Matthew McConaughey e os tomates

Foto: Gábor Adonyi

Unha coñecida miña coa que aínda falei o outro luns pertence a unha caste que, polo menos ata non hai moito, era ben abundante. Gábase de ter cotizados na Seguridade Social vinte anos de traballo temporal. Ultimamente non, mais anos atrás recomendaba a calquera con facturas pendentes de pago o camiño do emprendedor, por dicilo así, coma se calquera tivera esquecidos dentro dun calcetín uns milleiros de euros para armar unha start-up de futuro sempre ben incerto. Tamén se gaba de ter logrado eses traballos temporais a forza de mentiras: invariablemente, e fose cal fose a tarefa, afirmaba ser unha experta nela, ou case. Atopa inconcibible que haxa quen non faga o mesmo. Entende que a honestidade supón a autoexclusión. Nunca lle preguntei pola súa orientación ideolóxica; imaxínoa asistindo a simposios sobre emprendemento e a mítins que terían en común demasiado, desde os traxes e gravatas ata a prédica acesa a favor dos que non se queixan nin sequera cando teñen todo o dereito a tal.

Esta muller ve a vida coma unha sucesión de heroicidades pequenas, e para moita xente así é. A ignorancia voluntaria das propias limitacións, que deixa á persoa tan preto do éxito coma de causar unha hecatombe, é algo sen o que esa vida se pode volver moi complicada por esixencia social. Todos coñecemos historias de quen ocupa a posición que ocupa e ten o que ten porque un día entrou onde se lle prohibiu que entrara. Mesmo onde non era sensato, tanto polo seu ben coma polo de outros, que entrara. Se vas mocear e sabes bailar tan ben coma un penedo, non haberá moza á que lle enchas o ollo se non fas por bailar, logo non terás moitas probabilidades de atopar con quen compartir un alugueiro, unha lavadora e, máis adiante, un recibo da contribución e dous fillos se non fas por bailar. Comentaba o actor Matthew McConaughey, lembrando o seu gusto polos espectáculos de loita libre, que sendo noviño foi a un armar baralla. Botoulle por enriba a un dos loitadores unha presada de tomates moi maduros. Cando o expulsaron do recinto, volveu entrar por unha fiestra e repetiu a falcatruada con outro. Foi unha infracción do regulamento por partida dobre que seguramente lle valeu a admiración de outros. Nas probas que fan as promocións grandes de loita libre nos USA, por certo, os veteranos dese mundo recomendan ós aspirantes que esaxeren a súa estatura e peso. Moitos acabaron por gañar un contrato así.

O momento no que falei coa miña coñecida liberal-emprendedora é o da lamentación colectiva por mor da neglixencia dos que non respectan unha corentena ou non usan correctamente a máscara ou se xuntan a facer un “macrobotellón” ou as tres cando todo iso, que custa saturacións das UCIs e vidas e aumentos das restricións pandémicas, está estritamente prohibido. Pretendemos que o xogador de póquer que se criou cun as oculto no forro da chaqueta vire honrado agora porque precisamos os cartos da partida máis cá el. Ou que a miña coñecida recomende a honestidade nas entrevistas de traballo.

O meu veciño

Foto: Sergey Korchanov

O meu veciño poeta chamou por min o outro día na rúa, con esa naturalidade súa tan difícil de simular. Estaba aliviado de verme á volta de vinte días, dixo (foran algúns menos, só que daquela non falaramos; ás veces pasa por diante dun sen aparentar ver). Preocupáballe que tivera eu collido o coronavirus, díxolle á miña máscara FFP2 a través da súa máscara FFP2: el anda moi inquieto coa posibilidade de collelo. Semellaba considerar unha grande contrariedade o meu hipotético ingreso na UCI do HULA ou unha perda lamentable a miña hipotética morte. Preferín non pedir a necesaria aclaración, e ó tempo algo tenra achei a súa identificación coma membro dunha minoría, ben máis meritoria cá do activismo actual pola terrible soidade que implica.

O meu veciño poeta é, aparte de poeta, grafiteiro. Iso di, que podería moi ben ser unha coña, ou unha ficción. El non se presenta coma tal decontado. Di que “pinta”. E que pintas?, pregunta un. “Os grafitos”. Teño vistos algúns dos que el afirma ter pintado, e diría que a ficción, se tal é, resulta verosímil pola súa incoherencia aparente. Hai tempo disque pintou, ben preto da miña casa, por certo, un que identificaba a obra dun pintor coas cagadas das galiñas. Eu interpretara mal o texto. Coidaba que lle chamaba merda á pintura do fulano, e non. Explicoumo estoutro día. O “e” entre o nome e a merda era conxunción, non verbo. Quixen saber que sentido tiña tal asociación. “Xa non me lembro”. Seica lle suceden moito, eses “lóstregos asociativos”.

O meu veciño poeta e grafiteiro e máis eu temos en común que coidamos que o que de certo importa na vida é o que menos parece importar. Non comprende o símil das cancións da radio, pero si sabe que xa vive pouco máis que para a beleza. Tiven que decepcionalo un algo cando lle revelei que xa esquecera o último que lera de T. S. Eliot. Con todo, creo que me ve coma un membro do seu club. Dígoo porque, antes de se despedir, diante do meu portal, me preguntou, sen ningún ton en particular nin vir ó conto, se eu cobraba unha paga. O meu veciño poeta e grafiteiro cobra unha non contributiva, solicitada no seu día seguindo o consello de certo escultor moi célebre en Lugo.

O meu veciño poeta e grafiteiro afirma ser esquizofrénico, pero algo é algo.

Facer o niño na árbore que vai caer

The Night Digger (“O enterrador nocturno”, máis ou menos) é un filme británico do 71, penso que bastante ignorado ou esquecido hoxe, que parece brincar el só desde a pila de discos á bandexa do meu reprodutor en días borrallentos e silenciosos coma estes. Baséase na novela Nest In A Falling Tree (“Un niño nunha árbore que está caendo”) de Joy Cowley. Non tiven ocasión de lela, e dubido que se teña publicado sequera en España. Tampouco o filme está dobrado ou subtitulado, que eu saiba. Orixinal e adaptación difiren no tocante a certos nomes e lugares (a novela ambiéntase en Wellington, Nova Zelandia; o filme, nunha vila de Inglaterra, nas Midlands, a xulgar polos acentos) e serían similares no esencial. Unha muller solteira de corenta e tantos vive basicamente para ter conta de súa nai adoptiva cega e da vida social desta. A chegada dun intruso virá cambiar a súa rutina e as súas expectativas.

No filme, Maura e máis súa nai viven nunha mansión vitoriana algo ruinosa (na realidade foi escenario de filmes de terror da Hammer; hoxe é un hotel), e durante a meirande parte da metraxe chove a caldeiros. Maura é moi dependente de súa nai: nótase no seu xeito de comportarse con ela, mestura de indecisión de nena que teme contrariar ós maiores e resignación non libre de certa amargura de adolescente que non se pode emancipar. A súa vida social é a típica da Inglaterra rural de entón: o organista do coro da igrexa, a veciña que se mete en todo ou a esposa do vicario que organiza vendas benéficas de confitura de mazá. Nótase ben que Maura detesta todo iso cunha enorme tranquilidade, ó ser consciente de que non ten máis lugar onde ir nin máis nada que facer, de que o seu tempo para aventuras xa pasou. Nestes casos, a historia demanda unha viraxe súpeta de rumbo, que aquí se materializa na forma dun vinteaneiro descoñecido que acode un día ofrecendo traballo a cambio de teito e comida. Na novela, seica o seu perfil sería o do sedutor e calculador. No filme, Billy, que así se chama, encaixaría máis no do inadaptado. Non aparenta pretensión ningunha de seducir, nin cálculos acerca de nada en particular. Afirma que só busca onde estar e é probable que sexa sincero. O que non explicou á nai de Maura, que decidiu aceptalo porque unha coincidencia de apelidos lle fixo pensar que podería ser o seu sobriño neto, é que a violación por parte dunhas xitanas sendo el neno lle deixou o efecto secundario do hábito de entrar de noite nos cuartos de mulleres novas, matalas e enterralas en solares en obras.

O que todo o mundo na súa contorna pensa é que Maura, como orfa que é, llo debe todo a esa muller severa e maliciosa, cega e feble do corazón, mesmo se iso implica deixarse vampirizar. Máis considerando que a única vez que quixo fuxir dela, para casar, e tivo a desgracia dunha hemorraxia cerebral, a única que ficou ó seu carón foi ela. (A actriz, Patricia Neal, non debeu atopar moita dificultade para preparar o papel: padecera non un, senón tres aneurismas seis anos antes, estando embarazada, por se fora pouco. Morreu en 2010.) Pero Maura sabe por que ficou, e non foi por bondade. “Esa muller nútrese da calamidade, da desgracia”, algo así di á volta do hospital onde a deixou por mor un infarto. Non é diferente a tantas outras nais da vida real que, a falta de ser quen de percibir a beleza da vida e dunha dirección vital, abrazan a decadencia con certo sadismo.

O que máis me presta da historia, por novidoso, é que, subvertindo por enteiro o canon, a muller marcha canda o psicópata. Maura rematara por sospeitar, sen lle importar, o que Billy fixo e é. El só lle contou que non está ben, e que fai cousas sen querer facelas. E pediulle que non o deixe só. E ela dille que non o deixará só. Así que manda á merda á nai, que segue hospitalizada, gañando o desprezo da tribo, quita do banco os aforros, 800 libras, uns 11 ou 12.000 euros de hoxe, reflexo evidente do tempo que renunciou a vivir, e marchan para unha cabana das Terras Altas escocesas, lugar que cadra moi ben co termo “remoto”. O final non é feliz, nin tería por que selo.

Malia a impresión que poida dar o lido, de terror e truculencia hai ben pouco nesta historia. Trata da resistencia soterrada do individuo ó papel que a sociedade lle impón, e do valor dos paxaros que, como di o título, fan o niño na árbore que vai caer. O valor dos desesperados.

A medalla de Rhodes

Armouse un rebumbio moi predicible coa concesión da nacionalidade española a James Rhodes. Para algúns é algo merecido. Non sei exactamente cando se chega a merecer unha nacionalidade, nin se é algo que se poida “merecer”, pois non vexo que en verdade supoña honra ningunha. Si comprendo que pode facer a vida máis doada en certos aspectos, e sei que haberá milleiros ou millóns de persoas que ben gustarían de que así fosen as súas, que estaban na ringleira correspondente moito antes de chegar Rhodes (e moitos outros “persoeiros” antes ca el) e que alí seguirán neste momento e seguramente durante bastante tempo.

Os favorables á gracia concedida polo goberno español, que si a entenderán como honra, semellan ver o novo DNI do músico coma unha sorte de condecoración. É estraño, ou non tanto a estas alturas, como a multitude pode chegar a distinguir coa calidade de heroe a quen apenas amosa unha imaxe pública ben traballada e foi presa da traxedia un día (coas súas cicatrices), sen mérito coñecido para semellante distinción, porén. Non o digo en sentido ofensivo. Rhodes é un pianista pasable para o meu oído pedestre, e un articulista e escritor se cadra menos dotado, mais non o creo xusto acredor do Nobel da Paz nin máis digno dunha estatua na Plaza Mayor ou en Leicester Square ca moitos outros seres humanos.

Hai quen califica o acto de amiguista. Eu respondo, sempre que se toca ese tema, que aquí, entre Ortigueira e Cullera, entre Badalona e Lepe, o trato de favor é conto vello; nunca aceptable, si ben habitual. No caso deste señor e da xente coma el, teño a impresión de que quen recibe ese trato non é propiamente o nome de James Rhodes, senón o que representa: unha potencia de sedución imparable para demasiados adultos de mentalidade diversa. Perante unha riquiñez, se se me permite o palabro escrito sen o menor matiz de desdén, sumada á amplificación imprescindible dos medios de masas, o mundo, polo menos o chamado occidental, cae de xeonllos e bagoa do fervor. A razón maior pola que a Rhodes lle deron unha columna nun dominical (non sei se noutros medios tamén) no canto de lla dar a un xornalista ou escritor de e con oficio é que unha bibliotecaria de corenta e tantos e un deseñador gráfico de vinte e moitos lla darían se os sentaran na cadeira do director con plenos poderes. Iso chámase estratexia. Amigos si, mais a vaca polo que vale.

Sobre a calidade de benefactor social que para certa xente tería Rhodes, direi que tivo o enorme infortunio de pasar polo que el contou, e ten a enorme sorte hoxe de que tantos ollos o teñan lido. Non sempre sucede, nin moito menos, nun mundo inzado de calamidades e inxustizas tan pregoadas en tantas ocasións coma escasamente escoitadas polo común. E é que case todo o que dicimos é susceptible do esquecemento.