Babel do carallo

A torre de Babel, de Bruegel O Vello

Preto das oito dunha tarde máis ben desaparacible. A situación facíaseme o que chaman un déjà vu, unha cousa mil veces vivida. Ó primeiro non me decatara e deixárao un pouco atrás, coidando que era un deses fulanos que están no medio da rúa falando sós, e non creades que hai poucos nas cidades. E non. Dirixíase a min, só que non cos acenos imperativos e a voz alta que tan comúns son por aquí. Volvín atrás. Por baixo dunha carapucha que lle tornaría o xusto a poalla da cabeza e por tras dunha máscara cirúrxica algo sucia na beira superior había un bigote cinsento e unha cara de pel torrada polo sol e un par de ollos que (diría eu) viran demasiadas cousas. Do que balbuciu, o único que entendín foi “arabe, arabe”.

O home pronunciaba a palabra co acento no segundo a, polo que coidei que procuraba onde comprar un xarope para o que fose. Non comprendeu nada do que lle dixen en castelán. Pregunteille se precisaba unha menciña, e nada; se buscaba unha farmacia, e nada. Arabe, arabe, insistía. Estivemos arre e xo un bo pedazo. Eu quería saber o que era o “arabe”, porque xa non tiña tan claro de que falaba. El acenaba impotente, case dramático, incapaz de se explicar. Coidara eu entender que era marroquí, así que probei sorte cun Parlez-vous français? “Poco”. Escollín, pois, frases moi básicas. Qu’est-ce que vous cherchez? Non entendeu. Medicine? Non entendeu. Pour la santé? Non entendeu. Est-ce que vous êtes malade? Non entendeu. Fixen o aceno de tusir, de mal no peito. Non entendeu. Balbuciu que “estar muchos sitios: Murcia…” e non sei que máis. Pois se en Murcia estivera, con cristián moito non tiña falado, como hai Deus.

Cando me matou foi cando empezou a repetir “tú buena persona”. Se era sincero, estaba claro que non se informara sobre min, sobre todo no Twitter. Coido que se decataba de que xa eramos dous impotentes. Eu quería axudarlle e el quería ser axudado, e ningún sabiamos como facer. “Tú buena persona”. Si, pensaba eu, por iso, como escribira Fole sobre a súa propia situación despois da guerra, non teño máis có ceo e a terra.

Non sei se serei tan boa persoa como aquel home cría que eu era. Para ninguén será agradable estar con noite ó frío, en terra estraña, cunha necesidade urxente (seguramente) e que a xente non comprenda as túas palabras nin ti as dela. Outra cuestión que dá para pensar é por que este señor se vira obrigado a percorrer miles de quilómetros para ir á procura de “arabe” unha tarde-noite que máis convidaba a estar ó quente. Eu sei bastante diso, de nunca dar estado no bo sitio. Talvez o factor determinante foi ese: a comprensión.

Escuso dicir que, a falta de poder resolver o enigma, o mandei a unha farmacia, que nunca é mal sitio para mandar a quen teña un problema, e seguín camiño con certa amargura. O día xa se me botara a perder igualmente, coma tantos nesta Babel do carallo.

A deriva sinistra. O meiquin of.

A deriva sinistra son cinco relatos que fun escribindo entre os anos 2001 e 2008, aproximadamente. A colección orixinal era máis ampla, pero decidín desbotar os relatos non esenciais. A estes cinco finais coñéceselles decontado a súa querenza pola década dos 90, polo menos se fostes novos en tal tempo, quere dicirse. Malia poderen estar ambientados no tempo presente, porque aquilo do que falan é universal e eterno, a sensación que dan é a do frío do aceiro das navallas, e suxiren o humor salvaxe dos que pouco teñen xa que perder. Cousas estas que hoxe, nestes tempos tan solemnes, non están moi de moda, paréceme.

O relato que dá título ó libro acho que é unha boa definición do que é a soidade absoluta en poucas e en aparencia baleiras palabras. Comodidade xuvenil é o seu equivalente se falamos do desamparo perante a complexidade innecesaria e un algo demente do mundo adulto actual.

Sei onde vives quería ser un pretexto para un relato fantástico, e acabou sendo o que chamarían por aí un “híbrido” de tal e historia da torpeza política e sentimental dunha xeración, se non de todas, dun xeito ou doutro.

A roda de lume e Correnteza inspíranse en parte en feitos reais. No primeiro, o paisano que afirma ver un OVNI é un trasunto de certo veciño de certa aldea do interior de Lugo que tal fixo, como informaron medios de alcance nacional, entre eles algunhas revistas diso que Íker Jiménez chamaría investigación científica; alterei un algo ese relato para o caso presente, aínda que o real era tamén bastante estraño. É por enriba de todo unha historia realista, porque a realidade é máis dura ca calquera trauma digno de Expediente X. O título do segundo é o dunha canción de Tom Jobim moi calmada e doce. Calma e dozura non hai moita na aventura dos dous malpocados protagonistas; foi por facer a coña. Baséase nun rumor que chegou a min hai anos, non sei se arredor da época de esplendor do ladrillo ou pouco despois da explosión da burbulla inmobiliaria, acerca dun escort ou prostituto que tería estado en relacións coas señoras de señores podentes da provincia de Lugo, construtores e políticos en particular e, en consecuencia, en posesión de información delicada, que estaría ameazando con dar ó dominio público se non mediaba ingreso na súa conta bancaria. Tiña toda a traza de invención para matar o tempo nas barras dos bares. Porén, vínlle o seu potencial trasladado á ficción, se ben cun enfoque moi diferente.

Repito con Amazon polas razóns que xa todos saberedes se seguides este blog. Nas editoras digamos “grandes” de aquí non tería cabida de ningún xeito, imaxino. Mesmo nas menos grandes o tería moi complicado. Nunhas, porque pretenden chegar a ser grandes, polo cal este libro mal cadraría coa súa liña editorial. Noutras, esas nas que se dá esa figura do editor activo, por así dicir, ou o seu equivalente no chamado sistema, esixirían como condición para a súa publicación, se é que fose aceptado, uns cambios tan substanciais que acabarían por borrar todo rastro da idea orixinal ou por deixar o resultado final en non máis de 15 páxinas. Son historias que non comprende calquera, moi persoais en máis dun sentido.

Actualización a 3 de novembro: Finalmente, cando desesperaba de podelo facer, foime posible ofertalo, coma sempre, en dobre formato, dixital e papel. Sobre este último, teño que explicar que Amazon puxo aínda máis atrancos dos que adoita poñer, que non son poucos, polo cal a cuberta vos parecerá talvez algo grunge, como diciamos nos noventa, por lenemente borrosa e desenfocada. É un defecto do previsualizador do sistema, que, non aceptando (por algún motivo) imaxes en elevada resolución, obrigoume a subir unha cuberta de calidade pequeneira, por así dicir. Con todo, como tamén a esencia do libro é así, algo rabuda e áspera, acho que lle acae esta estética, e todo.

E non digo máis nada. Aí queda, para quen o queira.

Derivando

O que se leva “dentro”

Penso que é bastante coñecida a escena final de The Third Man, o filme. O escritor de novelas baratas ó que interpreta Joseph Cotten decide facer un derradeiro intento coa que fora moza do seu defunto (ex) mellor amigo, Alida Valli e Orson Welles, respectivamente. Intento de quedaren a ben, quere dicirse. Ela non lle perdoa que el tivera colaborado coa policía para detelo. Cotten agarda á beira da rúa, fumando un cigarro, mentres a Valli se achega coa mirada á fronte, logo de asistir por segunda vez ó funeral do home ó que quixera. Farei un spoiler a quen non o teña visto: ela segue andando, sen aparentar velo, ata saír do plano. Cotten fica alí, fumando, mentres caen no empedrado as follas mortas das árbores do paseo. Non sei cal é a idea detrás da escena. Eu, pola tranquilidade del, inclínome a crer que aínda ve posible que ela cambie de opinión. Non custa nada.

A Valli é unha persoa dominada, como lles sucede a tantos humanos, polos sentimentos. Ó tempo que é consciente de que Welles era un fillo de puta capaz de vender penicilina adulterada que acabou facendo estragos en hospitais infantís, e que non movería unha palla se ela se vira en apuros, repróchalle a Cotten que delate ó seu mellor amigo, porque xa non quere ter trato con el pero aínda o leva “dentro”. Para ela, a lealdade debida está por enriba de toda moral ou decencia.

Aquela xente saía dunha guerra mundial. Non sei que terían pensado se se atoparan no medio dunha epidemia. Moitas cousas terán cambiado desde entón, mais o predominio do sentimental non. A certa indignación colectiva que causan nestes días os botellóns e festas etílicas varias co regulamento e recomendacións sanitarias a xeito de felpudo non atopa fírgoa no valado da necesidade gregaria dos festeiros. É comprensible, se se pensa un pouco. Están a construír ou asegurar a súa rede social analóxica, a que lles posibilitará chegar a unha parella, a un traballo ou a un préstamo sen xuros. Porque, para quen aínda non se decatara, en países coma este case todo, se non todo se consegue mediante esa rede, dun xeito ou doutro, cada individuo no seu nivel particular. Se volvemos ó exemplo cinematográfico, consideremos que a existencia de moitos filmes da listaxe dos 1001 que cómpre mirar antes de morrer se logrou a horas tardías da noite e seguramente non comendo galletas e xogando á brisca.

As lealdades que nestoutras noites se crean tampouco entenden de vida nin saúde allea ningunha. Tamén pode darse que o que se procure non sexa chegar, senón fuxir. Que sentar en silencio mirando a programación televisiva enlatada e caer na conta do que é a propia miseria sexa moito peor ca calquera virus. Tanto a uns coma a outros, pódeselles predicar canto se queira, que eles non atenderán ó dito, cativos do que levan, coma a Valli, “dentro” de si.

A “dona” e o “criado”

Foto: Sven Lachmann

Coñézoos de vista. Matrimonio do que chaman mediana idade. Teño estado algunha vez no negocio dela; sempre me pareceu un lugar algo desordenado e mal iluminado. É unha muller de aire algo serio pero non severo, en boas relacións coa xente do barrio, polo que se di. El non sei en que traballa. Case sempre viste con moita pulcritude e parece home afable e máis educado do que por aquí é costume; a min xa non me saúda, supoño que porque a certa intimidación que a miña presencia causa nalgunha xente, ou estrañeza, non sei, debe telo disuadido definitivamente de facer tal, como me sucede con tantas outras persoas.

Un día oín que ela comentara de cando en vez detalles da súa vida en común a algunhas amigas. Seica esta muller non padece o agobio que padecen tantas outras por mor de ter que atender ó coidado da casa e ó traballo de fóra a un tempo. No tocante ó primeiro, sería o seu home quen tería conta de boa parte del, permitíndolle así unha folganza non menor cá súa propia, imaxino. Algunha das súas interlocutoras teríalle preguntado como era isto, e ela teríalle contestado que xa tiña “o meu criado” para tales tarefas.

Descoñezo o ton co que dixo semellante cousa. Moi probablemente, carecería de calquera odio e mesmo de desdén; vexo aí, talvez, unha fanfurriñada moi de barra de bar. E é que non é preciso o matiz negativo: pódese falar do can da casa co meirande dos agarimos, pero o can non deixa de ser can nin de comer debaixo da mesa nin de durmir nun curruncho. O que eu sei é que, se alguén a quen se supón que aprecio ata o punto do compromiso matrimonial se esmera en me facer a vida máis doada, cousa que nin é heroicidade ningunha nin tampouco debe terse por obriga sobreentendida, o único concepto que desa muller non tería é o que a deixaría á altura do servizo doméstico.

Coido que todos teremos oído de cousas semellantes. Eu, de moitas aínda hoxe. Mesmo no trato diario con certas mulleres me teño visto obrigado a renunciar a unha das miñas excentricidades, como é a cortesía. Cada vez que dobraba o lombo para que a outra, á que sabía xa cansa e de pouca forza, non tivera que dobrar o seu, tiña a impresión, xulgando polo seu comportamento posterior, de estar a facer algo absurdo. Son vello para cambiar e xa non renunciarei ás miñas excentricidades, e aparte levo mirados demasiados filmes da Hammer Films, mais agora procuro ser máis selectivo e menos persistente.

Haberá quen siga a dicir que facer algo polos demais non custa nada, mais se cadra a razón de que tantos prefiran non facelo está máis clara do que nos parece.

Haberá quen pense que o mundo cambiará para mellor cando unha negra queer ocupe a Casa Branca ou presida Inditex. Para min, o mundo cambiará para mellor cando os considerados non reciban o tratamento de criados.