Non é París

Foto: Tom Wieden

O meu veciño poeta colleume hoxe con présa. Malia todo camiñamos xuntos un pouco pola avenida abaixo na tarde de outono, ese tempo indeciso. Contoume que non gusta da pintura de Blas Lourés. Iso dixo ó comezo. Axiña concretou: do que non gusta é dun costume do pintor, como é o de querer cobrar polos seus cadros. Tiven que tomar partido polo artista non presente: todos deberamos querer cobrar, por dignidade, por moralidade e por comer. El acenou cara a sucesión de fiestras de baixos cun letreiro de «SE ALQUILA» pegado no vidro. «Non ves como está todo? Non hai cartos para iso». Recoñecín que non deixaba de ter o seu mérito pensar así en quen pasaría por un indixente a ollos de quen non o coñecese.

Tamén el fixo unha concesión argumental: ollou arredor outra vez e dixo que Lugo é cidade onde a xente vive apenas para traballar e mirar a televisión. Unha cidade para estar, para sobrevivir. «Non é París, desde logo», coincidín eu. El aprobou o comentario, coido que comprendendo que non estaba a me valer do lugar común. O París do que eu falaba era non unha cidade, senón unha ilusión.

Pouco máis tarde tiven que me despedir para, desta si, ceder ó convencional dun horario ríxido. El deu a volta en redondo e despediuse sen máis. El non cedeu.

A oportunidade no «engano»

Este ano seica levou o Planeta unha novela escrita por tres homes e presentada baixo seudónimo feminino. Algunha xente anda alporizada. Entende que se lle está a quitar o espazo ás mulleres. O sucedido non é nada que eu non teña visto en vinte e tantos anos de escritor en máis dun premio literario en galego, se ben diferente na idea do que en realidade é o Planeta; de feito, aínda non sei se no futuro non haberá algunha sorpresa neste sentido por aquí. A xente teoriza de xeito aberrante. Cancela a Woody Allen porque alguén o acusa de algo, como cancelarán, supoño, a Bryan Ferry porque opinou hai poucos anos que as tropas nazis en pleno desfile tiñan un aire moi elegante ou cousa polo estilo. Esa xente pretende que o artista sexa a personificación do que ela entende por virtude, cando a arte desde sempre é transgresión. O artista non é unha persoa normal.

Aparte disto, esas reaccións revelan algo máis perverso aínda. Os ofendidos séntense enganados. Quere dicirse, se eles tiveran formado parte do xurado, teríanlle concedido o premio non á obra, senón ó seudónimo. Noutras palabras, terían gustado da obra se fose escrita por unha muller; se o fose por un home, non. Tal actitude fai dubidar, penso que con moita razón, do seu suposto interese artístico. É mesmo unha infracción da norma primeira do regulamento non escrito dos xurados e, en sentido amplo, dos lectores: o que debe valer é a obra, non quen a escribe. Do contrario, é unha perda de tempo solicitar o envío baixo seudónimo. Coidado con se converter naquilo que se detesta.

Con todo, algo moi importante deste asunto no que ninguén semella reparar é nas posibilidades deste «engano». Estes tres señores xa se valeran do seudónimo feminino antes, igual ca outros moitos antes, como dixen. Confeso que non lin nada do que escribiron; a obra presente, polo menos do xeito no que a presentan, semella tan anodina e cinguida á medida do comercial que tampouco me atrae especialmente. O caso é que, ocultos debaixo dese nome inventado de muller, venderon libros e ninguén agás o seu editor quixo saber quen serían. É isto algo impensable na edición convencional actual, que ficou obsoleta: segue a solicitar fotografía do autor para a lapela e compromisos para presentacións e sinaturas de exemplares e charlas en institutos. A oportunidade é a de que a historia, sexa esta máis ou menos do agrado de cada un, sexa a que importe.

Un filme kitsch

Foto: PIRO

No poliziotesco setenteiro Milano Calibro 9, baseado nun libro de Giorgio Scerbanenco, hai un comisario de policía que sería un Harry O Sucio en modo máis realista. É o encargado de seguirlle os pasos a Ugo Piazza, un sicario da mafia acabado de saír de prisión, a quen ó tempo lle seguen os pasos os seus antigos compañeiros. Tanto o comisario coma os mafiosos están convencidos de que roubou 300.000 dólares da súa propia banda, ocultounos e cometeu despois un atraco a unha xoiería con torpeza premeditada, para que o pescaran e o meteran no caldeiro.

Este comisario, que non ten nome sequera, indígnase perante a soa idea de amosar a mínima humanidade cos delincuentes presos. Entende que se o son é porque o son e xa está: estopa con eles e máis nada; el é policía, non sociólogo. Na comisaría hai outro comisario, este con nome, Mercuri no orixinal, Fonzino segundo as dobraxes ianqui e castelá. A diferencia do outro comisario, de maneiras bastas e linguaxe de cuartel, Mercuri parece un profesor universitario un algo á esquerda da socialdemocracia. «Estamos anticuados», dille en ton suave ó seu colega. «Encerramos ós criminais e deixámolos desamparados». Cuestiona o trato que se lles dá a estes nas prisións italianas, que, opina, non facilita a súa reinserción social, antes ben o contrario. O outro comisario replícalle se é que coida que habería que facer coma en México, levarlles putas ás celas para que estean máis contentos. Elocuente, penso.

Teñen varias discusións deste tipo durante toda a metraxe. Nunha, Mercuri explícalle que o importante, máis ca prender ó Americano (o Mikado, en inglés e castelán), o líder da banda da que é parte Piazza, que se dedica ó lavado de diñeiro en Suíza, é prender os seus clientes, os millonarios italianos que provocan o empobrecemento do país mediante tal evasión de impostos. O outro comisario replícalle con suficiencia «Que ten vostede contra os ricos?». Cando Mercuri, noutra escena, trata de explicarlle que os delincuentes de Milán son na súa meirande parte inmigrantes do sur, sen formación, que viven en pésimas condicións e teñen pouca expectativa vital máis co crime, o comisario interrómpeo con fastío: «o mesmo conto de sempre…».

Estas escenas conforman unha trama alternativa á principal, o xogo do gato e o rato entre Piazza e os homes do Americano. Tendo presente que é, coma os máis do subxénero, un filme kitsch, sen ínfulas intelectuais nin pretensión de denuncia social ningunha, non tería sentido. Tamén o pensaba o propio director, que con todo decidiu conservalas pola boa actuación dos dous actores, Frank Wolff no papel do comisario fascista, Luigi Pistilli no de Mercuri. Isto, como digo, carece de lóxica. Si que a ten o destino final dos dous comisarios. Mercuri acabará sendo trasladado ó rural, «para correr tras dos ladróns de galiñas», ri o comisario fascista, «mentres eu, que son todo o anticuado que vostede queira, sigo aquí». Ese final é coma a vida mesma.

Yolanda e o concurso

Entrevistan a Yolanda Díaz na radio. Fala coma Pablo Iglesias, o vallecano, pero sen esa énfase innecesaria. Proclama cousas que ninguén razoable discutiría, coma a necesidade de reducir os «groseiros» beneficios extraordinarios das compañías de subministro enerxético en favor do pobo. Tamén di cousas non tan razoables. O ex político Antón Losada apónlle unha aura de «santidade» a xeito de crítica: eu fágoo todo ben, o resto dos políticos españois, todo mal. Neste sentido, falando as verdades, a autocompracencia de Díaz non difire da estándar en calquera político actual, como seres humanos que son.

É esta evidencia, a da condición humana botando por terra, máis tarde ou máis cedo, todo propósito de equidade, xustiza e limpeza totais, algo do que Díaz non semella ser consciente, porén. Nas súas respostas ás preguntas da veterana xornalista, máis ben un mítin interrompido por aquelas cada tanto, reitera o seu desagrado cara a loita de egos que ela entende que se dá na política actual. Semella sorprendida de que suceda tal. O certo é que así leva sendo durante décadas, como mínimo, e (sempre podemos equivocarnos) moi seguramente desde o primeiro intre da constitución do primeiro Estado da historia, con independencia de ideoloxías, partidos, intereses e circunstancias.

Díaz cualifica esta loita de egos, e tamén o xeito algo extremo no que se terían desenvolvido certas negociacións, coma «masculino». É textual. Repite esa palabra, masculino, masculinidade, atribuíndolle unha connotación negativa. Tampouco esta confusión, a de coidar que o razoable e o sensible é feminino e o brusco e categórico é masculino, é nova. É, de feito, un lugar común: un estereotipo de xénero ben antigo. Os estereotipos de xénero, raza, orientación sexual, etcétera, ideáronse para simplificar o complexo. Todos son falsos por inexactos, abismal e perversamente os máis deles. Digo perverso porque se pretende facer pasar o individual por colectivo, por signo identitario o que, como moito, é apenas un xeito diferente de expresar unha mesma mensaxe. Díaz non debera ser allea a esta explicación, logo das súas loitas de egos con varios membros da coalición gobernamental da que é parte: batallas nas que un dixo «Non» e outra «Comprendo que lle agradaría que tal ocorrese, mais a situación presente imposibilita que poida eu dicir si».

Seica o pirata Cálico Jack estaba ben tristeiro nas horas previas a ser aforcado. Era famoso porque levara dúas mulleres na súa tripulación. Unha era Anne Bonny, coa que tería un fillo, e que librou canda a outra, Mary Read, por misericordia das autoridades cara as mulleres. Pois seica Bonny o foi visitar nesas horas derradeiras e lle dixo algo semellante a: «Moito sinto verte así, pero se tiveras loitado coma un home, agora non terías que morrer coma un can». Xa daquela se dicían este tipo de frases sen resistencia a unha análise lóxica, co obxectivo maior de acadar a superioridade moral, cando non mediaban tamén outras emocións embrutecedoras: é moi improbable que o pirata se tivera deixado prender se tivera opción real do contrario, e moito menos que gustara de estar preso. Antes xa caera niso a nai de Boabdil, di a lenda. Díaz tamén o fai cando menciona estas loitas de egos, esta «masculinidade». Quere dicir concurso de medir carallas e impídello o protocolo, como a lucidez lle impide ver que, na política e na vida, carallas todo o mundo as ten, mesmo ela, e os únicos que teñen o valor de ser indiferentes á lonxitude da propia non están en política e sufren na vida.