos atroces. Que se lle explicara, sen moralina nin mensaxe, clinicamente, como o malo chegou a ser o malo.)

Somos Saura e máis eu coma familia neste aspecto. Non é que eu saiba punto por punto como remata o que estou a ver ou me dispoño a ver, que a tanto non chegan os meus sentidos, senón que contemplo varias opcións, e rara vez me confundo. Ou se dá a primeira, ou unha aínda peor. Desde os últimos minutos do capítulo 1, souben que a moza acabaría por facer algo arriscado e ameazar alguén cunha pistola. Non vos puteo. Así foi. Por exemplo.

Non é que sexa eu máis listo ca ninguén, tampouco. Algo que creo que nunca se debe facer na arte, en calquera das súas variantes se fora pola lei dereita, vaia, é ir canda calquera moda; ó artista presupóñenselle pensamento e iniciativa propias. E hoxe case todo o que se poida mirar ou ler vai por ese camiño do popular ou aceptado, e polo tanto predicible, por iso e non por falta de talento nin por outra cousa, ó contrario. Abonda con ler o catecismo para saber o que vai dicir o cura. No caso do cinema e as series, a razón da mercadotecnia é moi poderosa, naturalmente. Imaxino que será por iso, polo interese en compracer a un determinado tipo de público (que, vista a teima xeral, debe ser maioritario hoxe) que deixará cartos na caixa, polo que estes produtos se axustan ó concepto de corrección política actualizado neste século 21. Supoño que será tamén o caso de tanta literatura recente. Porque se a razón residira máis no barrio da pedagoxía, non direi na do lavado cerebral, o desnorte dos responsables sería considerable.

Fodechinchos por xeración espontánea

Un gusta da opinión impopular. Non é que queira contrariar a ninguén, mais sempre me sucede que as conviccións de mármore de tantos barra as hoxe producen en min, polos seus moitos furados no tocante a tino e coherencia e pola unanimidade acrítica que poden chegar a producir en certos círculos, o efecto de turrar pola corda cara o outro lado. Non vos espero ver a ningún no meu enterro, ben o sei; estarei eu só, e porque non me quedará outra. Razoar está moi mal visto.

Unha das miñas “contraconviccións” é que o monstro moderno e real é case sempre fabricado por quen acaba escandalizado perante as súas barbaridades, por moito que a pregunta retórica que sempre abrolle dos beizos a tremer da xente de ben sexa “De onde puido saír?” Nunca o quererán admitir, botaránlle mil quilos de silencio porriba, meterán contos no medio, e porén saben a resposta.

“Fodechincho” é un termo para min alleo que viría designar o turista, sobre todo mesetario, que chega a Galicia para acaparar as praias, botar para o bandullo mesmo o pratiño do café, afanar marisco, deixar unha esmola, dicir que bonitas as vacas e mailos montes, poñer cara de noxo cando non lle falan no seu idioma e volver por onde veu coa fin de agosto. Percíbese, coma un triscar lene na palla na vida “analóxica” e coma un bruído digno da fusión París de Noia-Combo Dominicano nas redes asociais, a aversión local cara esta caste de visitas. Adquiriron a condición dos uniformados napoleónicos cando o de Pepe Botella: xa atopamos épica en calquera trangallada. O Pobo detéstaos, o Pobo quere que se boten fóra. Xa case estou a ver multitudes de labregos a tirar de tranca e faca e trabuco.

Os haters dos fodechinchos deben coidar, conxecturo eu, que todo é obra do “cogomelo” de polución que cobre esa chaira onde ninguén é nado na chaira. Que ó fodechincho o crearon outros, ou apareceu de súpeto por baixo dunha gorra a cadros de chulapón tirada nunha canella de Lavapiés cando aínda era Lavapiés. Eses mesmos haters son os que non deixan de presumir das mellores praias e de cantarlles ós fodechinchos o refrán daquela de The Refrescos, creo; das mellores luras, non o que se come entre dúas talladas de pan na Plaza Mayor, que é pota ruín; de E para comer, Lugo!; dun leite como non hai outro; do prodixio do caldiño de nabizas; dos bares nos que entras para unha cervexa e saes mantido, e de balde; da terra das mil verbenas, e ó tempo da tranquilidade. Lémbranme a tantos intelectuais galeguistas dos que tanto abondaban (dentro do que era este curral da cultura galega, vaia) ata os 70, tan estomagantes eles, que gababan Galicia valéndose da aridez de Castela. E imaxino que, logo de todo isto, pretenderán que os fodechinchos non teñan interese ningún en se achegar por aquí se non é para comprobar o noso enorme investimento en I+D+i.

E logo está mal ese chufar tan de anuncio de supermercado? Supoño que non. O que pasa é que con tanta chufa ofreces o que hai. E se cadra o que hai non dá para esperar que ocorra nada moi distinto do que ocorre. Se sementas pan e che veñen peteirar os paxaros no gran, marica non chores.

Moitas veces, non sempre, pero moitas veces, un é mesmo aquilo do que presume. E agora direi algo que non ides crer: cada vez máis, os anti-fodechinchos me lembran máis vivamente, na súa éxtase patriótico-costumista, a uns fodechinchos con acento do noroeste e non gato que fican como residentes.

Mal festeiro

Foto: Dimitris Vetsikas

Teño a sospeita de que os malos festeiros adoitan ser malos activistas. O mal festeiro está no pub ás dúas ou tres da mañá (fóra de tempo de pandemia, quere dicirse) canda os seus ex compañeiros do que sexa ou quenqueira que o teña levado alí arrastro, e mira para a cervexa na súa man e nota a parede ás súas costas, e despois mira para o resto da grea a pintar a mona con ese aire tan artificial e sen o menor encanto nin xeito, que é o máis común, sobre todo nos que fan air guitar coa música que abrolla dos altofalantes, e pregúntase “Por que carallo tería eu que facer tal?”. Ser activista non debe ser moi distinto do do air guitar. Consiste basicamente en perder toda dignidade en favor dunha causa que se supón sempre xusta e digna dese sacrificio.

Eu sempre fun un dos peores festeiros deste planeta, se non o peor, con case toda probabilidade. A miña dignidade é coma se fora a miña filla se a tivera, que, se ben lle podería deixar vestir unha minisaia do ancho dunha gravata algunha vez, non a querería ver marchar canda un langrán que mira os programas charramangueiros do Mega, lle presta o tuneado e ten cara de amizade pasada ou presente coa fariña. As chamadas ás armas adoitan causarme unha certa melancolía, pois, e máis cando pasan os anos e lle vai un dando a razón a Voltaire en que o mundo e a xente son como son. Como escritor en galego, hai quen me confunde cun namorado da bandeira oficial non, da outra: cun aguerrido de man na fouce. Cada vez que me pasa, penso nese poeta de filme e novela que senta nunha mesa de café canda outros mortos de fame coma el e comenta a súa distancia con calquera bando: eu pasei fame con todos, con estes, con aqueles e con aqueloutros, explica sen rancor ningún, con toda naturalidade. Eu paseinas putas coa UCD, con Alianza Popular, co PP e co bipartito. Paseinas putas cando aquí se quixo poñer a todo cristo a falar con sotaque de Chamberí e cando se tivo a ousadía de pretender que o galego é o idioma propio de Galicia. O único que España e Galicia me deron foi un cartonciño de leite cada mañá, no tempo de lecer do meu primeiro ano no colexio, penso, cunhas ilustracións de especies da fauna ibérica das que gustaba eu moito. A miña familia tiña tan pouca confianza no Estado xa daquela, e iso que aquí non estaba a Thatcher, e en consecuencia tanto medo de que o leitiño lles acabara saíndo por un ollo da cara, que preferiron non tentar o demo. Acabaría pagándomo a profesora, unha daquelas que lograran evitar a xeración das varadas nos dedos e case sempre tiña un sorriso amable na cara. Resultou custar 1 peseta, ou pouco máis. Nin de balde foi.

E tanto tempo despois, érgome pensando en inglés coa voz de Peter Cushing e se nunha rúa solitaria noto unha presencia sospeitosa a me seguir os pasos, dígome sen mover a lingua “Occhio qua!” coa de Ferrucchio Amendola con acento romano. Linlle a alguén ilustre por aquí que a palabra “majadero” soa moi a barrio de Salamanca, quere dicirse a cousa de señoritingos, pero a min encántame, coma o castelán das dobraxes cinematográficas dos anos cincuenta-sesenta, e tanto me ten quen a pronuncie e en que canle os poñan. Direivos que mesmo o touro de Osborne nun outeiro, visto desde a fiestra dun coche á tardiña, me prestaba. No estético.

O mal festeiro razoa, e a razón sempre trouxo o desarraigo. É coma quen na guerra non escolle bando, que ben pode acabar furado a tiros polo fogo de ambas direccións. E con todo, a min as balas dánme risa.

Un crocodilo onde hai un cadelo

Sløborn é una coprodución alemana, danesa e polaca, e tamén esa serie que venden como a que prediciu a pandemia do coroavirus, porque, malia se ter estreado este xullo, a filmación seica rematou en decembro do ano pasado, cando o enredo de Wuhan aínda nin xurdira. Trata da vida nunha illa alemana e das consecuencias que para os seus catro mil habitantes terá un gromo de “gripe das pombas”. Moitos dos seus elementos hanvos resultar coñecidos: negación inicial da gravidade da situación por parte dun alcalde temeroso de perder o despacho nas vindeiras eleccións, para pedir a intervención do Exército ós dous días, irresponsabilidade sobre todo xuvenil, que quince anos non se teñen todos os anos, teóricos da conspiración que sospeitan que o virus “o crearon nun laboratorio” os científicos do Goberno, percepción cidadá de que autoridades e comunidade científica andan ás cegas, uso obrigatorio de máscara, prohibición de concentracións de multitudes e mesmo un toque de queda. Mais aí remata toda semellanza coa realidade. A tal gripe das pombas causa hemorraxias oculares, vómitos de sangue e a morte en poucos días. É unha serie coa que se pasa decontado o tempo; Nikolai Wagner, o personaxe que máis me presta de todos, se cadra por ter algo propio de todo escritor, como é a falsa aparencia, e algo propio de todo escritor de éxito, como é unha sorte de carallo, é o que salva o dramatis personae. Non debe ser vista coma máis nada ca iso: unha ficción, e en consecuencia unha esaxeración.

Unha das razóns polas que perdín case todo interese neste asunto da pandemia real e actual e restrinxín a miña curiosidade nel ó estritamente informativo é que creo ser das poucas persoas, polo menos por aquí e non sei se no país enteiro, que non observa os feitos con gana de ir petar na porta do veciño ese do chunda chunda desexando que sexa unha festa clandestina e non me permitan unha negativa, nin tampouco botando contas de canto tería que cargar no carro do supermercado para poder botar polo menos unha semana seguida pechado na casa, por “minimizar o risco de contaxio”, por dó dos demais, sobre todos dos “nosos maiores” (en ton empalagoso). Direivos que procuro vivir nunha distancia prudente desde o punto de vista sanitario, pero sen cancelas polo demais: facendo moitas cousas non imprescindibles, pois nisto consiste vivir e non soamente sobrevivir. Onte, na súa columna no dominical de El País Semanal, á volta das súas vacacións, Javier Marías disparaba contra os medios de comunicación españois e o seu catastrofismo constante e trampulleiro de querer facer ver que a situación hoxe equivale á de marzo ou abril. Poñía o exemplo da entrevista a un médico de El Escorial, nunha das zonas máis afectadas en teoría, como é Madrid, na que a xornalista non deixaba de impacientarse perante a calma do home. El falaba das escasas hospitalizacións das que tiña coñecemento e intentaba explicar que non é igual un positivo ca un doente (case ningún dos primeiros pasa a ser o segundo na práctica); ela, doente no sentido máis emocional do termo, invocaba as cifras a cada vez. As cifras, as cifras. Noutro programa, a outro doutor que se expresaba coma o anterior acusábano de “tomar por imbéciles ós cidadáns”. Marías cualificaba esta intención de “terrorismo informativo”.

Eu, máis ben, sospeito que se trata de dicir ó espectador aquilo que desexa oír. Levo días moi distanciado das redes asociais. Cansei de ver o arcanxo Gabriel a soprar a súa trompeta no meu timeline arreo; o delirio, para ser tolerado, debe incluir sequera un compoñente lúdico do que este delirio pandémico carece. Hai pouco puxen no Twitter, como sen querer, que as bacterias resistentes ós antibióticos matan 700.000 persoas no mundo cada ano. Pretendía dar unha idea do cento de pandemias que vivimos cada día con toda tranquilidade, sen actualizacións ó minuto do número de contaxios e baixas, sen mensaxes institucionais, sen escaseza de papel hixiénico e sen xel hidroalcólico. Non tivo repercusión ningunha, como era de esperar. Cando a ansia maior e colectiva é a do terror, o individuo que amosa serenidade é un insensible.

Porque esa é a cuestión, que talvez debera preocupar mesmo ben máis do que debera preocupar calquera pandemia: a facilidade, e diría que mesmo o certo gozo co que se cede perante a sensación do tripulante de barco coas adegas asolagadas na treboada. Unha vez, na rúa, vin unha neniña que se escondía por tras das pernas da nai á vista da mascota doutra persoa, un cadelo de medio metro de alto que lle ladrara dúas veces, e ó tempo, e sen nunca se achegar, a nena sorría. Tanta xente é hoxe coma esa nena. Onde hai un cadelo ve un crocodilo. Onde hai un cadelo gusta de ver un crocodilo.