Eu quero crer (pero non nas actas dos xurados de premios)

Din que nos máis dos casos de asasinato, o culpable é o sospeitoso máis evidente. Algo así pensei cando vin a mensaxe dobre que devolvía a páxina web: en galego, “A súa mensaxe foi enviada”, para a seguir indicar en inglés xustamente o contrario, por problemas técnicos, seique. Mesmo resultado logo de varios intentos máis. A web era a do organismo convocante de certo premio literario no que tiña participado, ó envío das bases do cal estaba eu subscrito, polo que se vía agora, por partida dobre. Escribíralles para lles comunicar a duplicidade e para que polo menos aforraran un sobre de papel do careiro. Organismo e web eran moi galegos. Naturalmente. Notaba que algo así sucedería conforme enchía os apartados do formulario, pero quixera crer que por veces era certa esa crenza actual que move ós seus defensores a ergueren o dedo, poñeren expresión suspicaz cando un proclama a obviedade dun feito ou idea e retrucaren, cariñosos e displicentes: “Iso é o que ti pensas”.

Tamén gustaría de que así fose cando penso na propia utilidade, quitando a económica, de me presentar a ese ou outro premio. E de novo a obviedade esmagante. Hai pouco lin a acta do xurado dun de pouca antigüidade, na que se proclama como mérito para a concesión do mesmo o caracter non sei se antibelicista ou pacifista ou cousa polo estilo da obra premiada. A súa lóxica non dista moito da do minusválido que hai media hora teimou en meter a súa cadeira de rodas polo terzo de acera que ocupaba eu, ignorando os dous terzos que lle deixaba libres na banda esquerda, que por enriba era a máis segura, contra os edificios. Eu quero crer, como dicía o cartel do despacho que compartían Fox Mulder e Dana Scully en Expediente X. Os tempos teñen sido, desde hai xa moito e ata o momento presente, en calquera sentido, inimigos de toda contención no tocante a brincar por enriba do valado que mantén o grotesco distanciado deste mundo. Sempre me digo que isto terá que rematar algún día. Igual que os cativos medran e deixan de saltar por enriba dos valados, algún día terá tanta xente que reparar no incoherente dos seus actos e teorías, e pararán. Deberan facelo por algo tan humano como é o razoamento, sequera. Pero a realidade hoxe son as listas de ingredientes de calquera produto de supermercado: algo vago e susceptible de significar calquera cousa que a quen le se lle antolle.

Anuncios

Os camiños que nunca se desvían

Onte soñei que era policía en L. A. Confidential, o filme. O soño en si, moi breve segundo a miña memoria, non deu para moito, pero resultou interesante. Eu era Edmund Exley; Bud White nin aparecía, de feito. A trama daquilo que mal podía chamarse escena era, como adoita suceder nos soños, absurda. Lembro apenas un tiroteo no que estaba implicado eu canda outros tres policías de paisano, arredor dunha casa. Despois, eu acababa atopando á que tiña que ser a miña Lynn Bracken. Sucedía no meirande dos desleixos: nunha rúa, sen máis. Esta Lynn non era coma Kim Bassinger en absoluto: morena, pel pencosa, moi pouco sofisticada e vestida cun top e un deses pantalóns de ioga que están tan de moda. Non me quedou claro se era prostituta; diría que só era unha vítima. Tampouco tiña eu a seguridade se era a min a quen quería, pero algo no seu xeito de me mirar con aqueles ollos verdes estrañamente penetrantes me fixo pensar que si. Do que me contou deducín que o malo non era Dudley Smith (tampouco asomaba o fociño por alí) senón Dick Stensland, que por algunha razón fora alcalde da cidade. Non preguntedes.

Reparade nos sinais. O meu subconsciente coñece ben o terreo. Deseñárame con acerto coma un Edmund Exley e non coma un Bud White; eu son máis un Exley non pola ansia de ascenso profesional a case calquera prezo nin esas ruindades, senón por certa meirande profundidade á hora de considerar os feitos e por menor quentura de cabeza. Aparte, a miña Lynn Bracken era decididamente de arrabalde, cento un por cen poligonera, como din na meseta. E dixen que eu era Exley, pero en verdade só puiden intuilo, ó non chegar a ver a miña imaxe en espello ningún. Sóubeno pola voz, nidia e suave, de ton medio, moi distante da dun macho alta e polas maneiras en consonancia no trato. Con todo, estou case certo de que o meu aspecto sería moito menos señorial có de Guy Pearce.

Róncalle o nabo: nin sequera nunha recreación onírica, dentro dun filme que para min é válido para calquera momento da vida, se ve un libre do clasismo, nin da ausencia de encanto vital, nin dos camiños abertos hai demasiado tempo coma para pretender (caso de que así fose) mudar a súa traxectoria sen que os meus pasos se encamiñasen pola antiga por inercia.

Cartos en Suíza, man de obra en Asia

Foto: Margarita Morales

Case nunca de me decato de cando na cabeza na xente se dá un funcionamento anormal ata que se poñen a falarme. Case todo o mundo me parece moi común á vista. Tamén mo parecera aquel home. Tíñao visto moito polo barrio. Iso era todo; nunca o oíra falar. Atribuíralle unha voz grave a aquel aspecto de pintor de paredes veterano e desempregado de longa duración, mais resultara tela de ton medio tirando a agudo; case laiaba tanto coma falaba. Comezara o seu soliloquio cando eu viña de deixar baixo chave o que traía de fóra nun compartimento dun deses armarios de lata pintada de cor alaranxada que teñen nos Gadis. El estaba a facer o mesmo, viume chegar e arrincou. Á obsesión abóndalle con sentir outra presenza humana para se reafirmar.

Era un votante potencial ou efectivo de VOX. Era unha inxustiza que ós de aquí non llelo deran ou lles puxeran mil cancelas, e en cambio chegaban de fóra e pumba, dábanllelo decontado. Repetiuno varias veces: ós de aquí, que estamos pasando necesidades, non, ós de fóra que despois andan guiando coches caros, a eses canto queiran. Botei unha ollada discreta en derredor, aproveitando que daba a volta. Se ben captaba algunhas miradas daquela maneira, os máis ignorábano como se ignora un ordenador que mete demasiado boureo na parte dos ventiladores porque vai vello.

Logo de trinta anos vivindo nun bloque de protección oficial, teño costume dabondo con este tipo de actitudes, que son máis antigas e frecuentes do que moitos poidan coidar, por certo. Sei disimular bastante ben a miña condición de ovella negra neste sentido: a miña sorte é ter traza de señor decente e católico (e feo e sentimental) sen sequera eu mo propoñer. Porén, expúxenme un pouco, pois a razón non lla podía dar de ningún xeito.

-Tampouco lles arrendo a ganancia -díxenlle, tirando do dito castelán. Gusto moito de como soa.

-A quen?

-Ós de fóra.

Sorprendentemente, aparentou certa dúbida. A burra foi dereita ó bornal:

-Téñeno máis doado cá nos. A eles perdóanlles impostos.

Vin aberto un dos lados da súa defensa e mandei un ataque lóstrego.

-O que é igual para nós ou para eles é que só chos perdoan se es… -non lembro quen foi que lle dixen. Pensade en calquera cabaleiro vestido de xastre careiro que teña os cartos en Suíza e a man de obra en Asia. Aproximadamente.

Quería ver se resultaba, malia ter pouca esperanza de que así fose. Existían un 98% de probabilidades de que me chamara antisistema. Contra tal prognóstico, o paisano puxo cara de ter recibido os Reis anticipados.

-Aí está! -proclamou, triunfal. Botou un tempo repetíndoo polo supermercado adiante. Oíao ó lonxe, mentres buscaba eu os tomates de oferta e os chícharos de marca branca.

Ás veces pouco cómpre para acadar un entendemento.

O cura e mailo contador de contos

scissors-1008916_960_720

Publicado en Letraenobras.com o 31 de outubro de 2013. Teño que explicar que aquí fixen algo pouco frecuente en min: turrarlle pola corda á besta antes de saber se de certo vira a serpe no medio do camiño. Pareceume conveniente, nun tempo no que tanta xente se deixa levar por ese impulso de cometer calquera atrocidade no nome dunha causa supostamente boa: por coidar estar a facer o correcto, actitude tremebunda entre as tremebundas.

Hai pouco que se creou un grupo de crítica literaria co obxectivo de observar obras idem en galego desde unha perspectiva de análise feminista. En resposta á noticia publicada no seu día nesta web, dicía eu que iso non me ten moito xeitiño, porque entendo que o que se escribe e se oferta ó público non debe ser moralizado. Malia que sexa tema xa moi visto, coma os tratados polo 99% dos articulistas na actualidade, e quizais xa desde moitísimo tempo atrás, imos darlle outra xeira.

O condutor de certo programa radiofónico abusaba dunha expresión para se xustificar ó ser criticado pola súa parcialidade: “obxectivo procede de obxecto; subxectivo, de suxeito”. Sospeito que moitos críticos literarios pensarán algo semellante antes de sentar diante do portátil a redactar a súa visión dun libro. A crítica literaria é algo dependente do punto de vista persoal, como queda dito. O crítico só pode xulgar o que le en función dos propios gustos, coma todo mortal, ou ben das propias lecturas presentes ou (máis frecuentemente) pasadas, referencias sempre discutibles e non necesariamente sinónimo diso chamado “calidade” literaria. Por norma, a súa opinión non ten por que valer máis ca calquera outra.

É moi típico (diría que o normal) que esta opinión veña condicionada por certas inclinacións ou prexuízos. Chámeselle subxectividade, e xa é un problema cando tal opinión remata por influír noutras. Outra cousa aínda peor é propoñernos pasar a literatura por filtros, deixando a calidade literaria ó mesmo nivel ou en segundo plano respecto a determinados requisitos morais, sociais ou políticos. Facer sequera un refrito do anterior xa é unha idea tan absurda coma perversa, ó non existir relación ningunha entre unha e outros, e considerar bo ou acredor de mellor valoración o que cumpre con tales requisitos e malo ou acredor de peor idem o que non, un erro de base. Por moi boa intención que se coide estar a levar (educativa, reformadora, do tipo que sexa), a isto chámaselle tentativa de lavado de miolos, e nunca trouxo nada bo.

De maneira que, señor cura, loe ó contador de contos se o conto lle ten gracia, e se non lla ten déixelle que conte igual, pero non lle chame mal contador de contos por falar sen narrar fábula moral de quen, segundo vostede, vive en pecado.

Provocación

chilli-2818724_960_720

Publicado en Letraenobras.com o 4 de abril de 2013

A provocación é para algúns algo irresistible. Para certos artistas, algo inseparable do seu oficio. Cando a un xornalista lle encargan unha entrevista con algún, imaxino que dará por segura unha ou varias declaracións máis ou menos rechamantes; outra cousa é que ó final cheguen a producirse. Na primeira metade dos setenta, era práctica estándar en moitas películas españolas de baixo orzamento introducir na metraxe, cando menos, unha escena con algunha parte suxerente dunha anatomía feminina ó aire. Era unha maneira de atraer ás salas de programa dobre os espectadores que non foran a Perpignan ver a Marlo Brando e a Maria Schneider en acción coa manteiga. Máis dun artista (aquí non especialmente, aínda que hai os seus exemplos) tamén intenta hoxe atraer espectadores ou lectores, e a súa arma máis frecuente é botar por ela.

É sabido. E dígoo sen ton despectivo. Eu mesmo ceibei algunha que outra “boutade”, como lles chaman os elegantes. Nesta web, unha ou dúas. Mais non o fixen con ánimo promocional (por razóns obvias) e, de tódolos xeitos, procuro controlarme.

Aínda que remate por captar máis atención un futbolista desmentindo que ande tristeiro ca un escritor afirmando que nun sistema literario os seus colegas se limitan a facérense editar para se leren uns ós outros, hai que intentalo. Con máis motivo se se trata de alertar ó destinatario sobre un problema importante no cal non hai máis xeito de que repare. Iso si: tamén entendo que, manipulando este tipo de elementos, hai que poñer coidado na medida. Unha persoa pode propoñerse armar escándalo e, sequera en parte, conseguilo, pero a conta de pasar por basta, pueril ou mesmo estúpida, séxao ou non en verdade.

O máis habitual é que as provocacións no mundo artístico sexan de dúas clases: unhas veces, as balas apuntan a obxectivos coma o varón branco heterosexual occidental, o Estado español (tamén o goberno autonómico, pero menos, e iso que o merecería), o sistema financeiro nacional ou mundial e demais dianas de tiro a proba de case todo proxectil (a última das citadas é practicamente invulnerable hoxe; a semellanza de certos animais, se perde un anaco, decontado o rexenera). Outras veces, as provocacións non buscan concienciar ó ser humano sobre a decadencia da civilización moderna e o pouco que está a facer por evitala, senón simplemente dar que falar, para que un libro, un filme, unha obra teatral, un programa televisivo, etcétera, venda máis exemplares ou entradas ou teña máis espectadores. Os provocadores, nun caso ou noutro, poden levar máis razón ou menos, non se fala diso aquí. O que me parece evidente é que, con este hábito xeneralizado de botar por ela, o que se está conseguindo é que cada vez sexa máis complicado saber ata que punto unha persoa é sincera nas súas opinións ou soamente pretende facerse notar. Cada vez é máis complicado saber se se pode acreditar no que esa persoa di.

Por último, teño para min que, agás cando non haxa máis remedio, non se debe procurar ser provocador. Se un o resulta, ha de ser pola excepción que constitúa a súa forma de ver e pensar expresada con naturalidade, non por unha viraxe interesada (e forzada) nesa expresión. Noutras palabras, a faísca que fai que outros poidan atoparnos provocadores non se pode crear artificialmente, nin se traballa, senón que se ten ou non se ten, de seu. O demais é ficticio e non funciona.

Desexo ou paciencia

Será porque ultimamente me vin obrigado a unha parte do oficio como é a corrección dunha novela que me resulta especialmente cargante, xa non só pola monotonía perigosa que implica unha serie de entre seis e nove lecturas completas consecutivas, nin porque nunca se acade o obxectivo desexado de deixar en cero as partes a enmendar (antes ben ó contrario: sempre, por moi ben cosido que se coide ter deixado todo, xurden mellores maneiras de dicir ou omitir), senón por detestar ler o que un mesmo escribe.

Será. O caso é que non teño gana de escribir practicamente nada. Faría unha excepción cun cheque en branco ó meu nome; poucas máis. Só teño gana, por exemplo, de mirar series de formato televisivo e inventar, sen ambición ningunha, novas historias a partir de personaxes ou situacións que alí resultan moi secundarias. Ás veces mesmo se acaba por materializar algo do imaxinado. Pasoume hai pouco con This Is England, a serie. Un dos personaxes, Kelly Jenkins, chamárame a atención xa desde o filme que daría orixe á secuela televisiva. Alí é unha figurante con tres ou catro liñas banais de diálogo en total, o que pode ser comprensible se se pensa que Chanel Cresswell tiña 16 anos daquela, e porén vinlle potencial para máis. Na serie realizada polo Channel 4 vai gañando, tal e como eu fora tecendo de cabeza mentres escoitaba os grandes éxitos de Suede, un protagonismo turbulento e conmovedor ós poucos. A actriz levou un BAFTA e todo. Ogallá tivera eu tanto tino para todo, pero só o teño para o non rendible.

Teño gana disto, e de ir máis amodo. En todo. Que tamén é unha putada, porque, como me adoita suceder nunha cidade coma Lugo, cando eu quero ir a 130 o resto dela vai a 25, e á inversa. Moitas veces, cando me dan conversa comprando a prensa ou antes de me cobrar o café, eu paro un pouco, mesmo unha vez morta a conversa de motivo máis mercantil ca outro. Non marcho decontado, senón que quedo a observar o que sucede por uns momentos: os acenos da xente, algún cambio no lugar no que puidera non ter reparado, calquera cousa aparentemente nimia no seu sentido máis coñecido. Non vexo por que non mo poida permitir e quero facelo. E a xente suspira e mírame con certa impaciencia non agresiva e dime: “Pois… adeus.” Coidan que espero, cando o que fago é agardar. Coidan que é desexo, cando é paciencia. Non entenden nada, nunca.

‘Slashers’ literarios

cutter-659074_1280

Falaba Emma Pedreira dunha súa visión (moi) persoal novelada do caso Romasanta, e ó ler o que contaba lembrei a saga Venres 13 de Sean Cunningham. Quixen mirar, de feito, o ata agora derradeiro reboot, esa mestura de terror e sexploitation de 2009. Souben refrearme a tempo.

Unha das distincións que Pedreira se propón na súa novela fronte ó que ela entende coma convencional é “falar de Romasanta sen darlle excesivo protagonismo para non descompensar [sic] as súas vítimas, non crear un achegamento inxusto, unha mistificación”. É unha declaración algo contraditoria, porque na mesma entrevista afirma que lle interesa saber os motivos do que seguramente será o asasino en serie máis famoso da historia de Galicia. Quere meterse na súa cabeza, e ó tempo restarlle protagonismo. Non se lle pode negar o risco.

Aquí non pretendo facer unha crítica desa novela. Comprendo que estamos nunha fase na que na ficción literaria é tendencia a fiscalización moral e o intento de axuste de contas respecto á realidade. Non a pedimos e non sabemos ben como foi que xurdiu, pero velaí está e os resultados son os o que son. Quedo con esa idea básica entre aspas, que vexo errada de principio a fin. Se queres falar dun asasino, e facelo ben, o asasino debe ser o protagonista absoluto, non a vítima. O contrario é armar un slasher literario: unha especie de autómata homicida, silente e implacable, por unha banda, e pola outra o grupo heteroxéneo, máis estándar ou menos estándar, cada un coa súa historia particular, a xeito de peóns dun Deus aburrido e putañeiro. Pode non agradarnos un asasino, mais o escritor está para expoñer, e o xuíz para xulgar. O feito de que Pedreira semelle interpretar que o protagonismo dun personaxe equivale á xustificación ou mesmo á dignificación dos seus actos, algo que non pode ser máis falso tomado coma norma, é indicador dun concepto perigosamente maniqueo do oficio, e talvez de pouca fe na capacidade de discernimento do lector. Penso, escribindo isto, noutro exemplo de cinema, como foi a interpretación que Bruno Ganz fixera dun Hitler próximo ó final no filme que en castelán titularon El hundimiento. Tal interpretación amosara demasiada humanidade para algunha xente, seica, ou ben o soñei, non sei. O Führer tiña que quedar reducido a un boneco cun bigotiño ridículo esbardallando con voz de criatura. Iso tería sido o correcto para non dar (máis) pulo ó movemento neonazi, supoñemos.

O Venres 13 de Marcus Nispel non é mal plan para unha noite coma estas que quedan ultimamente, con todo. Nunca oín que levara nada en Cannes, pero todo se andará.

De cadaleitos e iPhones

Nun breve espazo de tempo, arredor de dúas semanas, dous coñecidos meus viviron unha experiencia que, máis ca litúrxica, comeza xa a ser cualificable de costumista aquí: asistiron a un funeral nun tanatorio.

Unha delas entrou nel ás dez da mañá e saiu ás cinco da tarde. As horas fixéronselle anos alí dentro. Disque o peor de moitos (chamémoslle) trámites é a espera previa; ela chegou a envexar á defunta, neste sentido. Para acabar de empeorar a cousa, ten unha cafetería no centro: chegou ó tanatorio con tres ou catro horas de sono malo e saiu sen tempo para un xantar decente antes de se reincorporar ó choio ata a madrugada.

O outro tivo que esperar algo menos. En contrapartida, bateu cunha sala enorme, chea a rebentar e quente coma un forno por este motivo. Contoume que o funeral lle parecera unha sorte de concerto absurdo e desesperante; sabía do que falaba, porque estivera nun de Airborne no que case morre deshidratado (no posto de bebidas servían unicamente cervexa). A imaxe que debuxaba o seu comentario resultoume onírica. Mesmo lembro ter soñado algo semellante en máis dunha ocasión. Só que, como prediciu Philip K. Dick, a realidade tal e como se entendía xa non existe, e agora, o que antes era soño, é perfectamente probable.

Ningún dos dous se decata, penso, do cambio. Dos tres, son o único que sabe o que é un velorio. Estiven como mínimo nun, de neno, naturalmente impaciente por liscar e (con certeza) non de todo consciente do que tiña arredor, nun cuarto con cheiro a armario vello, á luz amarelecida dunha lámpada de 40 cagada das moscas, cun cadaleito de acabado impecable coa tapa espalancada; abaixo, habería fumadores de negro xogando á brisca arredor de vasos de viño e comadres actualizando a base de datos. O que menos lembro é o que había dentro do cadaleito. Á volta, con noite pecha, no asento traseiro dun Seat 850 por unha estrada local moi semellante ás actuais (é das poucas cousas que se mantiveron invariables desde aquela por aquí) en todo o seu sentido negativo, nin sospeitaba que acabariamos así. Falo do aséptico, e dos extremos: en oposición á certa normalidade que supoñía unha especie de festa de sociedade cun cadáver presente, pasouse a tratar ese cadáver ben cunha omimosidade máis axeitada para o sobrenatural (e a morte é todo contrario), ou ben coma un paquete postal pendente de ir a reparto ou coma o último iPhone nunha presentación de Apple.

O equilibrio é algo moi pouco visto na raza humana, pero manda carallo.

O que case todos sabiamos da guerra

multicopista1

Lin hai pouco que en España se publican ó ano 70 novelas sobre a Guerra Civil. Xa comentei por aquí algunha vez, creo, o que opino do tratamento deste tema na literatura, tanto na de aquí coma na de aló. Esas novelas puideran moi ben imprimirse non nunha imprenta industrial, senón nunha vietnamita. Sería máis axeitado para o propósito verdadeiro dos seus autores.

Máis ou menos ó mesmo tempo batín co último artigo de Arturo Pérez-Reverte na prensa dominical. É unha das persoas polas que menos esperaría verme sorprendido a conto do asunto, e porén o que conta nesa páxina vale non sei se por esas 70 novelas anuais, pero pouco lle faltará. Non é nada extraordinario o que conta, tampouco. De feito, a parte que el semella resaltar, a do reencontro de dous irmáns, un a cada lado do campo de batalla, tan novelesca (dese tipo de novelas), é a menos transcendente para min. A que máis compóñena os detalles pequenos que se explican de xeito case rutineiro: como non era raro que os soldados dun bando e do outro se relacionaran con certa normalidade, tanto berrándose obscenidades, coma cantando, coma léndose as noticias uns ós outros ou mesmo dándose ó troco de tabaco ou conservas perante a indulxencia dos oficiais. Detalles coma os que algúns sabiamos, mentres viamos con algo de perplexidade a suposta ignorancia deles, ou resistencia a admitilos, non sei, impresa en libro alleo, polo menos na esencia do que se conta.

O ex soldado ó que cita o articulista explica que acabou combatendo a prol dos nacionais porque foron os primeiros que chegaron á súa vila. Simplemente por iso. Para moitos novelistas, isto pode resultar literariamente insignificante. Para min, todo o contrario.

Saramago non parou no Kiabi

festival-1539083_960_720

Deixou escrito Saramago que, no mesmo ano no que lle concederon o Nobel, estaba un día en El Corte Inglés, en crequenas ó pé do estante dos calcetíns, sumido na indecisión propia do comprador. Daquela, seica el ignoraba que aquí ás peúgas se lles chama así, por certo. Nisto que se lle achegou un home a falar con el. O que mellor lembraba o escritor do encontro era o abraio do descoñecido. Semellaba o home atopar inaudito que José Saramago estivera nun centro comercial comprando calcetíns en posición “tan pouco digna” (creo que escribiu), e máis que o fixera en solitario, e non na presenza para o home moi lóxica de dous asesores e tres gardacostas.

Lin isto poucos días despois de baixar eu ata o Kiabi por ver de comprar un par de xerseis, pensando no inverno e en que os aniversarios non perdoan. O pouco familiar de tal prenda para min desde a preadolescencia recomendaba un investimento moderado; se existe o risco de lle coller noxo a algo, que sexa sequera barato e non doia que acabe na traseira dun camión de Urbaser ou nun contedor para a beneficencia deses que adoitan saquear os xitanos. O Kiabi de aquí é como pode esperarse que sexa un outlet para vender case podemos dicir que ó peso: en toda a nave industrial só vin unha empregada, a que atendía a caixa. Notei que a clientela non era amiga de amosar signo de humanidade ó dar a compra ó cobro, por algunha razón que non me alcanza, e máis vendo á moza suramericana bastante estresada. Apenas lle falaban. Era unha clientela de sombras. “Non te estreses”, díxenlle, cando marchou a Santa Compaña. Coidei notar certa sorpresa por baixo do seu aire de normalidade. “Non te estreses, que máis te has estresar cando vexas como che deixei a sección Home”. Son un dos peores dobradores de roupa desta banda do Atlántico, como mínimo, e a impaciencia tan existencial de non atopar nunca o que busco non me fai gañar en habilidade. Acrecentouse un algo o desconcerto na moza. Intuín que non era perplexidade, tampouco, senón a incomodidade da situación: non saber como reaccionar perante algo tan insólito, aquí e seguramente en case todo lugar, coma que alguén amose certa consideración cara alguén.

Cristo parou en Eboli, pero Saramago non parou no Kiabi. Di moito o seu conto do veleno dos estereotipos. Sei, de feito, de algún escritor ó que a súa muller lle confesou algunha vez, algo avergonzada, que, antes de coñecelo, sempre coidara que os escritores eran xente máis importante. A min, o sentimento (nada tráxico) de insignificancia acompáñame alí onde vaia, e autorízame a ser humano con dependentas estresadas. Onde non hai relevancia hai moitas veces a liberdade da distinción.