O estilo no monte

Foto: Sergei Tokmakov

Nun documental sobre Vietnam, a presentadora visitaba unha vila flotante, quere dicirse, un fato de casoupas habitadas por pescadores aboiando nun golfo. Ela visitou unha das casas, logo de darlle á nai unha bolsa de lambetadas para os nenos. Sorprendeuse de atopar alí un escusado: un habitáculo cun furado no chan, por onde ía todo ó mar. Lembroume o que tiñamos na casa na que nacín. Noutras, nas aldeas, o cuarto de baño era a corte das vacas, sen máis; nós eramos, non direi de cidade, si dos arrabaldes.

Estes días Daniel Monzón promociona o seu máis recente filme, baseado seica nunha novela de Javier Cercas, ambientado no extrarradio dunha cidade non grande aínda que próxima a unha cidade grande hai corenta e tantos anos, adscribible ó subxénero quinqui. Non o vin aínda, mais, sabendo o que son esa caste de novelas e o que leva feito o director, atrévome a predicir que será unha romantización do tempo e lugar indicados. Algunha frase de Monzón nas entrevistas xa o deixa entrever: fala da admiración por aqueles rapaces que, segundo el, dispoñían dunha liberdade case infinita. Non é raro, tampouco, nin criticable desde o punto de vista estritamente artístico. Xa o fixera Saura con Deprisa, deprisa. A dous dos protagonistas cachounos, por certo, a madera pouco despois de rematada a filmación facendo o único que sabían facer aparte dunha actuación natural (por nada dramática) perante a cámara, que lles valeu uns anos de prisión. O atraco a man armada, digo, non a actuación. Eloy de la Iglesia entendía algo mellor ese mundo, pero isto xa é outro conto.

Digo que non o critico porque ocorre que a ficción moitas veces se limita a contar á xente o que a xente quere ver. E a máis da xente, cando se lle fala dos quinquis, prefire ver mozos estilosos no seu ar de crianza en vivenda social de cemento ruín coas crechas ó vento ó volante dun Seat 124 impoluto e non a carne de reformatorio, afanadores de todo o que non estivera preso con cadeas ós que había que subtitular mesmo falando o castelán porque non se lles entendía cousa entre o argot de canella e a pronunciación preguiceira, ou porque xa lles faltaban os dentes.

A liberdade daqueles rapaces todos a coñecemos dun xeito ou doutro. Eu mesmo, no tempo no que tiña que facer as necesidades nun escusado coma o dos pescadores vietnamitas, coñecín quinquis, non a escala barcelonesa nin madrileña, pero quinquis. Podo dicir que, entre a heroína e Bonxe, ningún acabou ben, e que o camiño ata a sobredose ou as esposas foi moito menos profundo e agradable no estético do que poidades ver en filme ningún. A súa liberdade era a de botarse ó monte. E no monte non hai moita ocasión nin comodidade para lucir estilo.

Os empanados

Foto: Engin Akyurt

Cando se decretou a fin da obriga dos dous metros de distancia interpersoal en Dinamarca, algúns inmigrantes tomaron a cousa a chacota: “Pois ben. Agora poderán volver ós cinco metros de sempre”.

Isto lino moito despois de que o meu veciño poeta me preguntara o outro día como é iso de que son un misántropo. Parecía estrañado de que eu puidera ser tal, cousa estraña en quen anda arriba e abaixo pola rúa, desleixado no vestir e coa ollada baixa non con aire triste, senón caviloso, e fala de Sánchez Ferlosio. Non había maneira de saber se o preguntaba en serio. Ás veces, cando coincidimos, e penso que el non se decata, estalico a propósito a corda da súa aparente distancia con respecto ó resto do universo. Cando mencionou que tiña pitas, por exemplo, dixen que lle había ser difícil atoparlles sitio no piso. “Como carallo as hei ter no piso?”, replicou con desconcerto por tras da preguiza. Eu sorrín, algo decepcionado. Esperaba unha réplica absurda á miña réplica absurda. Pero non. O meu veciño poeta está máis preto do convencional do que quere facer ver.

Preguntoume pola misantropía porque eu lle tiña dito que era un misántropo. Expliqueille que non é que deteste a todo o mundo; ningún misántropo fai tal, ou acabaría coma o personaxe de Michel Piccoli en Tamaño natural, de Berlanga, pechado nun cuarto cunha boneca xaponesa. Un pouco de vida social non fai mal a ninguén, e mesmo é recomendable para a saúde mental. Para min, a cuestión reside na medida. Igual por Dinamarca non, máis por aquí de poucos exemplos de tino na cantidade e oportunidade de interacción cos semellantes sei. Mentres eu opino que se debe deixar á xente respirar, o mais aceptado semella ser afogar en compaña. Mentres eu opino que é mellor dar por rematada a noite ás doce para que o moito alcol non nos prive ó día seguinte dun café na mañá agradable, o máis aceptado semella ser dálle así botes os fígados e mañá deamos o día por cancelado. A nula mesura e o rumbo suicida.

O meu veciño poeta confundiu o meu desinterese cara a humanidade máis convencional coa posibilidade de que eu perdera interese polo meu ambiente. En absoluto. Un meu coñecido díxome pouco hai que pasaba un día en coche e viume na rúa. “Ibas muy empanado”, opinou, con preocupación. Coidou que era porque durmo pouco. Non. Si que dicía ben polo de “empanado”. Eu vou empanado pola vida. Non perdo detalle de canto pague de verdade a pena. É o único xeito de non ser coma os que nin saben medir ben nin ser oportunos.

O peor dos velenos

Foto: Devanath

“Toda a infelicidade do ser humano procede de non ser quen de ficar quieto nun cuarto”, dicía Blaise Pascal. Referíase á obsesión humana por cometer actos considerados útiles desde o práctico. Nótese que daquela era o século 17: aínda non había posibilidade de viaxar a Londres nunha hora, ser influencer nin armar una start-up. Tampouco existía, que saibamos, Silicon Valley, onde hai unha artista, unha tal Odell, creo, que predica a necesidade de vivir enfiando actos sinxelos e intranscendentes en aparencia, para goce do espírito, como moito, como pode ser apreciar a beleza da natureza ou dar paseos con andar repousado.

Aínda hai quen mesmo atopa contestatario o feito de non amosar a menor preocupación pola propia realización persoal. Moita xente vive co temor, consciente ou non, e permanente de estar a deixar escapar o tempo cada vez que fica sen facer algo que poida incluír no currículo, ou contar ós amigos unha noite de cócteis. Moita xente ve aberrante seguir á volta de 5 ou 10 ou 15 anos exactamente igual que estaba. É a ansia de non vivir dous días idénticos e de poder dicir que cada minuto foi aproveitado. Eu aquí comprando todos os días no Mercadona e botando todas as fins de semana a mirar filmes mentres están aí os castelos de Lozère, o lago Vitoria tan bombardeado por Idi Amin cando declarou a guerra penso que a Suráfrica (o poder militar ugandés só daba para lanzar misís que nunca chegaban a destino, senón que caían antes no lago), as momias de Atacama, Carnaby Street, a igrexa de St. Michan en Dublín e a súa cripta sinistra e as familias xaponesas que adoptan robots coma se foran fillos. Eu aquí selando a tarxeta no Servizo Galego de Emprego mentres podería estudar a elaboración de queixos exóticos no Piamonte e comprar unha granxa pequena a forza de pasar a pucha nas reunións familiares e poñer unha web para venda online. Esa dependencia que é moito peor có mono da heroína. É mesmo un algo ultracatólica, se se pensa ben, a idea de estar a apedrar a vida que nos deu Noso Señor.

Vendo os mesmos xubilados a sentar todos os días no mesmo banco, mañá e tarde, diante do meu portal, admito a lóxica dese desexo de evasión. Despois reparo nas colonizacións, na Revolución Industrial, no capitalismo, no product placement, no efecto invernadoiro, nas consecuencias para o organismo da dixitalización e nos discos de trap e reguetón e penso que o aburrimento, que foi, é e será o causante de que a humanidade teime en lle procurar sentido a algo que carece del, éche o peor dos velenos.

As cousas reais

Foto: Christelle PRIEUR

Certo personaxe de certa novela coñecía unha xornalista da esquerda elegante. O personaxe era un imbécil total. O primeiro que lle chamaba a atención dela era que resultaba apetecible para o sexo. O segundo, a súa biblioteca. E da biblioteca, máis que as novelas bastante posmodernas tipo Robbe-Grillet, o que el chamaba “libros reais sobre cousas reais”, quere dicirse, ensaios. Este personaxe tiña unha idea utilitarista da vida. O que máis valoraba era o coñecemento técnico, no sitio do goce do espírito.

Por cuestión de oportunidade estacional, supoño, levo visto ultimamente unha profusión de anuncios en prensa da enésima entrega da saga de non sei que, coa que Fulano Menganillo chegou ós catro millóns de lectores e publicidade nesa liña. Pode pensarse que o que Menganillo escribe é doado de escribir. Sería un erro: un supervendas efectivo viría sendo unha mestura equilibrada de telefilme vespertino, aventuras históricas ou detectivescas ou etcétera e, si, “cousas reais”. O seu lector remata e xa non o volve abrir nos anos que lle resten desta banda da parede do nicho, en favor doutros supervendas de trama e personaxes diferentes, mais ó tempo fica moi satisfeito pola dose de cultura xeral que aí papou. Entende que o autor entende, que non é un paiolo calquera, e xa que logo, tamén el entende. O lector de supervendas é coma eses pais ou mozas ou mulleres que observan com permisividade as afeccións bohemias dos fillos e os intentos dos seus mozos/maridos de facelas rir a forza de non tomar nada en serio, para agardar con paciencia a ocasión propicia para lles deixar caer, con máis ou menos tacto, que todo iso está moi ben, pero cando van facer algo de proveito?

O outro día vin un tuit da conta oficial da canle TCM na que, mediante un meme, explicaban que, mentres eles teimaban en armar a súa grella de programación con clásicos “imprescindibles” do cinema, o “grande público” estaba máis pendente do fútbol, das series turcas e da enésima reemisión de Pretty Woman. Non sei. Se cadra é verdade que ese “grande público” gusta diso e punto final. Ou se cadra ese “grande público” (mal)vive de tal xeito que apenas é capaz de tolerar nada que lle supoña o esforzo de aceptar que, ás veces, lle dirán o que non gusta de oír tamén nos libros e na televisión.

En fin, vou ler Edward Bunker (tiña sen ler Stark) un pouco. Igual me era mellor ler algo de novela negra viguesa, pero é que nacín para levalas, ou eu que sei.