Kieślowski e os días de mal acougo

Foto: Atanas Paskalev

O luns pasado deron na 2, en Días de cine clásico, Aterriza como puedas. Como era de esperar, non tardaron algúns espectadores veladamente ofendidos en correr ás redes a deixar constancia do mala que (segundo eles) era. A algún linlle que non pasaba de sucesión de sketches estilo Martes y 13. Certo. É unha sucesión de sketches estilo Martes y 13. Coma Top Secret, outra de Abrahams e Zucker, desta unha parodia non do cinema de catástrofes, senón do bélico. Encántanme as dúas. Véxoas moitas veces, nas noites deses días nos que non atina un coa indumentaria axeitada para unha climatoloxía con trastorno de personalidade múltiple, se avaría todo ó tempo e os cubertos non paran de esvarar das mans. Son reconfortantes, estes filmes “sen pretensións”; xa expliquei noutra ocasión a natureza verdadeira do humor, que non é nada alegre, e menos sofisticada do que algúns poidan supoñer. Supoño que os detractores destas sucesións de sketches mirarán, neses días de mal acougo, filmes de Kieślowski, ou que sei eu. Que lles presten.

Unha cousa moi da época presente son os humoristas sen gracia. (Penso que nalgures lle chamaron así a Beppe Grillo.) Eses supostos humoristas que gardan o chiste no seu chiste tan ben gardadiño que un se coida estúpido porque non é quen de dar con el, ou ben conclúe que toman en serio o humor do xeito equivocado: eses supostos humoristas teñen en tan grande estima o chiste que o pechan baixo chave para que ninguén o vexa.

Porque o humor é algo tan serio que non toma nada en serio. Por iso debera despacharse nas farmacias. Aterriza como puedas é un filme que toma todo a chanza, inclusive o que hoxe se coida sagrado (se o tedes visto, lembraredes a Robert Graves preguntándolle ó cativo con certo reparo se gusta dos baños turcos e dos filmes de gladiadores, ou aquela escena interpretable coma apoloxía do maltrato na que media tripulación malla nunha pasaxeira histérica). Como non vai indignar a tanta xente? Sobre todo á amiga da reclusión carcelaria do chiste e á que nin sequera sabe rir cun chiste porque non sabe o que é o chiste.

As novelas populares boas (e mailos que as escriben)

Non sei se é o que pretende, pero César Lorenzo Gil está a ser o xerador de polémica oficial da literatura galega nos últimos tempos, que igual non é dicir moito, pero menos é nada. O outro día pedía novelas populares en galego. A min pasoume unha vez, falando polo Twitter con certa crítica e estudosa da literatura de aquí, que mencionei a “literatura popular”: o entusiasmo dela durou ata que lle aclarei que me refería á novela de peto, non á tradición oral, momento no que interrompeu a comunicación de vez. Hoxe aquí xa non se dá tal problema de comunicación. Existe literatura con intención de vender, que non é exactamente o mesmo ca “literatura popular”, como ben puntualizou non sei se o propio Lorenzo ou alguén no Biosbardia pouco hai. Existe, en todo caso, algo que se achega máis ó gusto do común da xente có que adoraba aquela crítica e có que defenden con frecuencia certos escritores deixados de lado polo chamado sistema literario galego.

Mais ese algo, no tocante a frescura, novidade e sutileza, deixa un tanto que desexar. Lorenzo querería novelas de xénero, si, pero feitas con xeito, por resumir a súa exposición. Desexo moi de loar. A súa escolla de autores segundo el capacitados para escribir estas novelas xa me parece cuestionable. No da novela erótica igual me pode a subxectividade, porque sempre me pareceu que o erotismo como tema principal na literatura é coma o chocolate mesturado co xamón, mais no demais, aprecio que se lle vai demasiado o criterio polos camiños do pasado. Os máis dos autores que cita, aparte de teren dado no seu tempo moi boa literatura popular que pasou case toda desapercibida, se algo escriben, semellan estar neses anos nos que xa non hai présa e moitos días nin gana de darlle á tecla e nin falta que fai, non sendo, talvez, os máis axeitados para manter o ritmo dunha maquinaria que debe producir as 24 horas a caldeira chea. Existen autores na súa plenitude, por sermos cursis, que poidan facelo? Penso que si, e tal lle dixen ó propio Lorenzo, se ben a afirmación podería ser bastante optimista. A parte visible do sistema está formada basicamente polos aspirantes a supervendas, por un lado, e polo outro por autores e individuos de perfil académico, e no que concordan uns e outros é que en que non queren saber nada desa literatura popular que lle prestaría a Lorenzo, os primeiros porque lles vai moi ben co seu método actual ou a tal aspiran, e os segundos porque entenden a literatura como un pasatempo dignificador non sei ben se da sociedade, da humanidade ou de que. Despois estamos os que caemos no medio, que somos coma a lebre á que lle deu por vir rillar a un campo de batalla, trincheiras á esquerda, trincheiras á dereita e os obuses a asubiarlle por enriba das orellas. Gustaría de estar equivocado, pero aventuro que somos ben poucos. Nos dous bandos hai, seguramente, quen podería tirar por esta terceira vía, mais é complicado convencelos, a uns por razón material e do ego, a outros por razón inmaterial e do ego.

Tamén querería Lorenzo editores comprometidos co que o seu labor debera ser. O editor do que sempre se fala nos artigos da internet sobre como ser “autor de éxito”, xa sabedes: os que están sempre enriba do escritor, os que indican correccións e dan consellos ou, como el di, os que identifican os erros de raccord. Paréceme moi bonito porque non estou aí. Se chego a estar dando ó prelo unha desas novelas das que Lorenzo gustaría de ler e un editor se me pon minucioso acerca da trama ou do final, non sei que lle había dicir, sabendo que vou cobrar cinco pesos. Que si, que xa sei que se nota que acabei os estudos na Piringalla (os lucenses ben entenden), mais non acho xeito máis eficaz de explicar o hándicap.

Ademais, erros de raccord? Toda ficción, a mellor ou a peor segundo quen opine, inza de erros de raccord. A ficción literaria, audiovisual, a que se queira, é un enorme erro de raccord. Toda trama da novela histórica, negra, etcétera máis verosímil se viría abaixo a pouco que a realidade lle ceibara un par de couces, tampouco sen moita forza, nos muros de carga. Hai escritores que logran que o lector esqueza a realidade, máis nada.

Todos coñecemos exemplos desa literatura popular boa. Mira un un pouco nos catálogos de Anagrama ou Gallimard, sobre todo nos dos 90 cara atrás, e velaí. A cuestión non é, creo, se queremos esa literatura, senón para que a queremos: para que a lean un par de críticos, ou todo o resto do mundo, e se o segundo sería posible, e se alguén querería escribilas.

Os mantidos

Hai tempo que os xornais se me fan tan monótonos de ler coma os folletos dos supermercados. Os folletos case nunca traen ofertas que un poida aproveitar; os xornais, case nunca traen noticias que a un lle digan algo novo e interesante. Paso as follas por inercia. A sección de Política, hoxe chamada con certo eco franquista “Nacional”, lémbrame a profunda inutilidade de tomar en serio nada do que alí se poida ler, sendo como é tan eufemístico ou variable en periodos de tempo non longos. O máis entretido dun xornal adoitaban ser os Sucesos, tamén denominados dun xeito menos elocuente hoxe, pero tamén na crónica criminal actual, proselitista ou imprecisa, se nota a falta de sal. Entre os Deportes e os especiais de fin de semana está o máis pasable. A sección de Cultura ficou medio amalgamada coa dos díxome díxomes, polo menos no verán, por iso non é de estrañar que, procurando a milagre de non ir dar con información sobre (os mesmos) libros ou filmes que xa quedan publicitados de xeito ben repetitivo noutro cento de formatos e lugares, aparte do boca-orella, un ha de pasar á forza pola parte dos amoríos das estrellas da telerrealidade e da vida famosa vidas a menos.

Neste camiño, batín esta semana cunha nota, máis ca artigo, no que unha individua chamaba “mantido” a un individuo; supoño que terían compartido lavadora noutro tempo. Cavilei no significado negativo que tal palabra aínda parece ter. Implica unha condición parasitaria e/ou deshonrosa da persoa así chamada. Normalmente aplícase a aquela que carece de oficio (pagado) coñecido e se limita a vivir do diñeiro que outra lle dá. Eu, que son de opinión impopular para case todo, témome, nunca lle atopei, por contra, explicación a que tanta xente considere mantida á persoa neste caso e non en calquera outro, quere dicirse, cando se dispón dun traballo e un salario.

Pois todos somos mantidos. É mantido o albanel, o político, o enxeñeiro, o escritor, o “vividor”, o gandeiro, o xornalista e máis o hacker. A diferencia reside apenas na fortuna de cada un dos devanditos na súa procura de sustento: uns viven con miles de euros ó mes, outros cunhas moedas no peto para un café; uns teñen que pescudar acerca da moda vixente á hora de queimar a fariña do demo (case sempre deportivos charramangueiros, casas de construción definida polo desperdicio de espazo e outras iniciativas do peor gusto), outros nunca dan saído do piso dos pais ou do crédito que botou a rolar un negocio que non acaba de funcionar; a uns mantenos un familiar ou un amigo caritativo, cumpridor sen máis dun rol social establecido ou, por que non dicilo, e en particular no caso das parellas, satisfeito co que a compaña ofrece, malia non ser achega material; a outros, o Estado; a outros, o xefe e/ou a clientela. Mais todos, cumpran funcións imprescindibles neste mundo de necesidades máis ou menos artificiais ou non, son aleatorios na súa posición, e todos lle deben máis ou menos ó azar e, como deixei dito no seu día, todos dependen. E moi poucos son quen de percibir que, deixando a un lado o dito, o máis importante que teñen en común, e non é pouco, é que todos seguen vivos, e que os que saben a que veu un ser humano a este mundo son os menos afortunados dos mantidos.

Peter Pan e Barrio Sésamo

Foto: LoggaWiggler (Pixabay)

Estes días ando a batir na radio da internet, nunha emisora especializada en música dos anos oitenta, con esa canción de Billy Joel que non parece de Billy Joel, Pressure. O título é tamén o refrán, pronunciado este con carraxe e unha miga de crueldade. Na letra, o narrador acusa a alguén, se cadra a si mesmo, non sen certa ironía, de non ser quen de poder coa presión da vida adulta. Dille algo así coma que “razoas ó xeito de Peter Pan, e toda a túa vida é a televisión e Barrio Sésamo”, citando de memoria e non literalmente.

A canción debeu ser un éxito no seu día, e non me estraña. Moita xente se pode sentir identificada co que conta. Moita xente non pode coa acumulación de facturas, cos enredos da vida de parella ou coa tendencia humana a poñer pexas coma o chef moderno engade deconstrucións e gaseados ó que chama prato, coma se a resolución efectiva un problema en trinta segundos e oito palabras fora algo antinatural e houbera que ir, por facer as cousas con xeito, ata as seis horas ou dous meses de respecto a súa opinión pero non a comparto e temos que falalo con tempo. Peter Pan sería un asasino en serie no mundo do 2021.

Eu mesmo tendo a ser menos paciente cos anos. Cada vez tolero menos esa clase de persoas que, coa mellor intención, supoño, non deixan de che preguntar que e o que vas facer, como non fixeches aquilo cando podías, que burro fuches, e maña que vai ser de ti, etcétera. Esa clase de persoas que chaman burros ós demais e non se decatan, que chaman cegos ós outros e non ven. Coido que o dicía Facundo Cabral: que raro é o ser humano, que nacer non pide, vivir non sabe e morrer non quere.

Que a vida é hoxe.