Os que seguen no seu sitio

Será pola pandemia ou polo que sexa: cada vez vexo, no meu exterminio ritual de tempo diario, máis carteis co lema “NECESITO AYUDA” escrito a bolígrafo, e cada vez nos lugares menos convenientes a priori. Da porta dos Gadis, que é unha escolla como mínimo sensata para pedir esmola, polo moito tránsito de clientes, pasaron mesmo á porta de comercios nos que o dono se para a falar contigo porque non hai ninguén máis a quen atender. Adoito dedicar unha inclinación de cabeza a cada esmoleiro (diría mellor esmolante, pois o galego normativo denomina igual a quen pide esmola e a quen a dá, pero teño menos forza na RAG ca un xitano nun xuízo, como di o dito do sur peninsular) co que topo, pois, se non de admiración, é digna de respecto tal actividade. Nunca sei se captan o significado do meu aceno, e non sei se non me desexarán un caso severo de hemorroides en voz baixa, ó non poder eu deixarlles o que non me sobra. Fágoo igual, e máis se, como digo, por veces a escolla do asento é arriscada.

Outra das razóns da miña certa reverencia cara os necesitados é que un escritor debe, por forza, sentirse máis pertencente ó mundo destes có dos profesores universitarios, os xornalistas ou os funcionarios, o que non significa que guste del, tampouco. Mais un mira o poeta Ricardo Sorbedo de La colmena, mellor o filme cá novela, polo menos na miña opinión, que trae un pouco pan envolto no gabán e senta á mesa do café sen un peso e di, cun sorriso, que Deus proveerá, e pensa que velaí está un compañeiro. E un mira aquel filme de Coppola que poucos terán mirado ultimamente, Malas calles, e mira aquela escena na que Charlie (Harvey Keitel) reñe con Johnny Boy (Robert DeNiro) e acaba por darlle uns dólares, dicindo que cos cinco ou dez que lle quedan pasará a fin de semana, e pensa que iso ben o coñezo. E direi Cowboy de medianoche, o filme, que a novela de J. L. Herlihy nunca nas mans me caeu, cando Joe volve á casa marcada para demolición con medicamentos para Ratso e uns dólares, e faille pensar que os gañou co seu corpo na rúa 42, onde de certo estivo, pero doando sangue. Este escritor non é un prostituto, mais o resto, e recoñecendo a influencia dunha vida en precario xa desde o berce, un percíbeo coma unha sensación próxima ó físico.

O esmolante e o escritor, digo o escritor de vocación e de corazón, o que non vale para outra cousa, saben que sempre lles caerán as migallas, que serán outros os que se poidan permitir vacacións de profesor universitario, e que están tirando os dados a cada minuto que respiran, e que non hai un plan previsto para a derradeira parada da viaxe. E así e todo, sentados cada un no seu posto, seguen adiante.

Machen en Galicia

Nun día revirado, estaba eu dando unha volta e acabei na Praza Maior, e alí deuse unha coincidencia non máxica, si dun humor putañán. Foi o pasado 17. Se cadra por iso había alí un posto de libros de segunda man, onde atopei La colina de los sueños, de Arthur Machen, a un prezo razoable mesmo para min. Machen escribía ás veces autobiografía ficcionada. Nesta novela, o protagonista, o mozo Lucian, lembra moito ó mozo que el debeu ser: os dous eran fillos dun pastor anglicano dunha vila galesa, os dous estaban fascinados por aquela terra, a súa paisaxe, o seu pasado e os seus mitos e os dous marcharon moi novos a Londres para pasalas negras por mor da imposibilidade de cursar estudos superiores e a tendencia ó estudo do “inútil”, como di Lucian.

Había ben tempo que non a relía. Dela quedárame na memoria, se cadra coma ós máis dos que gusten do que Machen escribía, a parte máis onírica, e non a máis realista, tanto ou máis interesante, que fala dos esforzos literarios de Lucian. As páxinas nas que se explica o destino da novela que mandou a uns requintados editores londinenses fanse, desde a distancia que impoñen cento e tantos anos e unha ambientación inglesa, un chisco actuais hoxe e aquí. Cóntasenos que recibiu de volta o manuscrito canda a típica carta de rexeitamento en ton cortés máis un catálogo dos recentes lanzamentos da editora. Case todos os que alí publicaban, explícase, eran mulleres que escribían novelas en tres volumes e todas recibían as loas da Press, da Review e dunha tal Miranda da Smart Society. Unha das novelas, dunha tal Sarah Pocklinton Sanders, era considerada “digna de figurar na mesa da clase, na biblioteca do salón ou debaixo da almofada da máis docemente formada das nosas fillas, o que é un grande mérito neste tempo de cacarexar clamoroso dos autoproclamados ‘artistas’. Queremos comunicar á xente nova que fala de estilo e literatura, de harmonías da construción e da prosa a nosa convicción de que o público lector inglés seguirá a ignorala. O pasatempo inofensivo, unha moderada cantidade de intereses domésticos, o fiel reflexo da vida esforzada e baril no eido da caza, as imaxes da inocente e saudable adolescencia de mociñas inglesas (….) Eses son os temas que sempre atoparán unha cálida acollida nos nosos fogares, de porta pechada para o estilista escrofuloso [sic] e o artista mal peiteado.” A única diferencia fundamental é que a Lucian acabarán por lle plaxiar parte da novela, algo que a el lle resultará indiferente. Ó decatarse, só pensará en mellorar o que escribe para que todo sexa digno de plaxio.

Eu pensei que, cambiando nomes e anacronismos, o que hoxe se entende coma aceptable e mesmo positivo non é moi diferente dos “pasatempos inofensivos” e dos “intereses domésticos” e das “imaxes” de inocentes e saudables adolescencias. Hoxe temos Sarahs Pocklinton Sanders que queren pasar por estilistas escrofulosas e artistas mal peiteadas, mais a intención é a mesma: indicar e impoñer o que supoñen boas maneiras.

E tamén pensei que ser un Lucian, que é o destino que nos deixan, éche fodido de carallo en calquera vida.

Cada 17 de maio

Foto: Michael Knoll

Antes, nas aldeas, polo menos naquelas das que procede a miña familia, era costume entre a xente máis vella engadir unha sorte de prefixo/sufixo cando se refería a un defunto. Eu sei de dous. Se se tiña boa opinión do defunto, dicíase “Dositeo da Veiga, en-paz-estea”. Se se tiña mala, “Dios-perdon’-a” Dositeo da Veiga”. Esta mentalidade aldeá lémbrame un pouco ás bases ideolóxicas da literatura galega actual máis popular e valorada, por maniquea. Un só podía ser en-paz-estea ou Dios-perdon’-a. Nunca entendín isto. A algún defunto Dios-perdon’-a mencionado na miña casa tíñao coñecido, e se o resto da súa vida foi un fillo de puta, que non o sei, a min non me tratou mal. Mais o ser humano tende á clasificación do individuo por sistema. De non facelo, os movementos ideolóxicos que pretenden reinvindicar ou atacar un colectivo xamais existirían. E non sei se non tería sido mellor.

Hoxe acordei cavilando nestas cousas, e preguntándome que clase de defunto sería eu se tivera vivido e morto na época na que aínda se falaba así dos defuntos. Supuxen que, por intencións, sería un en-paz-estea, e no social, na adaptación ó medio, para entendérmonos, decididamente un Dios-perdon’-a. E cando a tal conclusión cheguei, por aí nalgún curruncho do caletre oín os primeiros golpes de batería de Ramblin’ Gamblin’ Man, de Bob Seger.

Minto. Non só foi hoxe. Acordo con estes pensamentos moitos días. Sempre chego a esa mesma conclusión. A música pode ser diferente.

E xa non sei que carallo quería dicir, nin por que cada 17 de maio, entre eses moitos días, acordo pensando na morte. Tanto ten.

Teceláns perpetuos

Foto: Peter H

Fun a semana pasada ata o HULA para actualizar os datos da miña tarxeta sanitaria, non vaia quedar no limbo cando o Sergas teña a ben reservarme un ou dous chutes de Pfizer, Moderna ou J&J. O proceso para facelo desde a casa resultou tan inaccesible como supuxera que resultaría, a diferencia da mala ostia, que si xurdiu puntual a me facer apertar os dentes. Na era dixital, o sistema proclama medio minuto nun smartphone cando quere dicir unha ou dúas horas entre a sempre impredicible rede de bus urbano lucense e a ringleira (aquel día milagrosamente breve) diante das xanelas de Administración dun hospital. Paradoxo propio dun tempo no que a filosofía xa non dá máis de si e a liberdade, por contra, consiste en ir de bares e poder escoller a forma de suicidio.

A viaxe levoume por algúns dos recunchos máis gratos de ver da cidade, que son os máis remotos e deixados da man da Alcaldía. O trebello vibraba ó pasar polo firme devastado nivel desfile de división de mecanizados da Fervedoira e o seu pazo, de ar señorial un día, de pendello hoxe. Seica pola zona había un puticlub. Nunca fun, mais non me estrañaría que o tiveran armado no mesmo lugar e no que fora o cuarto do señor unha suramericana de feitura rotunda lle tivera amosado os seus encantos a un langrán calquera cos ollos moi vermellos por mor da marihuana un día. Nas Gándaras albisquei un toldo que dicía “Bar-Ultramarinos”, que me resultaría evocador se eu fora Xerardo, un rapaz de aldea, á par que decepcionante cando notei o papel amarelecido co que forraran os vidros por dentro.

Á volta, baixei do bus na Ronda e pasei por diante da sé da Xunta, ese estafermo, como diría Camilo Gonsar, que parece a casa dun produtor de porno de Malibú tamaño familiar e versión insablubre. Había unha manifestación ás súas portas. Sindicatos e nacionalistas a pedir mellores condicións para a supervivencia. Ó pasar eu por diante, por algunha razón, todos os manifestantes, mesmo o habitual home do altofalante, enmudeceron de golpe.

Imaxino que foi algo casual, debido a algunha sincronización necesaria nesta clase de situacións. Eu seguín camiñando. Varios manifestantes da primeira liña, disto non había dúbida, fitaban en min. Decidín que algo tiña que facer. Seguro que teredes botado un deses suspiros fondos nun deses días fatigosos nos que nada semella saír dereito, e todo é tecer a colcha por un lado mentres se desfai polo outro. O meu inflou a miña máscara, e ata non sei se non resultaría audible. Ó tempo, non puiden evitar un cabeceo de aborrecemento, que un observador superficial interpretaría como despectivo.

Non era tal. Era só que aquilo, aquel tecer e destecer, tíñao visto tantas veces na miña vida coma golpes de á dá unha mosca nunha hora. Tiña visto tecer milleiros de colchas, todas coas mesmas agullas e a mesma la. Todas as desfixeron o tempo e máis o aburrimento dos seus destinatarios, neste tempo de datas de caducidade aceleradas e de sede enfermiza de procurar ar novo cando aínda non se acabou de respirar o presente. Ultimamente lembro moito aquilo que dixo Chuck Palahniuk de que (cito de memoria e non textualmente) no mundo non hai oportunidades para todos, e a violencia será un medio de acadar esas oportunidades. Isto penseino despois. Daquela só seguín andando.

O digresivo e o melancólico

Foto: Miloslav Hamřík

Ultimamente miro moito Once Upon A Time In… Hollywood. Un día á semana, como pouco; igual me sucede con 28 Days Later, de Danny Boyle. A moitos non lles prestou o de Tarantino. Dígoo en pasado porque o mirarían unha vez e fin. Pareceulles, xulgando tanto polos comentarios de espectadores “non especializados” coma dos Carlos Boyeros deste mundo, un filme no que non sucede nada, que carece de dirección e para eles, en consecuencia, tamén de sentido. Identificación errónea, a da dirección co sentido. Pode que non se conte unha historia cunhas referencias concretas, quere dicirse, uns personaxes, unha relación entre eles, un plano temporal, movementos cruzados deses personaxes que causan a acción, e un final máis ou menos épico. Non. Aquí o que hai é un exercicio de digresión de dúas horas e corenta e un minutos, aproximadamente. Fálase dun tempo que xa pasou e que tampouco nunca foi exactamente como o presenta; dise ás veces que os actos da Familia Manson indicaron a perda dunha inocencia, pero sospeito que Hollywood, se algún día a tivo, xa a perdera moitísimo antes diso. Para quen considera Pulp Fiction un clásico do cinema, estoutro non pode ser máis ca unha bosta incomprensible, tamén se comprende. Pénsese no coñecemento que os menores de 40 de hoxe terán do que era o cinema do Oeste barato producido nos 60 entre Roma, Almería, Madrid e Burgos e da realidade daqueles actores que encabezan carteis ata que un día abren os ollos nas súas casas dos outeiros de Los Angeles e descubren, mirando para as guedellas de Dennis Hopper, que lles pasou o sol por diante da porta.

O pecado semella ser, pois, a ollos de moitos, a digresión, pois nun filme polo que se pague, e aínda un que se piratee, e máis se é de Tarantino, non pode pasar un minuto sen que a alguén lle disparen nos collóns. E tamén a melancolía, pois filmes coma este si que teñen un sentido. É extremadamente melancólico. Trata de dous abandonados por todo e por todos e dunha perda sen volta atrás. Nunca gustei moito das historias dos gañadores no social, no económico ou no afectivo, por dicir tres. Sempre que me presentan un heroe (ultimamente heroína) sen ningún defecto importante, sen ningunha carencia, sen ningunha necesidade, deixo de ler ou de mirar porque me cheira a can. Prefiro as dos que, coma a parella algo improbable que fan Rick Dalton e Cliff Booth, que son conscientes do lonxe que se atopan do camiño da fortuna, e de que iso non vai cambiar, e de que igual o seu futuro é negro coma o piche, e malia todo permítense o gusto de lle disparar nos collóns ó decorrer do tempo, que é o que dicta a lei máis poderosa hoxe, coas súas propias (e disque desfasadas) armas unha noite de moito bochorno.

Na vida real, á xente coma estes dous díselle que se “reinvente” ou que morra. Os que non queren facer unha cousa nin a outra son os máis interesantes, sempre.

A man da persoa amada

Nun capítulo de Mindhunter, había un asasino en serie que, ó ser entrevistado na prisión polos dous protagonistas, axentes do FBI especialistas en conduta criminal, afirmaba que toda interacción humana, mesmo coller a man da persoa amada, é un acto de violencia. A ambientación da serie corresponde ós anos 60-70. Un comprende decontado por que esa persoa xamais poderáía vivir nunha sociedade civilizada, verdadeiramente ou en aparencia, como o son con frecuencia as actuais. A civilización implica, en maior ou menor medida, devolver todos os saúdos que cada día se reciben na rúa. No trato diario superficial coa xente, é moi doado percibir o estrés que lle causa seguir o regulamento social. A primeira vez saúdan con bo humor, a segunda con seriedade, a terceira con desleixo, á cuarta cruzan a rúa. Estes seres non queren ser seres sociais. Coma certo personaxe de ficción, aman demasiado a súa soidade, que para eles consiste en saudar só a quen lles peta saudar.

Desde hai tempo, sobre todo desde que nos debates electorais participan partidos de ultradereita, e máis aínda desde que (ex) membros do Goberno español reciben por correo balas de fusil, este estrés maniféstase na expresión-mantra “con fascistas non teño nada que falar”, e en citar, para contradicilo, ese lugar común segundo o cal “toda opinión é respectable”. A primeira, se non se pronuncia coa cabeza a ferver, se se profundizou no seu significado completo, é o que adoita chamarse “unha declaración de intencións”: se as cabras do veciño che veñen rillar na horta e non se pretende dialogar, xa se sabe que alternativa queda, tendo presente que os animaliños non desaparecen porque se olle cara o ceo. A segunda, non sei como semella pasar desapercibido, é unha cita errónea. A correcta viría dicir que poden non respectarse as opinións de alguén, pero debe defenderse o seu dereito a expresalas.

As dúas ideas son evidencia de que o asasino de Mindhunter anda ceibe dentro dun. De que se está afiando o coitelo para que rebane o pescozo das cabras dun golpe, e de que se está cargando a escopeta para cando veña o veciño mirar por que non volveron para o seu prado. Ou para cando a persoa que nos quere nos colla a man se temos o día revirado.

O pánico na cima das árbores

Houbo un tempo no que coidaba que un día había ter unha casa a unha distancia razoable da cidade, feita de boa pedra, teitada con boas tellas, rodeada por uns ferrados de herba e unha horta e se cadra algunhas leiras, e talvez unha muller e dous fillos, que naturalmente serían serena e capaz de meter os pés nun prado mollado con certa clase ela, alegres e incapaces de coller perrencha ningunha eles. Foi hai moito. O esencial é que eu me vía volvendo non ó que aspiraba boa parte da clase media deste país antes de ser aniquilada pola avaricia de algúns e o colapso continuo dun sistema, senón ó que debera ser o meu estado máis ou menos natural como ser humano. Si que era coñón eu, xa daquela.

Ultimamente o Twitter dáme un bo recordatorio de por que non me tería favorecido a realización daquel obxectivo: está cheo de xente aterrada por mor de fotos de arañas. Non vou esaxerar dicindo que son grandes coma puños. Son desas que ves nun curruncho de súpeto e, malia non seren velenosas nin perigosas de ningún outro xeito, se o teu instinto garda intacta a lembranza das súas parentes do tempo no que os que darían orixe á humanidade vivían nas árbores, pegarás un chimpo de metro e medio cara atrás. A xente responde con GIFs de lume. Comprendo tales reaccións. Houbo baloncestistas que subían ben dos dous metros de estatura e andaban polos 140 quilos que vivían as concentracións de equipo no rural a rentes do pánico: alí os insectos e arácnidos, como saberedes os residentes, adoitan ser dun tamaño considerable. Como digo, seica esta aracnofobia é un mecanismo psicolóxico que procede doutros tempos, cando a fame obrigaba estes bichos, moito meirandes e temibles ca hoxe, a rubir polos toros, entre a follaxe das cales se ocultaban os (máis cativos) parentes remotos dos que hoxe ocupan a cima da cadea alimentaria.

Creo ter lido ou mirado a entrevista a un gaucho que mesmo tiña páxina no Facebook ou cousa semellante. Nun momento dado, se cadra en resposta a unha afirmación rutinaria do xornalista que montaba á súa beira acerca do benestar animal, o gaucho, coma quen non quere a cousa, deixaba caer que o seu cabalo, por bonito que fose e apracible que semellase, había sacodilo do seu lombo e tripar nel no chan á primeira ocasión que se lle presentara. Poucas veces se ven explicacións máis precisas do que é, no fondo, a relación entre a humanidade e a natureza. Porque o grande paradoxo é que, cada vez é meirande a miña convicción, o lugar do ser humano é aquel onde nunca debera ter existido máis tracción cá das propias pernas ou, como moito, a animal, onde non lle fora preciso emigrar a ningures para se garantir a supervivencia nin para presumir dunha falsa realización persoal, onde os nenos non tiveran smartphone e onde, si, houbera arañas coma camións e o risco real de que un cabalo lle desfixera a cabeza. Chegamos ata onde a intelixencia e o medo nos deixou, que non ata onde estaba previsto que chegaramos.

Outra “unpopular opinion”

Foto: dexmac221

Onte pola mañá abrín a ventá e, mirando para o ceo, aventurei que había precisar as botas e o paraugas. Coidei que o que estaba a ver por enriba dos tellados coma unha tonelada de cinza era unha nube. Xa na rúa, deume que pensar o que viñan falando un par de fulanos por tras das súas máscaras. Compadecíanse dos empregados; a empresa non che tiña duda, como din por aquí. Tamén cambiaron opinións sobre a facilidade coa que se inflaman os químicos. Botei unha ollada por enriba do ombreiro e foi cando saín do meu erro. Ningunha nube botaría raíces na terra coma un carballo moi inclinado cara a esquerda, que era a feitura aproximada do que estaba a ver aló atrás; máis ca na terra, direi mellor en varias naves industriais. Canda o pan e o xornal recibín de balde o avance informativo de mostrador. A conxectura maioritaria suxería que a pandemia deixara unha ruína que en parte aliviaría o cobro dun seguro contra incendios. En cidades coma esta dáse ás veces a convicción de que o lume soluciona o que ningunha administración pode ou amosa vontade de resolver.

O xornal traía un artigo de certa celebridade no que, no texto destacado, afirmaba que estaba a superar este tempo co apoio das súas persoas máis íntimas. Non lin o artigo. Intuín a que “tempo” se refería. Desde o día un do confinamento, nos medios e nas redes persiste o tema do deterioro psicolóxico de quen se debe confinar, causado pola incerteza e pola imposibilidade de facer unha vida social coma a que se adoitaba facer antes de marzo pasado. Fálase de depresións e empeoramento de doenzas mentais. As dúas cousas son comprensibles: a sanidade pública leva sen tratar con xeito ós doentes mentais desde que a Felipe González lle deu por pechar sanatorios a ducias nos 80, coas consecuencias que eran de prever. Lóxico é que a xente se deprima: en países coma este entre Ortigueira e Cartaxena e entre Reus e Lepe, non cómpre moito para se deprimir, apenas abrirlle a ventá á realidade como eu lla abrín á nube de tóxicos (e igual que fago coa realidade sempre que podo, volvín pechar decontado). Tamén unha preocupación pola saúde de parentes e amigos entra dentro do normal. E digo preocupación, que nada ten que ver coa depresión, pois a primeira indica certa esperanza, mentres que a segunda supón a resignación. Mais deprimirse por non poder ir de copas ou de vacacións a Valencia se cadra implica que a estrutura existencial do interesado barra a é algo precaria, por frívola.

Se eu non notei depresión ningunha, non digo que non poida ser porque peor da cabeza do que estou non podo estar. Hai que estalo, supoño, para pretender vivir como vivo. Non me perturbou a incerteza cando a fin destes días estraños non se albiscaba, nin me perturba agora. Tróuxome a irritación e a impaciencia, coma a tantos outros, imaxino, ós que non lles queda outra ca pagar polos pecados e a teimosía alleos. Se se trata de manter á natureza lonxe da porta, xa que traería unha morte rápida no sitio da morte lenta que é de rigor en seres civilizados, era e é cuestión de tempo que o ser humano arranxe de mellor ou peor maneira o que desfixo, antes da vindeira desfeita, que un día será irreversible. Motivos máis poderosos para a coita hai ca se ver na “obriga” de incorrer nunha maratón de series televisivas ou ter que tratar a xornada completa con aqueles con quen se decidiu sen mediar coacción compartir unha vida e/ou crear descendencia.

Ogallá os rumores estean, como non é raro que suceda, errados, e o lume que causou o que eu confundín cunha nube sexa debido a un cable pelado na instalación eléctrica. Do contrario, as depresións que ese lume traería, de prato medio baleiro e recibos devoltos polo banco, porque a máquina non para perante infortunio ningún, como ben claro quedou, si que serían dignas dun artigo lacrimóxeno.

Privilexio do inmisericorde

Foto: Lynn Greyling

Morreu Carlos Busqued, o escritor. Deulle un infarto na escaleira do seu piso de Buenos Aires e alí quedou deitado. Cincuenta anos, non moitos máis dos que teño eu, por certo; non é que me queira comparar con ninguén, é que noticias así xa che dan que pensar, estando como estás nesa etapa da vida.

Teño falado por aquí do que foi o seu derradeiro libro en vida, Magnetizado. Só tiña outro publicado, os dous en castelán por Anagrama. Coma Rulfo. O outro era unha novela, Bajo este sol tremendo. Seica foi un éxito en Arxentina, non sei se debido en parte á promoción que lle supuxo ser finalista do Herralde, tivo tradución a varios idiomas e adaptación ó cinema baixo o título El otro hermano, penso. É unha novela fea. Non fea como moitos críticos din que era Taxi Driver, de Scorsese, por exemplo, que para nada o é: como só fai o cinema, fala do feo desde un retrato suxestivo, que non é igual. Non: fea-fea. Bajo un sol tremendo é desas novelas que non che han prestar se estás coa gripe ou che anda o estómago revolto. Nada hai coa súa certa épica ou a súa certa luminosidade no que conta Busqued nela, nin o menor detalle agradable. Todo cheira a suado e a sensación, e non é por facer unha coña co título, é a da insolación. Lina dúas veces, a segunda logo de ler Magnetizado, sen ser consciente da primeira vez. De Busqued a crítica loaba moito o seu estilo seco, de telegrama. Eu non acho nel nada que non teña achado en Bukowski. As loas teñen para min moito de lotería: de cada 100 que escriben así, poñen a caldo a 99, sen que o centésimo amose tampouco diferencia relevante. Non é unha crítica, nin nada persoal. É só como eu o vexo. No tocante ó que conta, é simplemente sórdido, escola Pedro Juan Gutiérrez e compañía. Non chego a captar esa distinción que se lle atribúe. É contido no sórdido, sen amaneiramento ningún. Máis nada, ós meus ollos. Non sucede nada na novela.

Ignoro a que se dedicaba Busqued aparte de a escribir. O que leo acerca del faime pensar que, de ternos tratado, nunca tería eu leirado con el, pois xa coñezo tipos así, que viven moi no seu mundo, como vivo eu, coidado, só que un, cando menos, é xeneroso por medio dunha distinción non sempre comprendida. Intúo, ademais, que se trata dun caso moi excepcional. Chega a nacer e escribir en galego e xamais lle terían publicado nada: falta de vocabulario, falta de activismo, falta de personaxes e tramas “engaiolantes” no sentido desexado, falta de teorías elaboradas nas respostas dadas nas entrevistas, non valería para recomendar nos institutos nin para ler na praia. Unha nulidade. Os xurados dos certames habían termar dos seus manuscritos ridiculamente breves con dous dedos a un metro da faciana: “isto escribiríao o meu sobriño de catorce”.

Si que acho moito mérito, ou sorte, non sei, na aceptación que acadou para a súa idea da arte, que é a exposición do deprimente sen a menor concesión á comodidade do lector, fóra da simplicidade das súas frases. Busqued seica mallaba verbalmente ou por escrito nos privilexiados, mais o seu si que é un verdadeiro privilexio.

Unha canción alterada

Un día estaba no Gadis e oín polos altofalantes unha canción que tiña escoitado cincuenta mil veces antes, por aqueles mesmos altofalantes ou polos doutro local. Era unha cancionciña medio chunda-chunda, en inglés. De tanto tela oído, e malia que non sexa nada do meu gusto, xa case sabía a letra toda. Mentres enchía unha bolsa de clementinas, fun recoñecendo as estrofas. E resulta que dei cunha fenda no predicible. Cando a voz masculina algo amaneirada tiña que dicir “You’re fucking crazy” (“estás coma as putas cabras do monte”, máis ou menos), dixo “You’re crazy-crazy” (“estás tolo-tolo”). Deixei a ver, por se escoitara eu mal. E non. O verso, que era parte do refrán, insistía na variación. Eu estaba completamente certo de que a canción dicía “fucking”. Xa que logo, fora gravada de novo con aquela reescritura pudorosa.

Boris Johnson é noticia estes días por seguir o camiño inverso. Atreveuse a confesar algo que penso que non poucos sospeitaban xa que é parte da súa mentalidade, e da de moitos máis a mover os fíos neste mundo. A afirmación a micrófono pechado de que o actual éxito da campaña de vacinación contra o coronavirus no Reino Unido se debe “á avaricia e ó capitalismo” é unha declaración de devoción polos instintos humanos máis baixos, un deles o da supervivencia, propia ou dos achegados, a calquera custo; a súa significación é conformista como o son eses alcaldes do rural de carreiros no sitio de estradas que, malia as carencias moi evidentes no terreo que gobernan, devolven os cartos da Deputación sen gastar un peso para caer en gracia ó Presidente. Lémbrame Johnson, neste sentido, a un dos dous protagonistas de Pan e coitelo, de Bieito Iglesias. O Conselleiro Carrodeguas asiste á hostilidade da súa muller (que é o que por aí chaman unha “progre”, unión matrimonial non pouco habitual na política institucional, por certo), molesta polo exercicio nada revolucionario do seu cargo, coa consternación de quen, inspirado polo que ben pode chamarse budismo pervertido, está convencido de que as cousas son como son e as heroicidades quedan para as novelas. Non comprende que ela non comprenda que, para acadar o obxectivo, cómpre moita paciencia e moito facerlle a rosca a quen corresponda.

Como queda dito, a versión “non ofensiva” da canción e a arroutada de sinceridade de Jonhson semellan feitos opostos: o defecto fronte ó exceso. E porén, acho que teñen en común ese cheiro bravo ó fundamentalismo. As dúas son cancións alteradas sen xustificación real, unha para matar a naturalidade, a outra para matar o sentido común, e as dúas para matar a liberdade.