O que talvez non se ve Nesa Serie Tan Famosa

Seique rematou Esa Serie Televisiva Tan Famosa, así que confío en que non vos hei facer spoiler se falo aquí do episodio final. Non vin nin o primeiro. A súa sona é inmellorable, polo que teño entendido, ata o punto de merecer loas (comedidas, naturalmente) de alguén tan desencantado co rumbo do mundo actual coma Javier Marías. Para que vexades. E así e todo non che me chista. Un amigo meu si que a viu enteiriña agás o derradeiro capítulo. O único que se me ocorreu preguntarlle foi que como fora que non lle dera unha embolia. Talvez estea eu influenciado na miña falta de interese pola miña querenza polos planos sinxelos, non só na ficción literaria: paréceme de libro que unha serie televisiva que procure resultar atractiva debe ter a súa trama centrada nuns poucos e ben definidos personaxes. Nesta serie, se non estou mal informado, hai máis entradas e saídas ca na Colmena de Cela e na T-4 de Barajas a tarde seguinte ó inicio das vacacións de verán na Administración Pública xuntas. E nomes impronunciables, a presadas.

Sexa como for: nos medios de comunicación, que dan a este episodio final unha cobertura non de todo explicable, a tendencia é non sei se dicir crear ou insistir na perspectiva de xénero arredor da Emilia dos dragóns (non lle escribiría ben o nome de memoria e dáme preguiza procuralo no Google) e mailo Jon Neve. Polo visto, á Emilia fixéronlle unha boa argallada: negáronlle a coroa do reino á que seica tiña máis dereito ca ninguén e déronlla a un señor, que como está de moda pensar de case todo señor, nin un grolo de auga merecería. Non sei se lin mal, pero iso entendín.

Despois resulta que a Emilia perdeu os tentos de moi mala maneira, púxose asasina perdida, imaxino que se botou dacabalo dun dragón e aquilo foi unha merenda de negros. Foi así?

Se foi así: pode que moita xente non se decate do detalle, mais eu vexo intranscendente o tema do xénero comparado con outro. Ata entón, semellaba idea cabal que a Emilia era a máis axeitada para gobernar o reino. De non ter sucedido aquela argallada, ela tería sido coroada. A mesma que, logo da inxustiza maior, se tornou unha Shiva loura de tintura e desencadeou o inferno na terra. Cabe preguntarse que clase de raíña tería dado cabeza de equilibrio tan precario, digo eu. Porque cumpriu unha viraxe dramática dos acontecementos para saber que o equilibrio era tan precario, de certo.

Conclusións: O exercicio do poder require unha capacidade, polo común ó alcance de poucos. A consciencia da condición de vítima pode desencadear atrocidades, xustificadas a ollos de quen as perpetra.

Ou igual miro de máis e todo ía de nenos e nenas, eu que sei.

Anuncios

A verdade na literatura de gasolineira

Conta James Sallis, autodefinido coma escritor de novela negra por casualidade (dar co tema sobre o que máis che presta ou menos che custa escribir ten moito de casualidade), que a premisa elemental da literatura negra non mudou nos Estados Unidos desde a fin da Segunda Guerra Mundial ata hoxe. Naquel tempo, di el, os medios de comunicación fomentaban a idea dun país de épica, beleza e fartura. Ó tempo, as novelas do xénero comprábanas nas gasolineiras lectores de clase traballadora: esas novelas si que amosaban o mundo moi real e nada compracente no que eles vivían.

Nunca pensei que a arte deba reflectir totalmente a realidade e sigo sen pensalo. Por contra, gusto das novelas e dos filmes nos que, cando menos, algúns personaxes son novelescos ou cinematográficos e din cousas novelescas ou cinematográficas: gusto de que haxa algún personaxe de acción a facer chanza da propia sorte co gañote moi preto da navalla como facía Eddie Murphy nos 80, para entendérmonos. Hai algún tempo, a proxección dun filme de Terry Gilliam nun festival de cinema rematou coa deserción case absoluta (seica) do público e coa cólera do director alí presente; non cheguei a ver tal filme, mais polo que sobre el me informei debía ser máis ben repulsivo, conforme ó xeito de concibir o seu oficio de non poucos artistas con ansias de sublimidade. A vida xa é putañeira de máis coma para replicala literalmente no que debera estar destinado a dar goce ó espírito.

Destinado a iso, mais non só a iso. Xa falei antes do enganoso dos produtos culturais de moda, dese edulcoramento que, mesmo para unha oferta calculada para un destinario que chega á casa coa cabeza de dez horas de choio e para ser unha ficción, chega a facerse excesivo. Polo menos para uns ollos que queiran ver, quere dicirse. A arte non debe ser real, mais si contar cunha base real. Se non, non se pode facer arte, como non se pode facer unha empanada sen fariña. Razoamento que non é novo nin en min, nin no gremio; téñollo visto defender a escritores que o menos compracente que escribiron na súa vida foi a palabra “cona” en boca allea. A diferencia vén dada polo exemplo inicial: se a novela negra (a daquela, que non era o que hoxe chaman así) deu chegado ás gasolineiras, a literatura non edulcorada debera ser capaz de chegar tamén. Que si, que entendo que para tal se dar a xente precisaría dun pelello ben máis duro do que hoxe é frecuente ter. Un pelello duro para aceptar o que se é, pois por algo aquelas novelas eran tan cribles nese sentido: falaban do que hai no interior de cada ser humano, quéirase aceptar ou non. Ler ou mirarse no espello.

Perder contra unhas bragas

urban-1513868_960_720

Foto: Joshua Wilson

Unha vez presenteime a un premio de microrrelato e perdín contra un microrrelato sobre bragas. Non lembro ben de que ía o tal relato, aparte de que ía de bragas: de moitas bragas. O meu era unha brincadeira elegante sobre a chamada intelixencia artificial, tan intelixente que mesmo chegaba a se enganar a si mesma, sen caer na conta disto ata non haber volta atrás. Pero non ía de bragas, para enorme desilusión dos membros do xurado, supoño.

O asunto deixoume intrigado. Leva a miña obra sendo desbotada en favor doutras ben variadas e con certa frecuencia moi necesitadas de mellora, a verdade sexa dita, tanto en premios modestos coma este coma en Premios De Prestixio, mais nunca tal me acontecera. Escribín ós organizadores do certame pedindo unha explicación en detalle, pois por non publicar, nin acta da resolución publicaran. Non deixei notar ton indignado ningún, por descontado: hai ben tempo que deixei atrás esa fase. Non. Todo era curiosidade. Agradecín que a réplica tivera máis de dúas liñas de texto. A señora encargada de satisfacer as miñas dúbidas non tiña nin idea de por que acontecera aquilo, pois todo o que atinaba a dicir, con arrodeos e amabilidade, coidándome doído, probablemente, era que fora así o ditame e xa. Convidábame a discutir a cuestión diante dunha cunca de café. Deixando a un lado a inutilidade deste acto, sabía eu ben da miña nada descartable fusión de fusibles diplomática en situacións coma esta e preferín non tentar o demo.

Era a primeira edición do certame, e polo que sei, resultou ser a derradeira. Dos dous organizadores, un deles deixou de existir de alí a pouco, e o outro non manifestou intención de continuar. E, malia que a señora puidera non se ter decatado, xa viña de dicirme demasiado.

Liberdade literaria (ou como se lle chame)

architecture-1869398_960_720

A última presentación dun libro na que estiven foi algo moi obvio. Acudira porque era un coñecido o que presentaba. Digo que foi algo moi obvio porque me decatei, desde o segundo catro de ter sentado á outra banda do corredor aberto entre o grupo de cadeiras, contra o fondo como teño por costume, de que o 99% dos poucos asistentes, descontados os empregados da libraría, presentes a fin de documentar o evento (como hai quen di, en tradución non de todo correcta do inglés) e de quen escribe, eran claque. A claque era un elemento do espectáculo teatral doutros tempos: un grupo de persoas contratadas para facer de público entusiasta coa función. Esta claque dubido que tivera cobrado en euros; a súa obriga era familiar e máis nada. Fiquei alí, pois, no meu curruncho, vendo como se miraban uns ós outros dese xeito inconfundible conforme avanzaba o protagonista nas súas explicacións sobre o que era a súa obra, que poden chegar a ser as explicacións máis encerelladas do mundo: “A ver ho, que alguén lle pregunte ó rapaz calquera cousa, polo menos para facer coma se tal”. E preguntaban e todo, coa escasa decisión que se pode imaxinar. Sorrían continuamente, con certa vergonza, coma se estiveran todos coas mudas ó aire.

Non me custou aquela tardiña sentirme un intruso, ó non ser parente nin sequera remoto, nin rexeitar con cortesía o aínda máis cortes ofrecemento de irlle tomar unha despois. Nin lembrar por que apenas ía a nada minimamente semellante a un acto cultural, se non fora imprescindible a miña presencia. Non adoito facer máis excepción cá dita, en parte porque son máis ben aburridiños e en parte porque tampouco lles atopei nunca máis utilidade. Seguramente estea errado e resulte que me estou a perder demasiado. Na serie Sobrenatural, ó Ceo só se pode acceder por unha porta camuflada no areeiro da zona de xogos dun parque, gardada por anxos con aparencia de vagabundos e xubilados. Será, talvez, que nunca dei co areeiro que garda a porta á Vida Social Literaria. Eu que sei.

Os que me coñecen un pouco non ignoran que a que conduce a min carece de pechadura. Poida que non me faga notar, pero escoito sempre, e mesmo acepto. O malo é que nunca semella dabondo. Unha vez, os promotores en horas libres dunha web de contido cultural pedíronme consello para mirar de profesionalizala. Querían unha reunión presencial. Eu díxenlles que, se era ese o atranco, a solución ben llela podía pasar por correo electrónico: pedir un crédito a Abanca. Díxeno coa mellor intención, aínda que coido que apreciaron rudeza nas miñas palabras. Ás veces coñéceseme a orixe: para o importante, deixo aparte a cerimonia. Ten mala reputación no gremio, esta actitude.

Ou será que o que procuro, sen ser eu consciente de procurala, é a liberdade. Sería ben contraditorio. Non existe a liberdade mentres todo ser humano dependa de algo ou de alguén, como xa expliquei por aquí algunha vez. E todos dependemos. Así que se trata dunha busca imposible.

O sistema literario galego é coma algúns fillos: manda carallo co que hai que facer ás veces por non chimpalos da casa.

O nariz de Erno

(Isto non é un post sobre política institucional. Magritte.)

Digo ás veces que xa non me sorprendo de nada. Mentira. Os únicos que non se sorprenden xa de nada son os mortos e a min aínda me bagoan os ollos na primavera. Non, aínda me sorprendo de moitas cousas. É o que me conserva a pouca cordura que me queda. Máis abaixo só pode haber non tanto un demente coma (peor) un “resabiado”; gusto desta palabra castelá pola súa exactitude sensorial: soa xusto coma o que se quere representar con ela.

Vén aí o primeiro elo dunha cadea electoral e anda algunha xente escandalizada porque se insinúan pactos que atopan obscenos e innomeables, como diría Lovecraft. A eles tamén lles presta a sorpresa coma a min, se ben o seu pelello finiño lles trae complicacións. Non conciben que alguén co seu nome nunha papeleta conciba a idea de dar as mans con quen eles coidan o Maligno só para evitar que un terceiro nome nunha papeleta resulte gañador. Por desgracia, nada disto me sorprende. A razón que os guía a todos disque é libre, e con certeza antiga: o medo.

En Sleeper (título castelán El dormilón), a distopía setenteira e coñona de Woody Allen, un grupo revolucionario pretende derrocar ó Amado Líder. Deste home misterioso non resta, logo dun atentado cun noventa e moitos por cento de efectividade, máis có seu nariz, mantido con vida artificialmente. O grupo pretende roubar e destruír ese nariz. O personaxe de Allen, un inadaptado que acordou dunha crioxenización, vese encerellado na loita ó militar no bando rebelde por amor; compite polo de Diane Keaton co líder revolucionario, Erno (ese actor algo inquietante, Michael Beck). Pero el non cre na revolución, e así llo explica á súa amada, tocando o tema dunha posible vitoria revolucionaria: “Dentro de seis meses teriamos que roubar o nariz de Erno!”

Velaí o que ceba o medo: a enteira ou case enteira certeza, non de que “todos son iguais” nin simplezas así, senón de que o ser humano é quen do peor, como sempre foi, novidade ningunha, e agora presenta tal tendencia de xeito masivo.

Eu disto non me sorprendo. Si de todo o demais.

Celtas e augardente

SERIACION

Foto: http://www.eldientedeltiempo.org

Contou  a filla dun recentemente defunto Home Moi Importante desta cara escura da lúa galega que compoñen as provincias de Lugo e Ourense da vez que, aínda sendo nena, seu pai lle impuxo a tarefa de ter conta da caixa rexistradora dunha cafetaría. Pois o caso é que a cativa, por unha falta de centímetros moi común ós seus anos, non lle chegaba á caixa. Foillo dicir ó pai, que lle respondeu, presumiblemente sen se inmutar, que tanto tiña, que o fixera igual.

A muller explicaba que así era como facía seu pai as cousas. Intúo unha porcentaxe nada escasa de orgullo na afirmación. Non se lle pode negar que o conto di moito do xeito de facer as cousas noutros tempos. Ignoro de que cafetaría se trataba, que ela non o especificou, mais imaxínoa fedendo ó fume de Celtas. E imaxino á cativa alí, entre señores coma seu pai, que se foran xenerais na guerra te mandarían alén dos parapetos sen casco e cunha botella de augardente na man e coidarían, supoño, que, se chegado un punto non dás para máis non é pola limitación que implica a condición humana por lei natural, senón porque non queres dar para máis ou non acadas a dignidade precisa para chegar a ser Alguén Na Vida.

Talvez eu sería un pai pésimo se algún día se dera a conxunción de prodixios que sería precisa para tal, mais penso que, no sitio del, eu teríalle procurado á cativa actividade máis axeitada para a súa idade ou, se ela quixera ter conta da caixa, poñeríalle sequera un tallo.

Está claro que nunca a nada chegaremos.

 

Como se crea un vilán

fairy-tales-1662427_960_720

Onte vin a última entrega ata o momento de Into The Dark, esa serie de longametraxes de formato televisivo de temática de suspense ou terror. Coas series estou a ter unha relación cada vez máis difícil. Moitas das que vexo están a se afastar demasiado do que é o lúdico e o artístico para ofertar ós seus espectadores o que coidan que eles (ou o tempo presente) demandan: mensaxes que cadren coas súas conviccións políticas e/ou morais. Neste caso, viña dunha rea máis ben insufrible de tentativas neste sentido e temía o peor: a continuidade. Mais, ó cabo dos 82 minutos de I’m just fucking with you! (“Que estou de carallada, ho!”), comprobei case con emoción que acababa de asistir ó relato dunha historia; algo que dá unha idea do panorama actual. Mensaxe? Si. Nun segundo plano, atinadamente. O principal era a orixe explicada dun vilán.

Noto que os viláns están empezando a deixar de interesar. Para quen, coma min, escribe historias e (témome) non acaba de ir cos tempos no tocante á diferencia entre arte e propaganda, resultará insólito que esta figura teña quedado, tanto na ficción coma no que chamamos realidade, apenas para apandar cos paus e morrer na fogueira. Como simple instrumento para reafirmación da moral do heroe. Véxoo preocupante no audiovisual, e aínda máis no literario.

O vilán é case sempre un suxeito socialmente ben interesante, ou, xa digo, debera selo. Digo ben interesante por non dicir o máis interesante de todos. Ten máis substancia, pois, se é humano libre de enfermidade mental, é unha especie de Satanás terreal: alguén que empezou sendo dos “bos” ata padecer unha transformación traumática. Na ficción, o motivo desta adoita ser un tanto rebuscado, á procura da tensión dramática; na realidade, adoita ser o máis común do mundo. Con moita frecuencia, son os “bos” os que crean o vilán, e créano mediante o que para eles son nimiedades, e de xeito inconsciente as máis das veces, tan ocupados como están levando unha vida sen carencia grave de ningún tipo para se decataren. Pisa nos sentimentos de alguén un ano seguido e farás un vilán. Non digo novidade. Todo isto é ben sabido, a estas alturas, por calquera psicólogo/sociólogo lacazán. É un discurso que se repite coma o son dunha porta ó se pechar, e aí fica todo. A porta abre e pecha todo o tempo sen que ninguén lle preste atención a ese son.

O vilán de I’m just fucking with you! era o que no argot de internet se chama un troll: alguén que intenta traer a amargura á vida dos demais porque a súa é todo amargura. A quen se escandaliza das súas falcatruadas non lle interesa a súa orixe, talvez porque todo é máis sinxelo así, e talvez porque ese troll non di tanta mentira, con todo: porque sabe que os “bos” non son tan bos.

As cousas vistas desde arriba

middle-ages-58069_960_720

Jordan Peele sabe ben o que cómpre para vender un produto. Recentemente preguntáronlle polo seu criterio á hora de elaborar o elenco para un filme e contestou que non contempla que os papeis principais vaian ser para brancos: “non é que me caian mal os brancos, é que ese filme xa se viu”. Dentro da reacción no virtual e supoño que tamén no “analóxico”, alternáronse os aplausos a discreción (non estou certo de se logo da suficiente reflexión acerca do que se di e tamén do que non se di na frase) cun indignado “Chega a dicir cousa semellante un branco dos negros e…”. Predicible en calquera caso.

Sobre a primeira parte da frase, el saberá. A súa de momento escasa filmografía é unha versión máis técnica e de guión máis sutil do que foi a blaxploitation nos anos 70, un invento das produtoras grandes para que os espectadores de cor tirando á do chocolate, máis de de funk con birra ca de cóctel e gravata, baleiraran os petos nas xanelas dos cines a forza de maniqueísmo de trazo groso e un vestiario tan charramangueiro como poidades imaxinar; en resumo, negros bos e perfectos, brancos malos e/ou estúpidos; nos anos 90, con algo máis de xeito, repetirían a fórmula algunhas canles televisivas con series coma O príncipe de Bel Air. Ten boa base no xénero terrorífico, Peele, aínda que se coñece sen esforzo que a Colección Alfred Hitchcock é a que amosará máis uso no seu andel de deuvedés.

Sobre a segunda metade da frase, “ese filme xa se viu”, penso que se ha de procurar razón de máis peso para facer esas distincións. Todo filme xa se viu: o feito, o que se está a facer e o que se fará. O que fai Peele é unha mestura ben mesurada do que xa se fixo. Mesmo Boris Vian novelizou nos anos 40 unha especie de blaxploit ben máis novidosa en J’Irai cracher sur vos tombes, que tamén foi filme, se ben non moi do seu agrado, creo ter lido. Peele aparenta unha querenza moi marcada por temas coma a inxustiza e a vinganza, que dan para moito se se abarca a paisaxe enteira, como facía o pistoleiro solitario (Clint Eastwood) en Por un puñado de dólares, que subía ver a vila desde a terraza do saloon por ser da opinión de que as cousas vistas desde arriba causan menos impresión, querendo dicir que se entenden mellor. Se a amplitude de miras se reduce a un só cuarto, hai material para pouco. Sobre a inxustiza e sobre todo a vinganza sempre falaron mellor, xa que estamos, algúns spaguetti westerns barateiros, ou mesmo series de televisión para un público moi xeral coma The Walking Dead (aínda que tivo máis interese do que ten hoxe): os primeiros indican que a vinganza só trae máis vinganza, e as segundas, que esta implica un custo ou perda para quen a executa, que adoita ser un cambio brutal e irreversible na súa persoa. Nunca se sae da vinganza igual que se entrou.

A Peele, e a calquera, aconsellaríalle subir á terraza do saloon, por moi confortable que resulte estar preto do chan e sempre no mesmo lugar (común).

Obsolescencia da desculpa

frog-1015975_960_720

Unha tarde deste pasado inverno fun á Biblioteca Provincial facerlle unha visita a un amigo que alí botaba o tempo a estudar para opositar a funcionario do Estado. Unha visita de tantas, durante un dos seus descansos á beira da máquina de café. A el prestáballe (penso) a miña liña temática de ocorrencias absurdas, que canda a súa, de deporte e cinema sobre todo, lle ventilaba o caletre do fume da letra queimada dos temarios. Aquela vez pasou tamén por alí unha amiga súa, que levaba présa porque quedara en ir mirar un filme brasileiro que proxectaban na Deputación, creo. Era intrigante esta moza, no sentido de que a súa afección ó cinema que chaman independente, é dicir, eses filmes de dúas horas e vintecinco minutos nos que o máis entretido que sucede é que cae unha folla seca dun castiñeiro non cadraba coa súa ausencia de ínfulas intelectuais e de gusto por unha conversa medianamente “profunda”. O meu amigo propúxome alegremente que a acompañara. Ela non se opuxo. Eu si, mediante o argumento estándar do demasiado traballo pendente (falso coma un peso sevillano: daquela xa contemplaba a miña retirada da narrativa longa en galego, se ben non definitiva coma todas as retiradas, firme aínda hoxe). Ningún dos dous deu mostra de crerme. O comedimento estílase tan pouco hoxe que os comprendín.

Eu rexeitara o convite por unha razón maior. O meu amigo permitírase falar pola súa amiga sen antes consultar con ela, que aceptara a idea non se sabía se por conformidade verdadeira ou por non me facer o desaire. Tería eu ocasión de volver vela e así llo expliquei, desculpándome polo que puidera parecer rudeza pola miña parte e non foran máis que a prudencia e o respecto máis básicos. (Aparte, a miña impresión era que a moza, nas poucas veces nas que nos viramos, era máis ben reticente á miña persoa.) Ela non me deixou rematar e restou decontado toda importancia ó sucedido. Nesta reacción percibín unha incomodidade intensa, case a indignación propia do ofendido. Como mínimo, noxo. Foi case coma se entendera que eu lle estaba a propoñer sexo oral ou algo. E todo o que eu lle ofrecera fora unha desculpa.

Non é o comedimento o único que non se leva. O propio feito de se desculpar semella ser para moita xente unha excentricidade; talvez porque adoita verse coma un sinal de debilidade, ou de capitulación, algo pesimamente visto na era dos manuais de superación persoal. Sospeito que á amiga do meu amigo pasei a caerlle aínda peor do que lle caía antes, por paradoxal que poida resultar. Por iso me estraña ver que alguén esixe unha desculpa, e máis en casos recentes coma o do Presidente de México ó Goberno de España a conto dos estragos da conquista de América. Non se queren as desculpas cando proceden e poden arranxar algo, mais si cando carecen de todo sentido e utilidade.

A extinción sería pouco para nós.

Unha coitelada soa non mata

bola-cristal2-kiVH-U70401988915OCB-984x608@Diario Vasco

En moitos filmes vese que alguén leva unha única coitelada, as máis das veces no bandullo, e cae morto ó momento. Quen teña levado unha nesa parte da súa anatomía saberá que o proceso é ben máis lento. Se diso acaba un morrendo, non será tanto pola gravidade da ferida coma pola desatención total ó ferido. É difícil matar alguén así, como o é matar moitas outras cousas. Pénsoo cada vez que me decato do viva que está esa especie de filosofía estoica en base á que demasiados interpretan as dificultades vitais.

No 2019, continúan de moda ideas coma que o cancro se cura botándolle azos, e que polo tanto o de reclamar un meirande investimento na investigación médica e na sanidade pública é algo que, como moito, “tamén está ben”, quere dicirse que é secundario ou directamente irrelevante; ou que, se o que cobras (se é que cobras algo) non che alcanza para vivir, peito fóra, sorriso permanente e a perseveranza contra a grandísima argallada, non en forma de demanda do que che corresponde, por dereito ou sequera por humanidade, senón de dentes apertados, que mañá todo será mellor. A idea, pois a fin de contas é inevitable, é a de minimizar as propias necesidades, xuntando a ese estoicismo dubidoso un toque budista un pouco daquela maneira. Prescindir daquilo ó que non se debera ter que renunciar. É postura liberal esta, e porén percíbese en certos activismos que presumen de estar no outro extremo ideolóxico, nos que se anima ás persoas supostamente oprimidas a ficaren soas para así seren libres. Pretenden convencelas para cometeren un erro moi obvio co obxecto de acadar algo utópico.

Parafraseo, sen que valla de autobombo nin tal se pretenda, a unha personaxe miña (tomo a liberdade de mudar o xénero ó substantivo para indicar que é muller): ninguén é libre, nunca. Sempre existirá unha dependencia. E o de ir por libre non acabo de velo recomendable, como xa non o vían en A bola de cristal, lembrades?: “Sólo no puedo; con amigos, sí”. Non hai lei que o prohíba, por descontado, mais é a derradeira alternativa. Andar só podendo andar acompañado é meterse polo río sen saber nadar cando se podería cruzar pola ponte.