Os sobrios

Foto: Mikhail Mamontov

Supoño que debera estar a ler a [poñede aquí o voso autor barra a, esquecido barra minoritario, refuxiado albanés existencialista moderno barra activista subsahariana de frases moi sonoras barra misántropo finés barra eu que cona sei con tal que o barra a reivindiquen os barra as universitarios barra as que van de guais e son uns barra as repuntantes no fondo], ou se non a Dostoievski, no sitio de escoitar na internet Bottle o’ Groove ou algunha emisora de música dos 80, fedellar no Inkscape na cuberta dun libro que non sei se acabarei publicando ou simplemente botar os días a rebulir intranquilo sen saber moi ben que facer. Pero non estou a ler ó barra a autor barra a, nin a Dostoievski. Se temos que proceder en función da experiencia allea, como con tanta frecuencia se nos insta a facer (“compara como acabou ese, que pensaba deste xeito, e aquel outro que pensaba doutro diferente”), os lectores barra as do autor barra a ou de Dostoievski son polo común uns barra unhas cretinos barra as moi lidos barra as. Así que, por esa medida, escollín ben, digo eu.

Despois do Nadal, quere dicirse este sábado pasado, o primeiro que fixen ó saír da casa foi tirar fotos da xeada nos prados, ou no que o desenvolvemento urbanístico perralleiro deixou deles. A xeada está en perigo de extinción. Cada ano hai menos días dela. Poida que, á volta de dez ou vinte, xa non volva xear. Así que achei oportuno capturar a súa imaxe para vindeiras xeracións. Os indios norteamericanos, algúns cando menos, crían que a alma quedaba presa nas fotografías; sería divertido que a xeada quedara presa no produto da cámara do meu móbil.

Foi o máis relevante que fixen en todo o día, e case con toda probabilidade será o máis relevante que faga no que resta de ano, Deus vaia con el, por certo. Digo relevante de verdade, non o que tanta xente entende por tal. Cada vez estou máis convencido de que esa teoría que virou lugar común do rock and roll de que o único que importa é vivir axiña e deixar un cadáver fermoso non vai desencamiñada. Habería que tirarlle a palla, naturalmente: no sitio de meter merda no corpo e foder con todo o mundo e demais tiros no propio pé e corda longa para os baixos instintos que tanto divirten ós barra as cretinos barra as dos autores barra as ou mesmo de Dostoievski, se cadra vale moitísimo máis mirar a xeada nas mañás soleadas do inverno, mentres as haxa.

Prometo que non estaba drogado cando escribín isto. Como moito, nostálxico.

Os “libres”

Sendo noviño, non estaba eu certo de se podía existir algo chamado liberdade. Era natural que así fose, sendo como é un concepto complexo e sendo como eu era algo pasmón. Os profesores de Ética e Moral do que hoxe é a Secundaria, valéndose da que talvez sexa a súa meirande habilidade e facendo aquilo polo que lles pagan ou pagaban, amosábanme moi doadamente a inconsistencia de toda teoría miña ó respecto. Hoxe sei que non existe tal cousa. Falei disto, penso, na primeira entrada desta nova andaina do blog, hai 3 anos. Existen dependencias que anulan a posibilidade de manobra á vontade, e existe outra posibilidade, a de elección, que implica unhas consecuencias sempre.

Estes días apareceu na rede un artigo no que o autor, por medio de preguntas a supostos expertos no tema, se preguntaba como hai tan poucas voces discordantes no panorama literario galego, por así chamarlle, actual. A inxenuidade de quen tal se pregunta é parella á miña de quinceaneiro. Primeiro punto: dependencias. Non é unha cuestión de talento, non é unha cuestión de valía, non é unha cuestión diso de significado algo escuro chamado “calidade”. Pode terse todo iso, e porén non vai o conto por aí. É unha cuestión de relacións públicas. A min, que o fontaneiro que me arranxa as avarías da caldeira de xeito eficaz e económico non guste da xente coa miña faciana e co meu nome e cos meus gustos, e/ou que eu mesmo nos guste dos seus, impórtame o mesmo que o ciclo reprodutivo dos osos de auga, mentres siga a facer o que fai. Moi ó contrario, aínda me tería a súa gracia. A meirande parte do resto da humanidade, en cambio, non chamará a un fontaneiro (a quen xulgue) antipático. A arbitrariedade humana é xeada negra para a lóxica.

Tamén temos unha liberdade relativa. Eu caín na conta de tela hai ben tempo, e con todo menos do que debera ser. Non é que decidira resultar antipático, porque esas cousas rara vez se deciden, senón que suceden. A realidade é que estes retallos que escribo neste blog apenas lle interesan a unha persoa aparte de min, e os meus libros, a ninguén. Cando o penso, os anos xa me fan as cóxegas nos beizos para tiraren o sorriso. Hai vinte e pico anos, teríame parecido alarmante ou, como mínimo, sorprendente. Alí de onde veño, “liberdade” é todo máis lugar común nas cancións melódicas. Pero sono: podo dicir o que me pete. Naturalmente, e velaí cara onde leva o meu razoamento anterior, quen é libre sempre paga un prezo non pequeno.

Así que sabede que o comercial que vos peta na porta e vos pregunta se xa tedes suministro de liberdade, e vos oferta a instalación gratuita, é un falsario. O tempo presente é, neste sentido, unha campaña promocional continua para nenos que aínda estrañan os cueiros. A nosa escolla posible é rir do demo.

Os abandonados polo sentido do humor

Foto: Arek Socha

Nunca fun ó quirófano por cousa seria. A primeira vez, fixen a coña de solicitar, xa que estaba, dous favores: dado que me ían cortar un pouco a cara, que aproveitaran para lle dar a feitura aproximada da de Hugh Jackman, e que, xa que fixera a viaxe, me extirparan o apéndice, para aforrar desgustos e visitas posteriores. Nin a cirurxiá nin as enfermeiras amosaron o menor sentido do humor. Seguíronme a corrente con escasa convicción, con ar de “a ver se así cala”. Comprendo que lles parecera a actitude máis correcta: máis profesional. Dubido que se decataran do moito que detesto (ata o límite da sensación física de repulsión) o hoxe chamado pomposamente “entorno hospitalario”, que do segundo ten máis ben pouco, por certo, e que tal era o motivo maior do que deberon entender coma intentos de facer o gracioso sen a menor pertinencia. Outro motivo poderoso é que descreo da solemnidade como norma, a diferencia de tantos outros humanos que cobrarán a xubilación. A humanidade, para min, implica facer o que ás veces non parece profesional. Se debes escoller entre amosar humanidade e profesionalidade porque as dúas cousas ó tempo non son compatibles coas túas capacidades, igual as túas capacidades son un tanto limitadas, tamén o digo.

A miña idea da importancia do sentido do humor xa a saberá quen siga o que por aquí escribo. A novidade é que, desde hai un tempo, entrei noutra fase, se se quere dicir así. A carencia de sentido do humor dos demais interfire directamente na miña procura das pezas a encaixar para acadar un día en paz. Quere dicirse, que me toca moito o carallo a pobreza de espírito allea. Debera, talvez, producirme máis ben pena, supoño, o tránsito de seres que coidan a estar a facer algo que importa e a realidade é que só buscan como poder figurar na lista de persoeiros do departamento dunha universidade ou dun sistema literario, como pagar un día a letra dun Audi berlina, ou a casa á que os seus fillos falsamente emancipados volverán tantas veces xantar ou soamente loitar (na forma do activismo, para máis vergonza) polo que non ten solución, polo que sería un erro de poder levarse a cabo e polo que ó resto do universo lle inspira unha enorme indiferencia. Porque todos eses esforzos e esas loitas consumen a alma e anubran o xuízo sen remedio. Igual que tantos teiman en traballar no inútil e deixan en segundo plano o esencial, tantos son irreverentes cando deberan ser serios e viceversa. E resulta que non é pena. É irritación e, xa que o outro luns falaba de distantes, tras dela virá a distancia.

Creo que o mundo sería un lugar aceptable para vivir se a xente fose quen de estar de coña nun quirófano, e se isto se aceptase e mesmo se agradecese. Porque case nada do que o persoal sanitario sen sentido do humor coida que paga a pena, esa seriedade, a paga.

Os distantes

Hai nun horror-western, como din por aló, coa ambición artística xusta chamado Bone Tomahawk un personaxe que é secundario e moi significativo. John Brooder (Matthew Fox, famoso pola serie Perdidos) pasea pola viliña de casas de madeira entre outeiros de Bright Hope co seu andar fanfurriñeiro e o seu traxe branco. Nótase que é persoa que non cae especialmente ben, por detalles as máis das veces. Cando o sheriff (Kurt Russell) lle dispara nunha perna a un forasteiro que se resistía ó arresto e o manda ir polo doutor, Brooder chega de volta coa encarga cumprida e fica alí de pé, ata ser despedido cun “Pode marchar” seco, reticente, sen agradecemento sequera por educación, malia verse que o seu interlocutor é persoa afable cos demais. Estando o doutor borracho coma sempre, trouxo á oficina do sheriff á segunda persoa máis cualificada da vila para tal mester, a muller do vaqueiro (home que transporta gando) Arthur O’Dwyer. En canto ela lle abriu a porta e o viu alí coa súa pose altiva, tamén se fixo ver a animadversión na súa expresión, que non nas súas palabras, como é habitual en demasiada xente.

Non son nada estraños en aparencia estes feitos, e en cambio din moito. Axiña se saberá por que. Brooder é arrogante e antipático. Non é que se meta con ninguén, mais tampouco convida a súa actitude a facer vida social con el. Cando a señora O’Dwyer sexa secuestrada por uns indios nada comúns e teña que saír da vila unha expedición de rescate, da que Brooder será parte “porque é conveniente que vaia quen máis indios matou de todos”, di el, veremos que nunca se achega ó lume canda os outros polas noites e durme algo afastado. Tardaremos en saber por que é así. El mesmo o explicará, case por descoido, como sen darlle importancia, máis adiante. Que os indios maten e violen á túa nai e á túa irmá, dirá, é algo que deixa marca nun neno de dez anos. Así, sen que se nos especifique, entenderemos, se é que temos notado no padal o sabor da infelicidade durante certo e elevado número de días ó ano, tanto a razón do seu racismo coma a da distancia causada pola imposibilidade de amosar as súas emocións, polo violentas que son, que seguramente o acompañou desde aquela.

Sempre que miro este filme lembro tamén aquel mozo co que coincidín durante un tempo. Unha noite volviamos á casa e, porque bebera ou polo que for, contoume, bagoando, daquela moza que tivera, que unha noite tratara de lle facer as beiras a outro diante dos seus mesmos nefres, borracha como estaba, e que despois volveran á casa e ela, impotente por non ter logrado o obxectivo, teimara en botalo da cama a couces. Aquel mozo era por enriba de todo contido; abonde con dicir que, dos dous, o paiaso era eu.

A xente de Brigh Hope, ó tratar con Brooder, non se preguntaría por que Brooder era como era, igual que a xente de aquí, ó tratar con aquel mozo, tampouco se preguntaría por que el era como era. A xente non fai iso. Á xente tanto lle ten. Simplemente, se atopa distante a alguén, e aínda sen esperar a coñecer o que ese alguén teña para ela, nin a comprobar se a ese cardo lle caen as espiñas acariñado pola man axeitada, non se achega, preferindo a compaña de quen se abra máis, de quen a faga rir, de quen lle faga esquecer os seus problemas. Velaí a profunda inhumanidade dos humanos emocionais. “Será se ti o dis, pero iso non é cousa miña”, replicarían se se lles explicaran as circunstancias que ignoran, coa meirande indiferencia.

O distante Brooder explicou as súas circunstancias camiño do que (atención, spoiler) sería a súa morte. Aquel distante mozo precisou de horas infrecuentes por rúas silenciosas para tal. Puidera ter sido máis doado. Abondaría con falar cos distantes sen agardar por unha ocasión extrema. Poida que non sexan, en verdade, tan distantes. Poida mesmo que os distantes sexan os que menos distantes semellan.