Babel do carallo

A torre de Babel, de Bruegel O Vello

Preto das oito dunha tarde máis ben desaparacible. A situación facíaseme o que chaman un déjà vu, unha cousa mil veces vivida. Ó primeiro non me decatara e deixárao un pouco atrás, coidando que era un deses fulanos que están no medio da rúa falando sós, e non creades que hai poucos nas cidades. E non. Dirixíase a min, só que non cos acenos imperativos e a voz alta que tan comúns son por aquí. Volvín atrás. Por baixo dunha carapucha que lle tornaría o xusto a poalla da cabeza e por tras dunha máscara cirúrxica algo sucia na beira superior había un bigote cinsento e unha cara de pel torrada polo sol e un par de ollos que (diría eu) viran demasiadas cousas. Do que balbuciu, o único que entendín foi “arabe, arabe”.

O home pronunciaba a palabra co acento no segundo a, polo que coidei que procuraba onde comprar un xarope para o que fose. Non comprendeu nada do que lle dixen en castelán. Pregunteille se precisaba unha menciña, e nada; se buscaba unha farmacia, e nada. Arabe, arabe, insistía. Estivemos arre e xo un bo pedazo. Eu quería saber o que era o “arabe”, porque xa non tiña tan claro de que falaba. El acenaba impotente, case dramático, incapaz de se explicar. Coidara eu entender que era marroquí, así que probei sorte cun Parlez-vous français? “Poco”. Escollín, pois, frases moi básicas. Qu’est-ce que vous cherchez? Non entendeu. Medicine? Non entendeu. Pour la santé? Non entendeu. Est-ce que vous êtes malade? Non entendeu. Fixen o aceno de tusir, de mal no peito. Non entendeu. Balbuciu que “estar muchos sitios: Murcia…” e non sei que máis. Pois se en Murcia estivera, con cristián moito non tiña falado, como hai Deus.

Cando me matou foi cando empezou a repetir “tú buena persona”. Se era sincero, estaba claro que non se informara sobre min, sobre todo no Twitter. Coido que se decataba de que xa eramos dous impotentes. Eu quería axudarlle e el quería ser axudado, e ningún sabiamos como facer. “Tú buena persona”. Si, pensaba eu, por iso, como escribira Fole sobre a súa propia situación despois da guerra, non teño máis có ceo e a terra.

Non sei se serei tan boa persoa como aquel home cría que eu era. Para ninguén será agradable estar con noite ó frío, en terra estraña, cunha necesidade urxente (seguramente) e que a xente non comprenda as túas palabras nin ti as dela. Outra cuestión que dá para pensar é por que este señor se vira obrigado a percorrer miles de quilómetros para ir á procura de “arabe” unha tarde-noite que máis convidaba a estar ó quente. Eu sei bastante diso, de nunca dar estado no bo sitio. Talvez o factor determinante foi ese: a comprensión.

Escuso dicir que, a falta de poder resolver o enigma, o mandei a unha farmacia, que nunca é mal sitio para mandar a quen teña un problema, e seguín camiño con certa amargura. O día xa se me botara a perder igualmente, coma tantos nesta Babel do carallo.

A deriva sinistra. O meiquin of.

A deriva sinistra son cinco relatos que fun escribindo entre os anos 2001 e 2008, aproximadamente. A colección orixinal era máis ampla, pero decidín desbotar os relatos non esenciais. A estes cinco finais coñéceselles decontado a súa querenza pola década dos 90, polo menos se fostes novos en tal tempo, quere dicirse. Malia poderen estar ambientados no tempo presente, porque aquilo do que falan é universal e eterno, a sensación que dan é a do frío do aceiro das navallas, e suxiren o humor salvaxe dos que pouco teñen xa que perder. Cousas estas que hoxe, nestes tempos tan solemnes, non están moi de moda, paréceme.

O relato que dá título ó libro acho que é unha boa definición do que é a soidade absoluta en poucas e en aparencia baleiras palabras. Comodidade xuvenil é o seu equivalente se falamos do desamparo perante a complexidade innecesaria e un algo demente do mundo adulto actual.

Sei onde vives quería ser un pretexto para un relato fantástico, e acabou sendo o que chamarían por aí un “híbrido” de tal e historia da torpeza política e sentimental dunha xeración, se non de todas, dun xeito ou doutro.

A roda de lume e Correnteza inspíranse en parte en feitos reais. No primeiro, o paisano que afirma ver un OVNI é un trasunto de certo veciño de certa aldea do interior de Lugo que tal fixo, como informaron medios de alcance nacional, entre eles algunhas revistas diso que Íker Jiménez chamaría investigación científica; alterei un algo ese relato para o caso presente, aínda que o real era tamén bastante estraño. É por enriba de todo unha historia realista, porque a realidade é máis dura ca calquera trauma digno de Expediente X. O título do segundo é o dunha canción de Tom Jobim moi calmada e doce. Calma e dozura non hai moita na aventura dos dous malpocados protagonistas; foi por facer a coña. Baséase nun rumor que chegou a min hai anos, non sei se arredor da época de esplendor do ladrillo ou pouco despois da explosión da burbulla inmobiliaria, acerca dun escort ou prostituto que tería estado en relacións coas señoras de señores podentes da provincia de Lugo, construtores e políticos en particular e, en consecuencia, en posesión de información delicada, que estaría ameazando con dar ó dominio público se non mediaba ingreso na súa conta bancaria. Tiña toda a traza de invención para matar o tempo nas barras dos bares. Porén, vínlle o seu potencial trasladado á ficción, se ben cun enfoque moi diferente.

Repito con Amazon polas razóns que xa todos saberedes se seguides este blog. Nas editoras digamos “grandes” de aquí non tería cabida de ningún xeito, imaxino. Mesmo nas menos grandes o tería moi complicado. Nunhas, porque pretenden chegar a ser grandes, polo cal este libro mal cadraría coa súa liña editorial. Noutras, esas nas que se dá esa figura do editor activo, por así dicir, ou o seu equivalente no chamado sistema, esixirían como condición para a súa publicación, se é que fose aceptado, uns cambios tan substanciais que acabarían por borrar todo rastro da idea orixinal ou por deixar o resultado final en non máis de 15 páxinas. Son historias que non comprende calquera, moi persoais en máis dun sentido.

E non digo máis nada. Aí queda, para quen o queira.

Derivando

O que se leva “dentro”

Penso que é bastante coñecida a escena final de The Third Man, o filme. O escritor de novelas baratas ó que interpreta Joseph Cotten decide facer un derradeiro intento coa que fora moza do seu defunto (ex) mellor amigo, Alida Valli e Orson Welles, respectivamente. Intento de quedaren a ben, quere dicirse. Ela non lle perdoa que el tivera colaborado coa policía para detelo. Cotten agarda á beira da rúa, fumando un cigarro, mentres a Valli se achega coa mirada á fronte, logo de asistir por segunda vez ó funeral do home ó que quixera. Farei un spoiler a quen non o teña visto: ela segue andando, sen aparentar velo, ata saír do plano. Cotten fica alí, fumando, mentres caen no empedrado as follas mortas das árbores do paseo. Non sei cal é a idea detrás da escena. Eu, pola tranquilidade del, inclínome a crer que aínda ve posible que ela cambie de opinión. Non custa nada.

A Valli é unha persoa dominada, como lles sucede a tantos humanos, polos sentimentos. Ó tempo que é consciente de que Welles era un fillo de puta capaz de vender penicilina adulterada que acabou facendo estragos en hospitais infantís, e que non movería unha palla se ela se vira en apuros, repróchalle a Cotten que delate ó seu mellor amigo, porque xa non quere ter trato con el pero aínda o leva “dentro”. Para ela, a lealdade debida está por enriba de toda moral ou decencia.

Aquela xente saía dunha guerra mundial. Non sei que terían pensado se se atoparan no medio dunha epidemia. Moitas cousas terán cambiado desde entón, mais o predominio do sentimental non. A certa indignación colectiva que causan nestes días os botellóns e festas etílicas varias co regulamento e recomendacións sanitarias a xeito de felpudo non atopa fírgoa no valado da necesidade gregaria dos festeiros. É comprensible, se se pensa un pouco. Están a construír ou asegurar a súa rede social analóxica, a que lles posibilitará chegar a unha parella, a un traballo ou a un préstamo sen xuros. Porque, para quen aínda non se decatara, en países coma este case todo, se non todo se consegue mediante esa rede, dun xeito ou doutro, cada individuo no seu nivel particular. Se volvemos ó exemplo cinematográfico, consideremos que a existencia de moitos filmes da listaxe dos 1001 que cómpre mirar antes de morrer se logrou a horas tardías da noite e seguramente non comendo galletas e xogando á brisca.

As lealdades que nestoutras noites se crean tampouco entenden de vida nin saúde allea ningunha. Tamén pode darse que o que se procure non sexa chegar, senón fuxir. Que sentar en silencio mirando a programación televisiva enlatada e caer na conta do que é a propia miseria sexa moito peor ca calquera virus. Tanto a uns coma a outros, pódeselles predicar canto se queira, que eles non atenderán ó dito, cativos do que levan, coma a Valli, “dentro” de si.

A “dona” e o “criado”

Foto: Sven Lachmann

Coñézoos de vista. Matrimonio do que chaman mediana idade. Teño estado algunha vez no negocio dela; sempre me pareceu un lugar algo desordenado e mal iluminado. É unha muller de aire algo serio pero non severo, en boas relacións coa xente do barrio, polo que se di. El non sei en que traballa. Case sempre viste con moita pulcritude e parece home afable e máis educado do que por aquí é costume; a min xa non me saúda, supoño que porque a certa intimidación que a miña presencia causa nalgunha xente, ou estrañeza, non sei, debe telo disuadido definitivamente de facer tal, como me sucede con tantas outras persoas.

Un día oín que ela comentara de cando en vez detalles da súa vida en común a algunhas amigas. Seica esta muller non padece o agobio que padecen tantas outras por mor de ter que atender ó coidado da casa e ó traballo de fóra a un tempo. No tocante ó primeiro, sería o seu home quen tería conta de boa parte del, permitíndolle así unha folganza non menor cá súa propia, imaxino. Algunha das súas interlocutoras teríalle preguntado como era isto, e ela teríalle contestado que xa tiña “o meu criado” para tales tarefas.

Descoñezo o ton co que dixo semellante cousa. Moi probablemente, carecería de calquera odio e mesmo de desdén; vexo aí, talvez, unha fanfurriñada moi de barra de bar. E é que non é preciso o matiz negativo: pódese falar do can da casa co meirande dos agarimos, pero o can non deixa de ser can nin de comer debaixo da mesa nin de durmir nun curruncho. O que eu sei é que, se alguén a quen se supón que aprecio ata o punto do compromiso matrimonial se esmera en me facer a vida máis doada, cousa que nin é heroicidade ningunha nin tampouco debe terse por obriga sobreentendida, o único concepto que desa muller non tería é o que a deixaría á altura do servizo doméstico.

Coido que todos teremos oído de cousas semellantes. Eu, de moitas aínda hoxe. Mesmo no trato diario con certas mulleres me teño visto obrigado a renunciar a unha das miñas excentricidades, como é a cortesía. Cada vez que dobraba o lombo para que a outra, á que sabía xa cansa e de pouca forza, non tivera que dobrar o seu, tiña a impresión, xulgando polo seu comportamento posterior, de estar a facer algo absurdo. Son vello para cambiar e xa non renunciarei ás miñas excentricidades, e aparte levo mirados demasiados filmes da Hammer Films, mais agora procuro ser máis selectivo e menos persistente.

Haberá quen siga a dicir que facer algo polos demais non custa nada, mais se cadra a razón de que tantos prefiran non facelo está máis clara do que nos parece.

Haberá quen pense que o mundo cambiará para mellor cando unha negra queer ocupe a Casa Branca ou presida Inditex. Para min, o mundo cambiará para mellor cando os considerados non reciban o tratamento de criados.

Os filmes que xa temos visto (e os que non)

Di Carlos Saura que el xa non mira cine actual. É natural nun señor de 88 anos: a esa idade, un debe estar xa ata o carallo de todo o terrenal, como lle acontecía a un tío meu aínda non tan vello, que ía “canso de vivir”. Porén, el aclara que a razón principal desta reticencia non é que non guste do cinema de hoxe, digo eu que non inferior ó de calquera outra época da historia en xeral, senón que, segundo el debido ós seus moitos trienios de profesión, xa sabe como vai rematar cada filme que querería ver antes de acabar de velo. É o peor que lle podería pasar. Que ó mago se lle adiviñe o mecanismo do truco.

Pensaba non nisto, si en algo semellante, mirando unha desas “microseries” de certa plataforma de contidos para smartphones. Viría sendo un filme picado en trece cachiños numerados de entre 6 e 9 minutos de duración. The Stranger trata do acoso (non sexual) a unha moza acabada de chegar a Los Angeles por parte dun autodefinido coma sociópata. Pásame con esta serie o que me pasa con tantas outras e filmes actuais que miro, e tamén, se ben con menos frecuencia, con tantos libros que leo. Que, ó tempo que recoñezo o ben armada que está, conforme avanza voume poñendo de mala ostia, porque todo empeza a afundir gradualmente e manda o prescindible e non o esencial. Ten xeito mentres se nos dá a entender que todo é produto da imaxinación da protagonista, que é ou aspira a ser escritora, por certo, para o cal conduciu 2.600 quilómetros desde Kansas. O aire irreal que lle acae a esta intención está moi logrado. Por iso o que virá despois carece de todo sentido. Os guionistas quixeron xogar á sorpresa e esqueceron que, se se pon unha escaleira apuntando cara arriba, non se pode baixar por ela. O personaxe do que máis gusto, e isto xa é habitual, é o malo, Dane DeHaan, o varón branco que tortura mentalmente á moza inocente con pasado traumático, desta si por agresión sexual, á que nunca creron e causa a morte dun proletario dunha minoría étnica. Non, non parece casual esta maneira de presentar a cousa, este tipo de escollas. O malo é o único dos tres, diría que de todo o elenco, con liberdade dentro do que é a arte dramática e unha historia ben contada, xusto porque é o malo. Ós outros non se lles permite, moi ríxidos dentro dos seus corsés morais e sociais. En pago polo protagonismo, estes dous deben ser puros e perfectos. E os tres, máis ben impersoais.

(Sobre os malos do cinema/series, algo que tería sido ben interesante malia semellar moito pedir, é que ó espectador/lector se lle ofrecera algo máis ca unha serie de acenos e frases sinistras e actos atroces. Que se lle explicara, sen moralina nin mensaxe, clinicamente, como o malo chegou a ser o malo.)

Somos Saura e máis eu coma familia neste aspecto. Non é que eu saiba punto por punto como remata o que estou a ver ou me dispoño a ver, que a tanto non chegan os meus sentidos, senón que contemplo varias opcións, e rara vez me confundo. Ou se dá a primeira, ou unha aínda peor. Desde os últimos minutos do capítulo 1, souben que a moza acabaría por facer algo arriscado e ameazar alguén cunha pistola. Non vos puteo. Así foi. Por exemplo.

Non é que sexa eu máis listo ca ninguén, tampouco. Algo que creo que nunca se debe facer na arte, en calquera das súas variantes se fora pola lei dereita, vaia, é ir canda calquera moda; ó artista presupóñenselle pensamento e iniciativa propias. E hoxe case todo o que se poida mirar ou ler vai por ese camiño do popular ou aceptado, e polo tanto predicible, por iso e non por falta de talento nin por outra cousa, ó contrario. Abonda con ler o catecismo para saber o que vai dicir o cura. No caso do cinema e as series, a razón da mercadotecnia é moi poderosa, naturalmente. Imaxino que será por iso, polo interese en compracer a un determinado tipo de público (que, vista a teima xeral, debe ser maioritario hoxe) que deixará cartos na caixa, polo que estes produtos se axustan ó concepto de corrección política actualizado neste século 21. Supoño que será tamén o caso de tanta literatura recente. Porque se a razón residira máis no barrio da pedagoxía, non direi na do lavado cerebral, o desnorte dos responsables sería considerable.

Fodechinchos por xeración espontánea

Un gusta da opinión impopular. Non é que queira contrariar a ninguén, mais sempre me sucede que as conviccións de mármore de tantos barra as hoxe producen en min, polos seus moitos furados no tocante a tino e coherencia e pola unanimidade acrítica que poden chegar a producir en certos círculos, o efecto de turrar pola corda cara o outro lado. Non vos espero ver a ningún no meu enterro, ben o sei; estarei eu só, e porque non me quedará outra. Razoar está moi mal visto.

Unha das miñas “contraconviccións” é que o monstro moderno e real é case sempre fabricado por quen acaba escandalizado perante as súas barbaridades, por moito que a pregunta retórica que sempre abrolle dos beizos a tremer da xente de ben sexa “De onde puido saír?” Nunca o quererán admitir, botaránlle mil quilos de silencio porriba, meterán contos no medio, e porén saben a resposta.

“Fodechincho” é un termo para min alleo que viría designar o turista, sobre todo mesetario, que chega a Galicia para acaparar as praias, botar para o bandullo mesmo o pratiño do café, afanar marisco, deixar unha esmola, dicir que bonitas as vacas e mailos montes, poñer cara de noxo cando non lle falan no seu idioma e volver por onde veu coa fin de agosto. Percíbese, coma un triscar lene na palla na vida “analóxica” e coma un bruído digno da fusión París de Noia-Combo Dominicano nas redes asociais, a aversión local cara esta caste de visitas. Adquiriron a condición dos uniformados napoleónicos cando o de Pepe Botella: xa atopamos épica en calquera trangallada. O Pobo detéstaos, o Pobo quere que se boten fóra. Xa case estou a ver multitudes de labregos a tirar de tranca e faca e trabuco.

Os haters dos fodechinchos deben coidar, conxecturo eu, que todo é obra do “cogomelo” de polución que cobre esa chaira onde ninguén é nado na chaira. Que ó fodechincho o crearon outros, ou apareceu de súpeto por baixo dunha gorra a cadros de chulapón tirada nunha canella de Lavapiés cando aínda era Lavapiés. Eses mesmos haters son os que non deixan de presumir das mellores praias e de cantarlles ós fodechinchos o refrán daquela de The Refrescos, creo; das mellores luras, non o que se come entre dúas talladas de pan na Plaza Mayor, que é pota ruín; de E para comer, Lugo!; dun leite como non hai outro; do prodixio do caldiño de nabizas; dos bares nos que entras para unha cervexa e saes mantido, e de balde; da terra das mil verbenas, e ó tempo da tranquilidade. Lémbranme a tantos intelectuais galeguistas dos que tanto abondaban (dentro do que era este curral da cultura galega, vaia) ata os 70, tan estomagantes eles, que gababan Galicia valéndose da aridez de Castela. E imaxino que, logo de todo isto, pretenderán que os fodechinchos non teñan interese ningún en se achegar por aquí se non é para comprobar o noso enorme investimento en I+D+i.

E logo está mal ese chufar tan de anuncio de supermercado? Supoño que non. O que pasa é que con tanta chufa ofreces o que hai. E se cadra o que hai non dá para esperar que ocorra nada moi distinto do que ocorre. Se sementas pan e che veñen peteirar os paxaros no gran, marica non chores.

Moitas veces, non sempre, pero moitas veces, un é mesmo aquilo do que presume. E agora direi algo que non ides crer: cada vez máis, os anti-fodechinchos me lembran máis vivamente, na súa éxtase patriótico-costumista, a uns fodechinchos con acento do noroeste e non gato que fican como residentes.

Mal festeiro

Foto: Dimitris Vetsikas

Teño a sospeita de que os malos festeiros adoitan ser malos activistas. O mal festeiro está no pub ás dúas ou tres da mañá (fóra de tempo de pandemia, quere dicirse) canda os seus ex compañeiros do que sexa ou quenqueira que o teña levado alí arrastro, e mira para a cervexa na súa man e nota a parede ás súas costas, e despois mira para o resto da grea a pintar a mona con ese aire tan artificial e sen o menor encanto nin xeito, que é o máis común, sobre todo nos que fan air guitar coa música que abrolla dos altofalantes, e pregúntase “Por que carallo tería eu que facer tal?”. Ser activista non debe ser moi distinto do do air guitar. Consiste basicamente en perder toda dignidade en favor dunha causa que se supón sempre xusta e digna dese sacrificio.

Eu sempre fun un dos peores festeiros deste planeta, se non o peor, con case toda probabilidade. A miña dignidade é coma se fora a miña filla se a tivera, que, se ben lle podería deixar vestir unha minisaia do ancho dunha gravata algunha vez, non a querería ver marchar canda un langrán que mira os programas charramangueiros do Mega, lle presta o tuneado e ten cara de amizade pasada ou presente coa fariña. As chamadas ás armas adoitan causarme unha certa melancolía, pois, e máis cando pasan os anos e lle vai un dando a razón a Voltaire en que o mundo e a xente son como son. Como escritor en galego, hai quen me confunde cun namorado da bandeira oficial non, da outra: cun aguerrido de man na fouce. Cada vez que me pasa, penso nese poeta de filme e novela que senta nunha mesa de café canda outros mortos de fame coma el e comenta a súa distancia con calquera bando: eu pasei fame con todos, con estes, con aqueles e con aqueloutros, explica sen rancor ningún, con toda naturalidade. Eu paseinas putas coa UCD, con Alianza Popular, co PP e co bipartito. Paseinas putas cando aquí se quixo poñer a todo cristo a falar con sotaque de Chamberí e cando se tivo a ousadía de pretender que o galego é o idioma propio de Galicia. O único que España e Galicia me deron foi un cartonciño de leite cada mañá, no tempo de lecer do meu primeiro ano no colexio, penso, cunhas ilustracións de especies da fauna ibérica das que gustaba eu moito. A miña familia tiña tan pouca confianza no Estado xa daquela, e iso que aquí non estaba a Thatcher, e en consecuencia tanto medo de que o leitiño lles acabara saíndo por un ollo da cara, que preferiron non tentar o demo. Acabaría pagándomo a profesora, unha daquelas que lograran evitar a xeración das varadas nos dedos e case sempre tiña un sorriso amable na cara. Resultou custar 1 peseta, ou pouco máis. Nin de balde foi.

E tanto tempo despois, érgome pensando en inglés coa voz de Peter Cushing e se nunha rúa solitaria noto unha presencia sospeitosa a me seguir os pasos, dígome sen mover a lingua “Occhio qua!” coa de Ferrucchio Amendola con acento romano. Linlle a alguén ilustre por aquí que a palabra “majadero” soa moi a barrio de Salamanca, quere dicirse a cousa de señoritingos, pero a min encántame, coma o castelán das dobraxes cinematográficas dos anos cincuenta-sesenta, e tanto me ten quen a pronuncie e en que canle os poñan. Direivos que mesmo o touro de Osborne nun outeiro, visto desde a fiestra dun coche á tardiña, me prestaba. No estético.

O mal festeiro razoa, e a razón sempre trouxo o desarraigo. É coma quen na guerra non escolle bando, que ben pode acabar furado a tiros polo fogo de ambas direccións. E con todo, a min as balas dánme risa.

Un crocodilo onde hai un cadelo

Sløborn é una coprodución alemana, danesa e polaca, e tamén esa serie que venden como a que prediciu a pandemia do coroavirus, porque, malia se ter estreado este xullo, a filmación seica rematou en decembro do ano pasado, cando o enredo de Wuhan aínda nin xurdira. Trata da vida nunha illa alemana e das consecuencias que para os seus catro mil habitantes terá un gromo de “gripe das pombas”. Moitos dos seus elementos hanvos resultar coñecidos: negación inicial da gravidade da situación por parte dun alcalde temeroso de perder o despacho nas vindeiras eleccións, para pedir a intervención do Exército ós dous días, irresponsabilidade sobre todo xuvenil, que quince anos non se teñen todos os anos, teóricos da conspiración que sospeitan que o virus “o crearon nun laboratorio” os científicos do Goberno, percepción cidadá de que autoridades e comunidade científica andan ás cegas, uso obrigatorio de máscara, prohibición de concentracións de multitudes e mesmo un toque de queda. Mais aí remata toda semellanza coa realidade. A tal gripe das pombas causa hemorraxias oculares, vómitos de sangue e a morte en poucos días. É unha serie coa que se pasa decontado o tempo; Nikolai Wagner, o personaxe que máis me presta de todos, se cadra por ter algo propio de todo escritor, como é a falsa aparencia, e algo propio de todo escritor de éxito, como é unha sorte de carallo, é o que salva o dramatis personae. Non debe ser vista coma máis nada ca iso: unha ficción, e en consecuencia unha esaxeración.

Unha das razóns polas que perdín case todo interese neste asunto da pandemia real e actual e restrinxín a miña curiosidade nel ó estritamente informativo é que creo ser das poucas persoas, polo menos por aquí e non sei se no país enteiro, que non observa os feitos con gana de ir petar na porta do veciño ese do chunda chunda desexando que sexa unha festa clandestina e non me permitan unha negativa, nin tampouco botando contas de canto tería que cargar no carro do supermercado para poder botar polo menos unha semana seguida pechado na casa, por “minimizar o risco de contaxio”, por dó dos demais, sobre todos dos “nosos maiores” (en ton empalagoso). Direivos que procuro vivir nunha distancia prudente desde o punto de vista sanitario, pero sen cancelas polo demais: facendo moitas cousas non imprescindibles, pois nisto consiste vivir e non soamente sobrevivir. Onte, na súa columna no dominical de El País Semanal, á volta das súas vacacións, Javier Marías disparaba contra os medios de comunicación españois e o seu catastrofismo constante e trampulleiro de querer facer ver que a situación hoxe equivale á de marzo ou abril. Poñía o exemplo da entrevista a un médico de El Escorial, nunha das zonas máis afectadas en teoría, como é Madrid, na que a xornalista non deixaba de impacientarse perante a calma do home. El falaba das escasas hospitalizacións das que tiña coñecemento e intentaba explicar que non é igual un positivo ca un doente (case ningún dos primeiros pasa a ser o segundo na práctica); ela, doente no sentido máis emocional do termo, invocaba as cifras a cada vez. As cifras, as cifras. Noutro programa, a outro doutor que se expresaba coma o anterior acusábano de “tomar por imbéciles ós cidadáns”. Marías cualificaba esta intención de “terrorismo informativo”.

Eu, máis ben, sospeito que se trata de dicir ó espectador aquilo que desexa oír. Levo días moi distanciado das redes asociais. Cansei de ver o arcanxo Gabriel a soprar a súa trompeta no meu timeline arreo; o delirio, para ser tolerado, debe incluir sequera un compoñente lúdico do que este delirio pandémico carece. Hai pouco puxen no Twitter, como sen querer, que as bacterias resistentes ós antibióticos matan 700.000 persoas no mundo cada ano. Pretendía dar unha idea do cento de pandemias que vivimos cada día con toda tranquilidade, sen actualizacións ó minuto do número de contaxios e baixas, sen mensaxes institucionais, sen escaseza de papel hixiénico e sen xel hidroalcólico. Non tivo repercusión ningunha, como era de esperar. Cando a ansia maior e colectiva é a do terror, o individuo que amosa serenidade é un insensible.

Porque esa é a cuestión, que talvez debera preocupar mesmo ben máis do que debera preocupar calquera pandemia: a facilidade, e diría que mesmo o certo gozo co que se cede perante a sensación do tripulante de barco coas adegas asolagadas na treboada. Unha vez, na rúa, vin unha neniña que se escondía por tras das pernas da nai á vista da mascota doutra persoa, un cadelo de medio metro de alto que lle ladrara dúas veces, e ó tempo, e sen nunca se achegar, a nena sorría. Tanta xente é hoxe coma esa nena. Onde hai un cadelo ve un crocodilo. Onde hai un cadelo gusta de ver un crocodilo.

As cancións da radio

Poida que xa vos contara isto, porque cada vez é máis complicado non se repetir. Vai igualmente:

Hai moitos anos, falei cunha persoa nun café dos soportais da Praza Maior de Lugo sobre moitas cousas, e en particular sobre o que ha de ser a literatura e sobre o que era o chamado sistema literario galego (isto foi aló polo 2001 ou 2002), que xa daquela estaba nun estado preocupante, se ben non no actual, de boxeador agarrado á corda do fondo coa ollada en branco cando o árbitro xa vai por 8. En fin. Esta persoa, señora que parecía de bastante mundo, tan superada se debeu ver polas miñas opinións que se lle ocorreu dicirme que un día tipo na miña vida xa pagaba a pena ser vivido se soaba na radio unha canción que me prestara.

Ignoro que pretendía exactamente dicíndome tal. Logo repetiríame varias veces que “xa logo chega a primavera” con ar sinxelo de camareira de bar de cincuentóns, sen comprender, supoño, que ela non era a única que estaba a facer uso dunha pose. Porque eu estaba ó 101 por cento na de escritor kamikaze, algo moi mal asimilado por aquí naqueles anos, tamén é verdade, e aínda hoxe. Son coma eses rapeiros ós que a xente adoita malinterpretar porque non diferencia cando van en serio e cando están de coña.

O caso é que eu xa sabía hai tantos anos o que hoxe sei con aínda máis certeza. Ela falaba da canción na radio coma se coidara que hai algo máis ca iso. Coma se non se decatara de que as lembranzas das súas noites tolas de mocidade, que sospeito que as tivo, e as de calquera, non ficaron finalmente en máis ca nunha presada de imaxes borrosas que saben a vómito. Que todo canto poida mercar cos seus cartos gañados gracias ós seus estudos superiores ou, se pensamos noutra moita xente, ós seus anos de chapar para as opos, é morredoiro ou insatisfactorio dun xeito ou doutro. Que se poden visitar as Marabillas do Mundo e ó cabo dun mes estar vexetando nun centro comercial un sábado pola tarde. Que se poden ter mil oitocentos amigos e ídem amantes nunha vida, pero todos acabarán marchando. Que as medallas só valen para se envolver en po nos andeis. Que a túa creación artística pode parecerche a xenialidade mesma, pero trae data de caducidade. Que un día coidas que es novo e ó seguinte [completádeo co que din os memes de internet].

Ó final, o único que queda, señora que non viu o kamikaze a abaixar o fociño do seu Zero en caída cara as naves de Pearl Harbor, son as cancións que a un lle prestan na radio. Só iso. O demais é a néboa das mañás de verán, que ás once xa esvaece no aire.

Quen de verdade debe cobrar

Foto: Josep Monter

Leo nas redes máis ou menos sociais a exposición de indignacións dunha xornalista, articulista e non sei se algo máis con pasado político institucional perante a acusación que alguén (disque) formulou contra ela de que o seu criterio de opinión dependía dos emolumentos recibidos. A señora explica que ela non vive do que escribe, que lamenta a súa emigración forzosa, que teme que a súa filla vaia vivir peor ca ela e outra serie de consideracións socio-económicas que ninguén razoable censuraría.

Hai un punto do seu discurso, porén, que non me acaba de chistar e que, creo, supón unha delación do inconsciente. É cando explica que moitas das súas colaboracións son de balde (como lles ocorre a demasiados escritores hoxe, e máis por aquí) e que outras veces é ela quen decide non cobrar porque sabe, di, da situación apurada dos seus contratantes e prefire deixar eses cartos para que cobre “quen de verdade debe cobrar”.

A señora, non o dubido, levará a mellor intención ó razoar deste xeito, mais a realidade é que acaba metendo o coche por ese carril tan transitado da práctica irrelevancia de quen xunta letras. Porque, nun mundo materialista, quen non cobra polo que fai, ou é altruísta e carece de necesidade, ou non é considerado merecedor de dignidade ningunha.

Porque os escritores éche o que temos: os conselleiros e mailos directores de xornal gaban a importancia de que escribamos, ó tempo que, coa lingua pequena, nos sitúan á altura profesional das criaturas de babeiro e cueiro. Son coma os pais de tantos aspirantes a actores, que, por moito que gustan da arte dramática, prefiren que o neno sexa procurador ou calquera outro oficio serio, non unha cousa “de cómicos”, por usar un termo obsoleto de eco moi suxestivo.

Podo falar por experiencia propia, de ter estado en tantos deses grupos de parola informal que se forman antes ou despois das entregas de premios literarios, con cargos da Xunta e burgueses a esforzarse en adoptar unha expresión de interese no que para eles só supón outro compromiso. En tales ocasións, adoito optar polo silencio, fóra dalgunha palabra cortés. Son persoas que observan con displicencia o que coidan prescindible mentres canto din é plenamente prescindible.