A man da persoa amada

Nun capítulo de Mindhunter, había un asasino en serie que, ó ser entrevistado na prisión polos dous protagonistas, axentes do FBI especialistas en conduta criminal, afirmaba que toda interacción humana, mesmo coller a man da persoa amada, é un acto de violencia. A ambientación da serie corresponde ós anos 60-70. Un comprende decontado por que esa persoa xamais poderáía vivir nunha sociedade civilizada, verdadeiramente ou en aparencia, como o son con frecuencia as actuais. A civilización implica, en maior ou menor medida, devolver todos os saúdos que cada día se reciben na rúa. No trato diario superficial coa xente, é moi doado percibir o estrés que lle causa seguir o regulamento social. A primeira vez saúdan con bo humor, a segunda con seriedade, a terceira con desleixo, á cuarta cruzan a rúa. Estes seres non queren ser seres sociais. Coma certo personaxe de ficción, aman demasiado a súa soidade, que para eles consiste en saudar só a quen lles peta saudar.

Desde hai tempo, sobre todo desde que nos debates electorais participan partidos de ultradereita, e máis aínda desde que (ex) membros do Goberno español reciben por correo balas de fusil, este estrés maniféstase na expresión-mantra “con fascistas non teño nada que falar”, e en citar, para contradicilo, ese lugar común segundo o cal “toda opinión é respectable”. A primeira, se non se pronuncia coa cabeza a ferver, se se profundizou no seu significado completo, é o que adoita chamarse “unha declaración de intencións”: se as cabras do veciño che veñen rillar na horta e non se pretende dialogar, xa se sabe que alternativa queda, tendo presente que os animaliños non desaparecen porque se olle cara o ceo. A segunda, non sei como semella pasar desapercibido, é unha cita errónea. A correcta viría dicir que poden non respectarse as opinións de alguén, pero debe defenderse o seu dereito a expresalas.

As dúas ideas son evidencia de que o asasino de Mindhunter anda ceibe dentro dun. De que se está afiando o coitelo para que rebane o pescozo das cabras dun golpe, e de que se está cargando a escopeta para cando veña o veciño mirar por que non volveron para o seu prado. Ou para cando a persoa que nos quere nos colla a man se temos o día revirado.

O pánico na cima das árbores

Houbo un tempo no que coidaba que un día había ter unha casa a unha distancia razoable da cidade, feita de boa pedra, teitada con boas tellas, rodeada por uns ferrados de herba e unha horta e se cadra algunhas leiras, e talvez unha muller e dous fillos, que naturalmente serían serena e capaz de meter os pés nun prado mollado con certa clase ela, alegres e incapaces de coller perrencha ningunha eles. Foi hai moito. O esencial é que eu me vía volvendo non ó que aspiraba boa parte da clase media deste país antes de ser aniquilada pola avaricia de algúns e o colapso continuo dun sistema, senón ó que debera ser o meu estado máis ou menos natural como ser humano. Si que era coñón eu, xa daquela.

Ultimamente o Twitter dáme un bo recordatorio de por que non me tería favorecido a realización daquel obxectivo: está cheo de xente aterrada por mor de fotos de arañas. Non vou esaxerar dicindo que son grandes coma puños. Son desas que ves nun curruncho de súpeto e, malia non seren velenosas nin perigosas de ningún outro xeito, se o teu instinto garda intacta a lembranza das súas parentes do tempo no que os que darían orixe á humanidade vivían nas árbores, pegarás un chimpo de metro e medio cara atrás. A xente responde con GIFs de lume. Comprendo tales reaccións. Houbo baloncestistas que subían ben dos dous metros de estatura e andaban polos 140 quilos que vivían as concentracións de equipo no rural a rentes do pánico: alí os insectos e arácnidos, como saberedes os residentes, adoitan ser dun tamaño considerable. Como digo, seica esta aracnofobia é un mecanismo psicolóxico que procede doutros tempos, cando a fame obrigaba estes bichos, moito meirandes e temibles ca hoxe, a rubir polos toros, entre a follaxe das cales se ocultaban os (máis cativos) parentes remotos dos que hoxe ocupan a cima da cadea alimentaria.

Creo ter lido ou mirado a entrevista a un gaucho que mesmo tiña páxina no Facebook ou cousa semellante. Nun momento dado, se cadra en resposta a unha afirmación rutinaria do xornalista que montaba á súa beira acerca do benestar animal, o gaucho, coma quen non quere a cousa, deixaba caer que o seu cabalo, por bonito que fose e apracible que semellase, había sacodilo do seu lombo e tripar nel no chan á primeira ocasión que se lle presentara. Poucas veces se ven explicacións máis precisas do que é, no fondo, a relación entre a humanidade e a natureza. Porque o grande paradoxo é que, cada vez é meirande a miña convicción, o lugar do ser humano é aquel onde nunca debera ter existido máis tracción cá das propias pernas ou, como moito, a animal, onde non lle fora preciso emigrar a ningures para se garantir a supervivencia nin para presumir dunha falsa realización persoal, onde os nenos non tiveran smartphone e onde, si, houbera arañas coma camións e o risco real de que un cabalo lle desfixera a cabeza. Chegamos ata onde a intelixencia e o medo nos deixou, que non ata onde estaba previsto que chegaramos.

Outra “unpopular opinion”

Foto: dexmac221

Onte pola mañá abrín a ventá e, mirando para o ceo, aventurei que había precisar as botas e o paraugas. Coidei que o que estaba a ver por enriba dos tellados coma unha tonelada de cinza era unha nube. Xa na rúa, deume que pensar o que viñan falando un par de fulanos por tras das súas máscaras. Compadecíanse dos empregados; a empresa non che tiña duda, como din por aquí. Tamén cambiaron opinións sobre a facilidade coa que se inflaman os químicos. Botei unha ollada por enriba do ombreiro e foi cando saín do meu erro. Ningunha nube botaría raíces na terra coma un carballo moi inclinado cara a esquerda, que era a feitura aproximada do que estaba a ver aló atrás; máis ca na terra, direi mellor en varias naves industriais. Canda o pan e o xornal recibín de balde o avance informativo de mostrador. A conxectura maioritaria suxería que a pandemia deixara unha ruína que en parte aliviaría o cobro dun seguro contra incendios. En cidades coma esta dáse ás veces a convicción de que o lume soluciona o que ningunha administración pode ou amosa vontade de resolver.

O xornal traía un artigo de certa celebridade no que, no texto destacado, afirmaba que estaba a superar este tempo co apoio das súas persoas máis íntimas. Non lin o artigo. Intuín a que “tempo” se refería. Desde o día un do confinamento, nos medios e nas redes persiste o tema do deterioro psicolóxico de quen se debe confinar, causado pola incerteza e pola imposibilidade de facer unha vida social coma a que se adoitaba facer antes de marzo pasado. Fálase de depresións e empeoramento de doenzas mentais. As dúas cousas son comprensibles: a sanidade pública leva sen tratar con xeito ós doentes mentais desde que a Felipe González lle deu por pechar sanatorios a ducias nos 80, coas consecuencias que eran de prever. Lóxico é que a xente se deprima: en países coma este entre Ortigueira e Cartaxena e entre Reus e Lepe, non cómpre moito para se deprimir, apenas abrirlle a ventá á realidade como eu lla abrín á nube de tóxicos (e igual que fago coa realidade sempre que podo, volvín pechar decontado). Tamén unha preocupación pola saúde de parentes e amigos entra dentro do normal. E digo preocupación, que nada ten que ver coa depresión, pois a primeira indica certa esperanza, mentres que a segunda supón a resignación. Mais deprimirse por non poder ir de copas ou de vacacións a Valencia se cadra implica que a estrutura existencial do interesado barra a é algo precaria, por frívola.

Se eu non notei depresión ningunha, non digo que non poida ser porque peor da cabeza do que estou non podo estar. Hai que estalo, supoño, para pretender vivir como vivo. Non me perturbou a incerteza cando a fin destes días estraños non se albiscaba, nin me perturba agora. Tróuxome a irritación e a impaciencia, coma a tantos outros, imaxino, ós que non lles queda outra ca pagar polos pecados e a teimosía alleos. Se se trata de manter á natureza lonxe da porta, xa que traería unha morte rápida no sitio da morte lenta que é de rigor en seres civilizados, era e é cuestión de tempo que o ser humano arranxe de mellor ou peor maneira o que desfixo, antes da vindeira desfeita, que un día será irreversible. Motivos máis poderosos para a coita hai ca se ver na “obriga” de incorrer nunha maratón de series televisivas ou ter que tratar a xornada completa con aqueles con quen se decidiu sen mediar coacción compartir unha vida e/ou crear descendencia.

Ogallá os rumores estean, como non é raro que suceda, errados, e o lume que causou o que eu confundín cunha nube sexa debido a un cable pelado na instalación eléctrica. Do contrario, as depresións que ese lume traería, de prato medio baleiro e recibos devoltos polo banco, porque a máquina non para perante infortunio ningún, como ben claro quedou, si que serían dignas dun artigo lacrimóxeno.

Privilexio do inmisericorde

Foto: Lynn Greyling

Morreu Carlos Busqued, o escritor. Deulle un infarto na escaleira do seu piso de Buenos Aires e alí quedou deitado. Cincuenta anos, non moitos máis dos que teño eu, por certo; non é que me queira comparar con ninguén, é que noticias así xa che dan que pensar, estando como estás nesa etapa da vida.

Teño falado por aquí do que foi o seu derradeiro libro en vida, Magnetizado. Só tiña outro publicado, os dous en castelán por Anagrama. Coma Rulfo. O outro era unha novela, Bajo este sol tremendo. Seica foi un éxito en Arxentina, non sei se debido en parte á promoción que lle supuxo ser finalista do Herralde, tivo tradución a varios idiomas e adaptación ó cinema baixo o título El otro hermano, penso. É unha novela fea. Non fea como moitos críticos din que era Taxi Driver, de Scorsese, por exemplo, que para nada o é: como só fai o cinema, fala do feo desde un retrato suxestivo, que non é igual. Non: fea-fea. Bajo un sol tremendo é desas novelas que non che han prestar se estás coa gripe ou che anda o estómago revolto. Nada hai coa súa certa épica ou a súa certa luminosidade no que conta Busqued nela, nin o menor detalle agradable. Todo cheira a suado e a sensación, e non é por facer unha coña co título, é a da insolación. Lina dúas veces, a segunda logo de ler Magnetizado, sen ser consciente da primeira vez. De Busqued a crítica loaba moito o seu estilo seco, de telegrama. Eu non acho nel nada que non teña achado en Bukowski. As loas teñen para min moito de lotería: de cada 100 que escriben así, poñen a caldo a 99, sen que o centésimo amose tampouco diferencia relevante. Non é unha crítica, nin nada persoal. É só como eu o vexo. No tocante ó que conta, é simplemente sórdido, escola Pedro Juan Gutiérrez e compañía. Non chego a captar esa distinción que se lle atribúe. É contido no sórdido, sen amaneiramento ningún. Máis nada, ós meus ollos. Non sucede nada na novela.

Ignoro a que se dedicaba Busqued aparte de a escribir. O que leo acerca del faime pensar que, de ternos tratado, nunca tería eu leirado con el, pois xa coñezo tipos así, que viven moi no seu mundo, como vivo eu, coidado, só que un, cando menos, é xeneroso por medio dunha distinción non sempre comprendida. Intúo, ademais, que se trata dun caso moi excepcional. Chega a nacer e escribir en galego e xamais lle terían publicado nada: falta de vocabulario, falta de activismo, falta de personaxes e tramas “engaiolantes” no sentido desexado, falta de teorías elaboradas nas respostas dadas nas entrevistas, non valería para recomendar nos institutos nin para ler na praia. Unha nulidade. Os xurados dos certames habían termar dos seus manuscritos ridiculamente breves con dous dedos a un metro da faciana: “isto escribiríao o meu sobriño de catorce”.

Si que acho moito mérito, ou sorte, non sei, na aceptación que acadou para a súa idea da arte, que é a exposición do deprimente sen a menor concesión á comodidade do lector, fóra da simplicidade das súas frases. Busqued seica mallaba verbalmente ou por escrito nos privilexiados, mais o seu si que é un verdadeiro privilexio.